Moedermelk is een waardevolle vloeistof, bestaande uit een combinatie van antistoffen, levende cellen, enzymen, goede bacteriën en andere stoffen, die de baby beschermen tegen infecties en hem helpen zijn optimale groei en ontwikkeling te bereiken. De manier waarop afgekolfde melk wordt behandeld, is bepalend voor het behoud van de ziektebestrijdende eigenschappen. Moedermelk is een levend product met antibacteriële eigenschappen die ervoor zorgen dat de melk lang vers blijft.
Spruw: Symptomen en Behandeling
Spruw is een schimmelinfectie die wordt veroorzaakt door de Candida albicans en komt regelmatig voor bij baby’s en moeders die borstvoeding geven. Vaak is het lastig om de juiste diagnose te stellen, want de symptomen van spruw kunnen ook een andere oorzaak hebben. Recente onderzoeken laten zien, dat spruw vrijwel nooit de oorzaak is van pijnlijke tepels en/of borsten. De schurende, stekende of brandende pijn tijdens het voeden en tussen de voedingen in, heeft vrijwel altijd een andere oorzaak.
Symptomen bij baby's
Bij baby’s verschijnt spruw vaak als witte plekjes in de mond, op de tong, het gehemelte en aan de binnenkant van de wangen. Deze plekjes zijn moeilijk weg te vegen en kunnen pijnlijk zijn, waardoor je baby onrustig kan drinken. Een witte tong kan bij baby’s eenvoudigweg het gevolg zijn van melkresiduen. Dit is normaal en de witte waas veeg je vaak makkelijk weg. Spruw daarentegen presenteert zich als hardnekkige witte plekjes die niet gemakkelijk te verwijderen zijn en vaak samengaan met ongemak of pijn.
Symptomen bij moeders
Bij moeders kan spruw zich uiten als branderige, pijnlijke tepels, soms gepaard gaand met jeuk of schilfering. De pijn kan zowel tijdens als tussen de voedingen aanhouden. Wat hierbij belangrijk is om uit te sluiten is of de pijnklachten veroorzaakt worden door een ondiepe aanhap of door een strakke tongriem. Als je meteen aan het begin van je borstvoedingsperiode pijn hebt bij het voeden, gaat je kindje waarschijnlijk niet goed aan de borst. Concentreer je een paar dagen op zorgvuldig aanleggen. Als dat allemaal in orde lijkt te zijn, kan het goed zijn om de mondanatomie van je kindje te laten controleren. Soms heeft een baby een wat afwijkende mondanatomie die ervoor zorgt dat hij niet goed aan de borst kan drinken.
Behandeling van spruw
Bij een diagnose van spruw is het belangrijk dat zowel moeder als baby tegelijkertijd worden behandeld, ook als slechts één van beiden symptomen vertoont. Dit voorkomt herinfectie.
- Antischimmelmiddelen voor de baby: Meestal in de vorm van een gel of oplossing die je aanbrengt in de mond van je baby. De baby hoeft het medicijn niet in te nemen voor de behandeling, maar de gels of de oplossing moeten op de te behandelen plekjes worden aangebracht.
- Antischimmelcrème voor de moeder: Deze wordt op de tepels aangebracht om de infectie te bestrijden.
- Zorgvuldig aanleggen van de baby (met een diepe aanhap) kan de pijnklachten beperken.
Als de behandeling niet aanslaat, kan dat ook een aanwijzing zijn dat er iets anders aan de hand is dan spruw. In dat geval is het verstandig om je lactatiekundige om hulp te vragen.
Belangrijke overwegingen bij het bewaren van moedermelk
Moedermelk wordt bij voorkeur bewaard in goed afsluitbare bakjes, potjes, zuigflessen of moedermelk bewaarzakjes. De maataanduiding bij de zakjes is niet altijd betrouwbaar. Als de melk ingevroren wordt, dan kan ook een ijsblokjesvorm gebruikt worden. Voor een betere hygiëne kunnen de ijsblokjesvorm in een diepvrieszakje in de vriezer bewaard worden of kan gekozen worden voor een exemplaar met deksel. Eens de moedermelk bevroren is, kan deze uit de vorm gehaald worden en verder in het diepvrieszakje bewaard worden. Er bestaan ook vormen waarin de melk in handige staafjes ingevroren kan worden.
Hygiëne bij het afkolven
Om hygiënisch te kunnen afkolven is het belangrijk om eerst de handen goed te wassen en af te drogen. Eventueel kunnen ook de borsten even met een propere, vochtige doek afgeveegd worden. Op die manier wordt het risico op ongewenste kiemen in de melk verlaagd. De bewaarpotjes, flessen en onderdelen van de kolf die met melk in aanraking zijn geweest, worden eerst grondig met koud water afgespoeld. Daardoor wordt het stollen van de eiwitten voorkomen en wordt vermeden dat ze blijven plakken aan het materiaal. Daarna wordt alles afgewassen met spoelmiddel, grondig nagespoeld met heet water en tot slot kan het materiaal op een propere keukendoek uitlekken en afgedroogd worden. De onderdelen die het verdragen, kunnen ook in de vaatwasser.
Opslag en houdbaarheid
Kleine porties moedermelk, die op verschillende tijden van dezelfde dag zijn afgekolfd, kunnen na afkoeling bij elkaar worden gedaan. Gekoelde melk heeft de voorkeur boven ingevroren melk. Bij het invriezen gaat immers een belangrijk deel van de kiembestrijdende eigenschappen van de melk verloren.
- Verse melk: Buiten de koelkast op kamertemperatuur (maximaal 22°C) is de melk in principe 4-8 uur houdbaar.
- Gekoelde melk: Gekoelde moedermelk blijft tot 8 dagen goed in een koelkast (4-6ºC). Zet de melk achteraan op een laag schap van de koelkast, aangezien dit de koudste plaats is.
- Invriezen: In het vriesvak van de koelkast is moedermelk maximaal 2 weken houdbaar. In de diepvries, als deze regelmatig open en dicht gaat, is dit 4 maanden. Als de vriezer een koffermodel of staand model met lades is, kan melk langer dan 6 maanden bewaard worden.
Opwarmen en Aanbieden van Moedermelk
Ontdooien van moedermelk gebeurt het best traag. Ontdooien in de koelkast is dus het meest ideaal. Moet het eens snel gaan, dan kan de melk onder stromend warm water gehouden worden. Daarbij kan de melk gezwenkt worden zodat ze snel en gelijkmatig ontdooit. Het is niet altijd nodig om melk op te warmen. Veel baby’s drinken moedermelk op kamertemperatuur. Indien de baby de voorkeur geeft aan warme melk, dan kan een warmwaterbad, flessenwarmer of, als het eens snel moet gaan, een microgolfoven gebruikt worden. Belangrijk is dat de melk traag opgewarmd wordt, door de toestellen op een lage stand te zetten en het opwarmen zeker twee keer te onderbreken om de melk te mengen. In een warmwaterbad of een flessenwarmer kan de melk aan de buitenkant oververhit worden, terwijl in de microgolfoven er binnenin ‘hotspots’ kunnen ontstaan. De temperatuur mag nooit boven de 40°C komen, want dan treedt er verlies van antistoffen en voedingsstoffen op. De melk mag wel gegeven worden, maar er zitten dan minder actieve afweerstoffen in.
Omgaan met melkscheiding en restjes
Moedermelk kan tijdens het bewaren scheiden in een melklaag met bovenop een roomlaag. Dit is volkomen normaal. De melk kan terug gemengd worden door het potje of het zakje wat met de handen of lauw water op te warmen en lichtjes te schudden of zwenken, voordat deze aan de baby wordt gegeven. Het is niet erg als de melk geen dikke roomlaag heeft, ze is perfect voor je baby. Melk die de baby niet heeft opgedronken, kan binnen 24 uur opnieuw aangeboden worden. Het is belangrijk dat een overschot melk in de koelkast bewaard wordt en niet geruime tijd op kamertemperatuur blijft staan. Als de baby de melk koelkastkoud drinkt, dan kan een restje melk binnen 24 uur meerdere keren opnieuw aangeboden worden. Drinkt de baby de melk liever warm dan kan deze éénmalig opnieuw opgewarmd en aangeboden worden. Restjes moedermelk dat al opgewarmd is, mag je niet bewaren. Er is weinig onderzoek beschikbaar over het langer bewaren van restjes moedermelk.
Smaak- en geurveranderingen
Soms verandert de melk smaak en geur als deze een tijdje in de koelkast of diepvriezer bewaard werd. Moedermelk bevat enzymen, die de baby bij het verteren van de melk helpen. Soms is de smaakverandering voor een volwassene bijna niet waarneembaar, maar in andere gevallen wordt een erg rare of zelfs slechte geur vastgesteld. De melk is dan zeker niet slecht, maar alleen voorverteerd. De meeste baby’s drinken deze melk zonder problemen. Sommige baby’s weigeren echter melk al bij het kleinste smaakverschil. Als dit het geval is, kan de melk eventueel onder de vaste voeding gemengd worden. In de toekomst kan dit voorkomen worden door de melk direct na het afkolven kort tot 70°C te verhitten en zo het proces van voorvertering te stoppen. De temperatuur wordt best gecontroleerd met een thermometer. Na het verhitten wordt de melk zo snel mogelijk afgekoeld en kan deze vervolgens twee dagen in de koelkast bewaard worden. Als de melk langer bewaard moet worden, dan wordt ze na het afkoelen in de koelkast best direct in de diepvriezer geplaatst.
Baby Brezza: Safe + Smart (Dutch)
Kolven en Bewaren: Praktische Tips
Kolven (ook wel afkolven genoemd) betekent dat je moedermelk uit je borsten haalt met een kolfapparaat. Dit apparaat zuigt de melk uit je borsten. Jij of iemand anders kan jouw moedermelk in een fles aan je baby geven. Kolven kan bijvoorbeeld handig zijn als je tijdelijk weg bent van je baby, of als je een voorraad moedermelk wilt aanleggen, bijvoorbeeld als je weer gaat werken.
Wanneer en hoe kolven?
De borstvoeding komt op gang doordat je baby uit de borst drinkt. In het begin leg je je baby vaak aan en daardoor maak je steeds meer moedermelk aan. Soms gaat dit niet vanzelf, en kan kolven erbij helpen. In dat geval kan je tijdelijk een professioneel kolfapparaat huren, bijvoorbeeld bij de thuiszorgwinkel. Je verloskundige kan hier advies over geven.
Handkolven: Kolven met de hand kan ook. Sommige vrouwen vinden dit makkelijker dan met een kolfapparaat. Je ‘duwt’ de melk met je vingers en duim uit je borst. Op Borstvoeding.nl staat een duidelijke uitleg met plaatjes.
Frequentie van kolven: Het is belangrijk om 7 tot 8 keer te kolven per dag, verdeeld over 24 uur. Dat betekent dat je ongeveer elke 3 uur een kwartier lang kolft. In het begin is het aan te raden om ook 's nachts te kolven, met maximaal 4 uur tussen de kolfbeurten. Is je melkproductie goed op gang en gaat het kolven goed? Dan kun je 's nachts tussen de kolfbeurten maximaal 6 uur aanhouden, soms zelfs langer.
Kolven met een kolfapparaat: Voor het op gang brengen en houden van een goede melkproductie is het belangrijk dat je vlak na de geboorte al begint met kolven. Vaak en kort kolven heeft meer zin dan weinig en lang kolven. Kolf als het mogelijk is minimaal 8 keer per dag. Een professionele elektrische kolf is de beste kolf om moedermelk goed op gang te brengen. Verblijft je kindje op de afdeling Kindergeneeskunde of op de NICU van Isala? Je kunt een lactatiekundige van Isala om advies vragen over een kolf kopen of huren. Dan kun je een kolfapparaat van het Ronald McDonald Huis gebruiken. Er is per 2 kamers 1 kolf beschikbaar. Je hebt voor deze kolf een eigen dubbele kolfset nodig.
Prenataal kolven
Prenataal kolven is kolven voor de geboorte, ook wel antenataal kolven genoemd. Het betekent dat je tijdens de zwangerschap al colostrum afkolft en bewaart voor je baby. Colostrum is de eerste moedermelk die een baby drinkt. Er zitten veel voedingsstoffen in en antistoffen die je baby beschermen tegen ziektes. Prenataal kolven kan handig zijn als je weet dat er een kans is dat je baby bijvoeding nodig heeft. Dat is extra voeding naast het drinken uit de borst. Soms is dit bijvoorbeeld nodig als je diabetes hebt. Of als je baby na een keizersnede misschien niet direct aan de borst kan. Je baby kan dan jouw gekolfde moedermelk drinken. Je kunt met je verloskundige overleggen of prenataal kolven in jouw situatie goed zou zijn. Meestal kan je er vanaf 37 weken mee beginnen. Prenataal kolven kan je met de hand doen, dus zonder kolfapparaat.
Andere oorzaken van pijn en ongemak
Naast spruw zijn er diverse andere oorzaken die pijn en ongemak tijdens het borstvoeden kunnen veroorzaken:
- Ondiepe aanhap: Een baby die de tepel niet diep genoeg aanhapt, kan leiden tot pijn en beschadiging.
- Strakke tongriem: Een beperkte tongbeweging kan het drinken bemoeilijken en pijn veroorzaken.
- Vaatkramp in de tepel: Dit ontstaat als de bloedtoevoer naar de tepel wordt belemmerd, vaak doordat de baby de tepel samendrukt tussen zijn kaakjes. De tepel is dan meestal vervormd na de voeding en de top is wit.
- Huidaandoeningen: Diverse huidaandoeningen, van eczeem tot infecties zoals herpes of krentenbaard, kunnen de tepels aantasten.
- Overproductie: Volle, gespannen borsten door overproductie kunnen leiden tot pijn, een drukkend of kloppend gevoel, en jeuk.
- Microbioom onbalans: Een onbalans in het microbioom van de borst kan leiden tot aanhoudende, diepe pijn.
- Melkblaar: Een melkblaar ziet eruit als een wit, doorschijnend glad puntje op de tepel dat veel pijn doet tijdens het voeden.
- Irritatie door voedselresten: Als je baby al ander eten krijgt naast borstvoeding, kunnen restjes in zijn mond eczeem op de tepelhuid veroorzaken.
- Overgevoeligheidsreacties: Reacties op bijvoorbeeld wasmiddelen of verzorgingsproducten kunnen tot huidklachten leiden.
- Doorkomende tandjes: Wanneer bij je baby tandjes doorkomen, kan dit tijdelijk voor zere tepels zorgen. Sommige baby’s gaan anders zuigen doordat hun tandvlees zeer doet.
Als je andere oorzaken hebt uitgesloten en toch denkt dat je spruw hebt, kun je contact opnemen met je huisarts. De huisarts kan je huid onderzoeken en nagaan of er daadwerkelijk aanwijzingen zijn voor een candida-infectie of doorverwijzen naar een dermatoloog. Als je medicatie krijgt voorgeschreven, zou er binnen een paar dagen verbetering op moeten treden. Als je klachten blijven, is het verstandig om terug te gaan naar de huisarts.