Kinderdagverblijven spelen een cruciale rol in de vroege ontwikkeling van kinderen, en daarbij rijst de vraag naar de veiligheid en gezondheid van de aanwezige kinderen, met name in relatie tot vaccinaties. De vaccinatiegraad, het percentage kinderen dat gevaccineerd is volgens het Rijksvaccinatieprogramma, is een belangrijk thema dat zowel ouders, kinderopvangorganisaties als de overheid bezighoudt. Een dalende vaccinatiegraad kan leiden tot een verhoogd risico op uitbraken van besmettelijke ziekten, wat de volksgezondheid in het geding brengt.
Het Belang van Vaccinaties in de Kinderopvang
Vaccinaties zijn essentieel voor de bescherming van jonge kinderen tegen ernstige infectieziekten. Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) biedt bescherming tegen ziekten als difterie, tetanus, polio (DTP), bof, mazelen en rodehond (BMR). De effectiviteit van deze programma's berust op het principe van groepsimmuniteit: wanneer een hoog percentage van de bevolking gevaccineerd is, wordt de verspreiding van ziekteverwekkers aanzienlijk beperkt, waardoor ook degenen die niet gevaccineerd kunnen worden (zoals baby's of kinderen met medische contra-indicaties) beschermd zijn.
De vaccinatiegraad in Nederland laat echter een zorgwekkende trend zien. Sinds 2015 daalt het percentage kinderen dat de basisvaccinaties heeft ontvangen. In juni 2024 daalde de landelijke vaccinatiegraad onder de jongste leeftijdsgroep, baby's en peuters tot 2 jaar, voor het eerst in decennia tot onder de 90 procent. Dit is een kritieke drempel, aangezien voor groepsimmuniteit tegen met name mazelen een vaccinatiegraad van 95% nodig is. De dalende trend is zichtbaar in diverse steden, waaronder Den Haag, waar in geen enkele wijk de minimaal benodigde vaccinatiegraad van 90 procent nog wordt gehaald.
Oorzaken van de Dalende Vaccinatiegraad
De redenen voor deze daling zijn divers en complex. Gedragspsycholoog Bastiaan Rutjens, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, wijst op het succes van het RVP als een mogelijke oorzaak: "Mensen zien niet meer wat zo'n ziekte als de mazelen kan aanrichten. Dan is het makkelijker om te denken: laat dat vaccin maar zitten."
Daarnaast is er een verschuiving zichtbaar in de groepen die hun kinderen niet laten vaccineren. Traditioneel waren dit voornamelijk mensen met religieuze bezwaren. Tegenwoordig is er een nieuwe groep bijgekomen: "Dat zijn vaak hoogopgeleide mensen die in de stad wonen die een soort spirituele overtuiging hebben: wat natuurlijk is, is goed en wat door mensen is gefabriceerd, is dat niet per se," aldus Rutjens.
De coronapandemie heeft de groep vaccinatie-sceptici verder doen groeien. Wantrouwen jegens de overheid en instituties, waaronder de medische wetenschap en de farmaceutische industrie, speelt hierbij een rol. Sociale media voeden deze terughoudendheid eveneens, met online platforms die een legio aan blogs en video's bieden van ouders die overtuigd zijn van de schadelijkheid van vaccinaties.
Onderzoek heeft aangetoond dat de BMR vaccinatiegraad op 2-jarige leeftijd aanzienlijk is gedaald onder kinderen geboren tussen 2008 en 2020, met toenemende verschillen tussen groepen. De afname is het sterkst bij Nederlandse kinderen van Marokkaanse en Turkse herkomst. Ook kinderen van moeders die zelfstandig ondernemer zijn en kinderen uit huishoudens met de laagste inkomens laten lagere vaccinatiegraden zien.
Kinderdagverblijven en het Vaccinatiebeleid
De vraag of kinderopvangorganisaties niet-gevaccineerde kinderen mogen weigeren, is een onderwerp van voortdurende discussie en juridische overwegingen. Volgens een oordeel van de Raad van State is er ruimte voor kinderopvangorganisaties om ongevaccineerde kinderen te weigeren, mits dit onder strikte voorwaarden gebeurt. Discriminatie op basis van geloof of andere persoonskenmerken is niet toegestaan, en privacy moet gewaarborgd blijven. Organisaties moeten eerst onderzoeken of minder ingrijpende maatregelen mogelijk zijn.
Sommige kinderopvangverblijven hanteren al een eigen vaccinatiebeleid. Zo weigeren zij kinderen ouder dan veertien maanden die niet gevaccineerd zijn tegen mazelen. Dit beleid is gericht op de bescherming van de meest kwetsbare kinderen, zoals baby's onder de veertien maanden die nog niet gevaccineerd kunnen worden.
Wetsvoorstellen en Juridische Kaders
Er zijn verschillende wetsvoorstellen geweest die beoogden de positie van kinderopvangorganisaties met betrekking tot vaccinatie te verduidelijken. Een initiatiefwetsvoorstel van VVD en D66 stelde voor om kinderopvangcentra verplicht te kunnen stellen kinderen te weigeren die niet deelnemen aan het Rijksvaccinatieprogramma, met name als de vaccinatiegraad onder de kritieke grens van 92% zakt. Dit wetsvoorstel is echter in mei 2022 door de Eerste Kamer verworpen, mede omdat het destijds nog niet alle huidige vaccinaties, zoals de coronavaccinaties, omvatte.
De Belangenvereniging van Ouders in de Kinderopvang (BOinK) benadrukt dat de lage vaccinatiegraad een maatschappelijk probleem is dat niet primair door de kinderopvang opgelost moet worden. Zij pleiten voor transparantie, waarbij ouders geïnformeerd worden over de vaccinatiestatus van kinderen op de opvang, zodat zij weloverwogen keuzes kunnen maken.
De discussie draait vaak om de BMR-vaccinatie (bof, mazelen, rodehond). Mazelen is een zeer besmettelijke en potentieel gevaarlijke ziekte. In Nederland gaan kinderen al vanaf drie maanden naar de kinderopvang, waar ze in contact komen met veel andere kinderen, wat het risico op verspreiding vergroot, zeker bij een lage vaccinatiegraad.
Publieke Opinie en Maatschappelijke Zorgen
Uit onderzoek blijkt dat een meerderheid van de Nederlanders vindt dat kinderdagverblijven ongevaccineerde kinderen moeten kunnen weigeren als de gezondheid niet gegarandeerd kan worden. Zes op de tien ouders vinden dat vaccineren volgens het Rijksvaccinatieprogramma verplicht moet worden voor de opvang. Er is een brede consensus dat de overheid meer actie moet ondernemen om de vaccinatiegraad te verhogen.
De zorgen over de dalende vaccinatiegraad zijn groot. De GGD meldde onlangs een uitbraak van mazelen, en het RIVM slaat alarm over het stijgende aantal baby's met kinkhoest. Dit leidt tot angst bij ouders dat hun kind ziek wordt als gevolg van de lage vaccinatiegraad op de opvang.
Feiten en fabels over vaccineren - RTL NIEUWS
Toekomstperspectief en Aanbevelingen
Het kabinet heeft adviezen overgenomen die pleiten voor duidelijkere informatie aan ouders over hun verantwoordelijkheid voor de vaccinatiegraad. Er wordt een ondergrens voor de landelijke vaccinatiegraad voorgesteld, waarbij bij het bereiken hiervan deelname aan het RVP verplicht kan worden gesteld voor de kinderopvang. Staatssecretaris Blokhuis heeft aangeboden om ouders die weigeren hun kind te laten inenten, een gesprek met een arts aan te bieden.
Uiteindelijk blijft de keuze om te vaccineren bij de ouders liggen, maar de discussie over het weigeren van niet-gevaccineerde kinderen in de kinderopvang zal onverminderd doorgaan, zeker zolang de vaccinatiegraad onder druk blijft staan. De focus ligt op het waarborgen van een veilige omgeving voor alle kinderen in de kinderopvang, met speciale aandacht voor de meest kwetsbare groepen.
tags: #percentages #kinderdagverblijf #vaccinaties