Deze curven geven weer wat het optimale geboortegewicht is van kinderen geboren bij de betreffende zwangerschapsduur. De geboortegewichtcurven zijn gebaseerd op gegevens uit de Perinatale Registratie van Nederlandse pasgeborenen tussen 2000 en 2014.
In tegenstelling tot de PRN(Perined)-curven uit 2008 zijn alle pasgeborenen met risicofactoren voor afwijkende foetale groei uitgesloten. Onder de uitgesloten records bevinden zich moeders met hypertensie, diabetes of overige gezondheidsproblemen, moeders met middelengebruik, zwangerschappen gecompliceerd door placenta-afwijkingen of intra-uteriene infecties, meerlingzwangerschappen en pasgeborenen met congenitale afwijkingen. Ook alle inleidingen en primaire keizersneden zijn uitgesloten.
De resterende laag-risicopopulatie (n=1.629.776) vormde de basis voor de nieuwe curven, die beogen weer te geven wat het optimale geboortegewicht is voor de betreffende zwangerschapsduur. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt naar geslacht; vanwege verschillende risicoprofielen wordt in tegenstelling tot de eerdere PRN(Perined)-curven niet langer onderscheid gemaakt naar pariteit en Hindoestaanse achtergrond [1].
Deze geboortegewichtcurven vormen met ingang van heden de nieuwe standaard in de Nederlandse geboortezorg. We benadrukken dat deze curven geen groeicurven zijn, maar vastgestelde geboortegewichten van kinderen die bij de betreffende amenorroeduur geboren werden.
De curven zijn samengesteld door Liset Hoftiezer, begeleid door een werkgroep waaraan de volgende personen hebben bijgedragen (in alfabetische volgorde): Joyce Dijs-Elsinga, Jeroen van Dillen, Michel Hof, Marije Hogeveen, Chantal Hukkelhoven, Karline van de Kamp, Richard van Lingen, Alieke de Roon-Immerzeel, Rosalinde Snijders, Viki Verfaille, Ger de Winter en Koos Zwinderman. Het artikel waarin de ontwikkeling van de nieuwe geboortegewichtcurven wordt beschreven is nog in bewerking.
In een eerder artikel is beschreven dat geboortegewichtcurven gebaseerd op een laag-risicopopulatie de opsporing van met foetale groeibeperking geassocieerde mortaliteit en morbiditeit kunnen verbeteren [2]. De resultaten uit deze studie vormden mede de aanleiding voor het vervangen van de Nederlandse geboortegewichtcurven.
Deze geboortegewichtcurven zijn ontwikkeld met financiële ondersteuning van het Innovatie- & wetenschapsfonds van Isala en Nutricia Early Life Nutrition. De financiële bijdrage betrof de onderzoekersplaats. Met de inhoud van het project is geen bemoeienis geweest.
Download hier de digitale versie van de geboortegewichtcurven. Dit is de standaardversie, met de percentielen P3, P5, P10, P50, P90, P95 en P97, per dag en per week, voor jongens en voor meisjes. Deze versie is ook te benaderen via een app, die u in de Apple Appstore en in de Google Play Store kunt downloaden onder de naam 'Perined'. Deze app is gebouwd door Glamorous Goat. Bezoek www.glamorousgoat.nl voor meer informatie. In tegenstelling tot vroeger zijn de geboortegewichtcurven niet meer op papier te verkrijgen.
De Rol van de Placenta tijdens de Zwangerschap
De placenta is een orgaan dat tijdens de zwangerschap in de baarmoeder groeit. Het is essentieel voor de ontwikkeling van de baby.
Functies van de Placenta
- Voeding en Zuurstof: De placenta geeft voedingsstoffen en zuurstof uit het bloed van de moeder door aan het bloed van de baby.
- Afvalstoffen Verwijderen: Via de placenta gaan afvalstoffen uit het bloed van de baby naar het lichaam van de moeder, zodat deze afgevoerd kunnen worden.
- Filteren: De placenta werkt als een filter en kan sommige stoffen tegenhouden, zodat ze niet bij de baby terechtkomen.
- Hormoonproductie: De placenta maakt hormonen aan die belangrijk zijn voor het in stand houden van de zwangerschap en de voorbereiding van het lichaam op de bevalling en borstvoeding.
Afwijkende Placenta Vormen en Hun Gevolgen
Meestal is de placenta rond, met een doorsnede van ongeveer 15-25 centimeter en een dikte van zo'n 3 centimeter. De grootte van de placenta is vaak gerelateerd aan de grootte van de baby. De navelstreng zit meestal stevig vast in het midden van de placenta.
Tijdens de 20-wekenecho wordt de placenta beoordeeld op drie belangrijke aspecten:
- Of de placenta uit één of meer delen bestaat.
- Hoe de navelstreng aan de placenta vastzit.
- Waar de placenta in de baarmoeder is gelegen.
Het is ideaal als de placenta uit één deel bestaat, niet te dicht bij de baarmoedermond ligt en de navelstreng in het midden is bevestigd. Afwijkingen kunnen echter voorkomen en vereisen soms extra aandacht.
Velamenteuze Navelstrenginsertie
Bij een velamenteuze navelstrenginsertie zit de navelstreng niet direct aan de placenta vast, maar aan de vliezen eromheen. Hierdoor zijn de bloedvaten in de navelstreng minder goed beschermd. Dit kan leiden tot een langzamere groei van de baby en een lager geboortegewicht. Extra echo's worden uitgevoerd om de groei van de baby te monitoren, en soms kan vervroegde bevalling worden overwogen. De meeste baby's met een velamenteuze navelstrenginsertie worden echter gezond geboren.
Marginale Navelstrenginsertie
Een marginale navelstrenginsertie betekent dat de navelstreng aan de rand van de placenta vastzit. Dit is niet de meest optimale plek voor de aanvoer van voedingsstoffen en zuurstof, wat ook hier kan resulteren in een langzamere groei en lager geboortegewicht. Extra groei-echo's zijn gebruikelijk. Deze vorm van navelstrenginsertie komt regelmatig voor en is meestal niet problematisch.
Vasa Praevia
Vasa praevia is een zeldzame, maar ernstige aandoening waarbij bloedvaten uit de navelstreng of placenta voor de uitgang van de baarmoeder liggen. Dit kan levensbedreigend zijn voor de baby, vooral tijdens een vaginale bevalling. De diagnose wordt gesteld via echoscopie, en bij vaststelling wordt een nauwkeurige monitoring en een veilige bevallingsstrategie, vaak een geplande keizersnede, ingesteld.
Placenta in Twee Delen (Placenta Bilobata)
Bij 2-8% van de zwangerschappen bestaat de placenta uit twee delen. Hoewel de bloedvaten tussen de delen de functie meestal waarborgen, is er een verhoogd risico op problemen met de navelstrenginsertie, zoals een velamenteuze insertie of vasa praevia. Extra onderzoeken zijn nodig om dit te beoordelen. Bij de bevalling is het belangrijk dat beide delen van de placenta worden geboren.
Onbedekte Placenta (Placenta Circumvallata)
Normaal is de placenta volledig bedekt met de vruchtvliezen. Bij placenta circumvallata is een deel van de placenta niet bedekt. Dit kan leiden tot bloedverlies. Bij een klein onbedekt deel verloopt de zwangerschap vaak goed, maar bij een groter deel is er een verhoogd risico op een minder goed werkende placenta, groeivertraging, vroegtijdige vruchtafdaling, vroeggeboorte en placent loslating. Deze aandoening wordt soms al tijdens een echo ontdekt.
Voorliggende Placenta (Placenta Praevia)
Bij een voorliggende placenta (placenta praevia) ligt de placenta (gedeeltelijk) over de baarmoedermond, de uitgang van de baarmoeder. Dit kan leiden tot pijnloos bloedverlies tijdens de zwangerschap.
Vormen van Placenta Praevia
- Volledig voorliggend: De placenta bedekt de gehele uitgang.
- Gedeeltelijk voorliggend: De placenta bedekt een deel van de uitgang.
- Rand voorliggend: De placenta raakt net de rand van de uitgang.
- Laagliggend: De placenta ligt laag, maar niet over de uitgang.
Hoewel de placenta bij de 20-wekenecho laag kan liggen, groeit deze bij meer dan 90% van de zwangere vrouwen mee omhoog naarmate de baarmoeder groeit. Indien de placenta bij een controle rond 30-32 weken nog steeds te laag ligt, wordt vaak een keizersnede gepland om een veilige bevalling te garanderen. Een eerdere keizersnede verhoogt de kans op placenta praevia.
Wanneer de Placenta Niet Goed Werkt
Een minder goed functionerende placenta kan leiden tot onvoldoende voeding en zuurstof voor de baby, wat zich kan uiten in verminderde beweging en groeivertraging. Te weinig vruchtwater kan eveneens een indicator zijn. Oorzaken kunnen variëren van hoge bloeddruk en diabetes bij de moeder tot roken of aangeboren afwijkingen bij de baby. De placenta zelf kan niet behandeld worden, maar de onderliggende oorzaken kunnen worden aangepakt. Extra controles en eventueel een vroegtijdige bevalling kunnen nodig zijn als de placenta ernstig tekortschiet.
Onderzoek suggereert dat het toevoegen van een dopplerechografie aan de zorg voor te kleine baby's het hogere risico op problemen rondom de bevalling beter kan opsporen en bewaken. Bij een normale doppler-meting kan de monitoring mogelijk minder intensief zijn.
Placenta Loslating tijdens de Zwangerschap
Placenta loslating (abruptio placentae) is een zeldzame, maar ernstige complicatie waarbij de placenta zich voortijdig van de baarmoederwand losmaakt. Symptomen zijn hevige buikpijn, een keiharde buik en vaginaal bloedverlies. Onmiddellijke medische hulp is vereist, aangezien het een risico vormt voor zowel moeder als kind. Bij een volledige loslating wordt vaak een spoedkeizersnede uitgevoerd.
De Placenta na de Bevalling
Na de geboorte van de baby laat de placenta normaal gesproken binnen dertig minuten los en wordt deze uitgedreven. Indien dit langer duurt, kunnen medische interventies nodig zijn, zoals medicatie om de baarmoeder te laten samentrekken of, in zeldzame gevallen, chirurgische verwijdering. Een vastgegroeide placenta (placenta accreta) is een zeer zeldzame complicatie.
De Geboorte: Fasen en Voorbereiding
Een normale bevalling vindt plaats tussen 37 en 42 weken zwangerschapsduur en verloopt in vier fasen: ontsluitingsfase, uitdrijvingsfase, nageboortetijdperk en het postplacentaire tijdperk. Een voorbereidende fase, waarin de baarmoeder zich voorbereidt, gaat hieraan vooraf.
Voorbereidende Fase
De baarmoederopening verweekt, wordt korter en kan al enigszins open gaan staan. Dit kan gepaard gaan met onregelmatige samentrekkingen.
Ontsluitingsfase
De baarmoeder opent zich geleidelijk tot 10 cm. Deze fase wordt onderverdeeld in een latente fase (tot 4 cm ontsluiting) met matig sterke weeën, en een actieve fase (vanaf 4 tot 10 cm) met krachtigere weeën.
Uitdrijvingsfase
Tijdens het persen wordt het kind uit de baarmoeder geduwd. De buikspieren helpen hierbij, en veel moeders ervaren een sterk aandrangsgevoel.
Nageboortetijdperk
Dit is de fase vanaf de geboorte van het kind tot de geboorte van de placenta. Borstvoeding aanleggen kan helpen de placenta gemakkelijker los te laten.
Postplacentair Tijdperk
Na de geboorte van de placenta wordt de moeder onderzocht en eventueel gehecht. Bij een poliklinische bevalling mag men vaak na ongeveer 2 uur naar huis.
bevruchting + embryonale fase
Voorbereidingen voor de Bevalling
Het is belangrijk om tijdig spullen klaar te zetten voor de bevalling en voor de baby. Denk aan comfortabele kleding, babykleding, toiletartikelen, belangrijke documenten, en eventueel een fotocamera.
Het bed thuis dient te worden verhoogd tot minimaal 70-80 cm om de bevalling te vergemakkelijken.
Pijnstilling en Bevallingshoudingen
Er zijn diverse opties voor pijnstilling tijdens de bevalling, waaronder een ruggenprik (epiduraal) of een pethidine-injectie. Een alternatieve optie is het gebruik van een Virtual Reality (VR) bril, die afleiding kan bieden en de pijnervaring kan verminderen.
Vrouwen zijn vrij om verschillende houdingen uit te proberen tijdens de bevalling, zoals bevallen in bad, op een baarkruk, of met behulp van een TENS-apparaat of skippybal.
Specifieke Zorg en Begeleiding tijdens de Zwangerschap
Gezondheidsvaardigheden, taalbegrip en sociaal-economische positie kunnen invloed hebben op perinatale uitkomsten. Kwetsbare gezinnen kunnen ondersteuning ontvangen via het actieprogramma 'Kansrijke start' en een Prenataal Huisbezoek door de jeugdgezondheidszorg.
De huisarts verwijst zwangeren, na een eerste contact, naar een verloskundige of gynaecoloog, afhankelijk van de indicatie. Verwijzing naar de gynaecoloog is onder meer geïndiceerd bij aandoeningen zoals hyperthyreoïdie, pre-existente hypertensie of diabetes.
Leefregels en Voedingsadviezen
Gedurende de zwangerschap wordt aangeraden om alcohol en drugs te vermijden, te stoppen met roken, voldoende te bewegen en zelfmedicatie af te raden. Paracetamol mag veilig gebruikt worden bij pijn en koorts. Dagelijkse inname van foliumzuur (0,4-0,5 mg) tot 10 weken amenorroeduur en vitamine D (10 microg) wordt geadviseerd.
Goede handhygiëne, extra aandacht voor mondhygiëne, en het gebruik van handschoenen bij tuinieren of het verschonen van een kattenbak worden aanbevolen ter preventie van infecties. Voor actuele voedingsadviezen kan men terecht bij het Voedingscentrum en de app ZwangerHap. Het vermijden van ongepasteuriseerde melkproducten en bepaalde risicovolle voedingsmiddelen is van belang om listeriose te voorkomen.
Prenatale Screening
De mogelijkheid van prenatale screening, zoals de Niet Invasieve Prenatale Test (NIPT) en Structureel Echoscopisch Onderzoek (SEO), wordt met de zwangere besproken. Een vroege intake bij de verloskundige, bij voorkeur voor 9 weken amenorroeduur, is wenselijk.
Beheer van Medische Aandoeningen tijdens de Zwangerschap
Bij vrouwen met een verhoogd risico op pre-existente diabetes mellitus kan glucosemeting overwogen worden. Bij vrouwen met een voorgeschiedenis van (pre-)eclampsie of zwangerschapshypertensie is periodieke controle op hoge bloeddruk en diabetes belangrijk.
Urineweginfecties komen vaker voor tijdens de zwangerschap. Bij een aangetoonde groep B-streptokokkeninfectie is behandeling met antibiotica tijdens de bevalling geïndiceerd.
Informatie over virusinfecties, toxoplasmose en listeriose is beschikbaar. Bepaalde infecties doorgemaakt voor de twintigste zwangerschapsweek kunnen foetale afwijkingen veroorzaken, zoals rubella, waterpokken en parvovirus B19. Cytomegalovirusinfectie kan gedurende de gehele zwangerschap leiden tot foetale afwijkingen.
IJzersuppletie en Bloedarmoede
De frequentie van ijzersuppletie bij ijzergebreksanemie tijdens de zwangerschap is aangepast naar 2-7 keer per week 1 tablet (200 mg). Intermitterende ijzersuppletie is even effectief als dagelijkse suppletie en heeft minder bijwerkingen.
Ferrofumaraat (tablet) heeft de voorkeur boven ferrosulfaattabletten vanwege ervaring, kosten en bijwerkingen. IJzersuppletie is verkrijgbaar via de huisarts en wordt als veilig beschouwd tijdens de zwangerschap.
Een lage ferritine waarde in het eerste trimester kan de ontwikkeling van ijzergebreksanemie in het derde trimester voorspellen, maar routinematige screening van ferritine is kostbaar. De standaard screening op anemie vindt plaats rond de intake en rond 30 weken zwangerschap.
Pijnklachten en Fysiotherapie
Bekkenpijn tijdens de zwangerschap kan worden verlicht door fysiotherapie of oefentherapie. Deze therapieën kunnen pijn verminderen en het functioneren verbeteren. Kosten voor fysiotherapie worden vaak vergoed vanuit de aanvullende verzekering.
Ook na de bevalling kan bekkenfysiotherapie overwogen worden bij aanhoudende klachten.
Psychische Gezondheid en Medicatie
Bij vrouwen die al antidepressiva gebruiken, wordt nagegaan of deze veilig zijn tijdens zwangerschap en lactatie. Verwijzing naar een Psychiatrie, Obstetrie, en Pediatrie (POP)-poli kan worden overwogen voor vrouwen met psychische klachten voor, tijdens en/of na de zwangerschap.
Het gebruik van klasse 3 en 4-corticosteroïden dient vermeden te worden vanwege een theoretische kans op intra-uteriene groeivertraging en bijnierschorsinsufficiëntie bij de pasgeborene.