Preconceptioneel advies, met name gegeven door de verloskundige, speelt een cruciale rol in de voorbereiding op een gezonde zwangerschap. Dit advies is gericht op het identificeren en minimaliseren van risicofactoren voordat de conceptie plaatsvindt, wat essentieel is voor zowel de gezondheid van de toekomstige moeder als het kind.
Het Belang van Preconceptioneel Advies
De preconceptionele periode wordt beschouwd als een "window of opportunity", een ideale fase om risicofactoren te herkennen en aan te pakken voordat ze negatieve gevolgen kunnen hebben voor de foetus of de moeder. Het doel is om de gezondheid van toekomstige ouders en kinderen te bevorderen en hen de best mogelijke voorwaarden te bieden voor reproductieve beslissingen.
Advies vóór de bevruchting (conceptie) wordt preconceptioneel advies genoemd. De verloskundige kan hierbij adviseren over de optimale voorbereiding op een zwangerschap. Dit omvat niet alleen advies over voeding en leefstijl, maar ook het screenen op verhoogde risico's voor complicaties tijdens de zwangerschap of de kans op een kind met een erfelijke afwijking.
Risicofactoren en Gezondheidsaspecten
Verschillende gezondheidskwesties kunnen een verhoogd risico met zich meebrengen tijdens een zwangerschap. Het is daarom van belang om deze tijdig te bespreken en waar mogelijk aan te pakken.
Overgewicht en Fertiliteit
Overgewicht is geassocieerd met verminderde fertiliteit, zoals beschreven in de NHG-Standaard Subfertiliteit. Gewichtstoename vóór de zwangerschap verhoogt het risico op ongunstige uitkomsten. Uit onderzoek blijkt dat een significante BMI-toename (3 kg/m² of meer) tussen twee zwangerschappen het risico op maternale en perinatale complicaties verhoogt. Deze complicaties omvatten pre-eclampsie, zwangerschapshypertensie, zwangerschapsdiabetes, sectio caesarea, intra-uteriene vruchtdood en macrosomie.
Het risico op ongunstige uitkomsten is direct afhankelijk van de mate van overgewicht. Vrouwen met morbide obesitas (BMI > 35 kg/m²) lopen het hoogste risico. Een meta-analyse van 18 observationele onderzoeken toont bovendien aan dat zwangere vrouwen met obesitas een verhoogd risico hebben op het krijgen van een kind met aangeboren afwijkingen, waaronder neuralebuisdefecten, cardiovasculaire anomalieën, verhemelte- en lipspleten, hydrocephalus en extremiteitreductie-anomalieën.
Aan de andere kant kan ondergewicht (BMI < 20) een beschermend effect hebben op pre-eclampsie, zwangerschapshypertensie en zwangerschapsdiabetes.
| Complicatie | Odds Ratio (OR) | 95%-BI |
|---|---|---|
| Pre-eclampsie | 1,78 | 1,52 tot 2,08 |
| Zwangerschapshypertensie | 1,76 | 1,39 tot 2,23 |
| Zwangerschapsdiabetes | 2,09 | 1,68 tot 2,61 |
| Sectio caesarea | 1,32 | 1,22 tot 1,44 |
| Intra-uteriene vruchtdood | 1,63 | 1,20 tot 2,21 |
| Macrosomie | 1,87 | 1,72 tot 2,04 |
Astma en Zwangerschap
Voor vrouwen met astma en een kinderwens is een preconceptioneel consult essentieel. Hierbij worden belangrijke zaken besproken om de zwangerschap zo veilig en voorspoedig mogelijk te laten verlopen.
Aanbevelingen voor het Preconceptioneel Consult bij Astma:
- Algemene Attentie: Minimaal eenmaal bij elke vrouw in de fertiele levensfase met bewezen astma het onderwerp "kinderwens" bespreken en attenderen op de mogelijkheid van een preconceptioneel consult.
- Gezonde Leefstijl: Het belang van een gezonde leefstijl voor het beloop en de uitkomsten van de zwangerschap benadrukken.
- Invloed van Zwangerschap op Astma: Informeren over de mogelijke invloed van zwangerschap op astmasymptomen. Ongeveer 30 tot 40% van de astmapatiënten ervaart verergering van de symptomen tijdens de zwangerschap.
- Goed Gecontroleerd Astma: Benadrukken dat goed gecontroleerd astma geen negatieve gevolgen heeft voor het beloop van zwangerschap en baring.
- Preventie van L Longaanvallen: Het belang van het voorkomen van longaanvallen onderstrepen.
- Astmacontrole en Optimalisatie: De mate van astmacontrole vaststellen en, indien nodig, laten optimaliseren door de behandelend arts.
- Medicatiegebruik: Doorgaans wordt medicatie niet gestopt, maar wel preconceptioneel aangepast. Er wordt verwezen naar informatie over de veiligheid van astmamedicatie.
- Anticonceptie: Adequate anticonceptie adviseren totdat een goede astmacontrole is bereikt.
- Begeleiding van Zwangerschap en Bevalling: Bij goede astmacontrole vindt de begeleiding in de eerste lijn plaats. Bij onvoldoende controle of gebruik van gespecialiseerde medicatie (zoals biologicals) vindt de begeleiding in de tweede lijn plaats.
De verrassende effecten van zwangerschap
De Rol van de Verloskundige
De verloskundige speelt een centrale rol in het bieden van preconceptioneel advies. Tijdens het consult zal de verloskundige uitgebreid informeren naar de (medische) voorgeschiedenis van de vrouw en haar partner. Dit omvat ook het nagaan van eventuele verhoogde risico's op complicaties of erfelijke aandoeningen.
Indien een vrouw met astma en een kinderwens zich tot een verloskundig zorgverlener wendt voor preconceptioneel advies, is het doel naast het reguliere consult ook om haar te informeren over de noodzaak om een afspraak te maken met haar astmabehandelend zorgverlener. Dit om de mate van instelling van het astma te controleren. Met een goed gecontroleerd astma zijn er geen negatieve gevolgen voor de zwangerschap en neonatale uitkomsten bekend in vergelijking met vrouwen zonder astma.
Het preconceptioneel consult beoogt, samen met de aanstaande ouders, de mogelijke voordelen van behandeling van de ziekte en medicatie tijdens zwangerschap, baring en lactatie af te wegen tegen mogelijke risico's. Patiënten worden geïnformeerd over waar aanvullende informatie te vinden is en krijgen informatie mee naar huis.
Tools voor Voorbereiding
Er zijn diverse hulpmiddelen beschikbaar om aanstaande ouders te ondersteunen bij hun voorbereiding op een zwangerschap:
- Kinderwensspreekuur: Sommige ziekenhuizen, zoals het Maastricht UMC+, bieden een kinderwensspreekuur aan. Hier worden vragen beantwoord, risico's in kaart gebracht en indien nodig onderzoeken gedaan, vaak op verwijzing van de huisarts.
- ZwangerWijzer: De website www.zwangerwijzer.nl biedt een uitgebreide vragenlijst die helpt bij het inschatten van risico's verbonden aan een zwangerschap. Op basis van de antwoorden wordt direct informatie en advies gegeven. De resultaten kunnen worden gedownload of uitgeprint.
- Preconceptie Gesprekken: Centra zoals het Haga Juliana Geboortecentrum bieden preconceptie gesprekken aan, waar gynaecologen en andere specialisten persoonlijk advies geven, met speciale aandacht voor chronische ziekten, medicijngebruik of traumatische ervaringen.
- Polikliniek Preconceptioneel Advies: In Amsterdam UMC, locatie AMC, is er een polikliniek waar vrouwen met een kinderwens en een verhoogd risico op zwangerschapscomplicaties terechtkunnen voor advies op maat. Dit spreekuur is bedoeld voor vrouwen (en hun partners) met vragen over hun vorige of aanstaande zwangerschap(pen), met als doel het minimaliseren van risico's door advies over behandeling of medicijnaanpassing.
tags: #preconceptioneel #advies #verloskundige