Progesteronmeting bij de Hond: Bepaal het Optimale Dekmoment

Wanneer u van plan bent om met uw teef een nestje te fokken, is het cruciaal om het juiste moment van dekking te bepalen. Dit verhoogt de kans op een succesvolle dracht en kan het aantal pups gunstig beïnvloeden. De sleutel tot succes ligt in het nauwkeurig vaststellen van het moment van ovulatie (eisprong), waarvoor de progesteronmeting bij de teef een essentieel hulpmiddel is.

De Loopsheidscyclus van de Teef

De teef wordt voor het eerst loops, wat zich kenmerkt door bloederige uitvloeiing uit de vulva, meestal tussen de leeftijd van 6 tot 16 maanden. Dit kan per dier en ras sterk variëren. Over het algemeen worden de meeste rassen tweemaal per jaar loops, waarbij de loopsheid gemiddeld drie weken duurt, hoewel ook dit individueel verschilt.

Het is belangrijk te weten dat de teef niet gedurende de gehele loopsheid vruchtbaar is. De vruchtbare periode beperkt zich tot enkele dagen na de eisprong. De eisprong vindt gemiddeld plaats tussen dag 9 en 14 van de loopsheid, maar deze periode kan sterk variëren, soms zelfs van dag 5 tot dag 30 na de start van de loopsheid. Na de eisprong heeft de eicel nog 24 tot 48 uur nodig om volledig te rijpen voordat deze bevrucht kan worden.

Het Bepalen van het Optimale Dekmoment

Om de kans op dracht te maximaliseren, is het bepalen van het ideale dekmoment van groot belang. De hypofyse, de 'directiekamer' van de hormoonhuishouding in de hersenen, start ongeveer 4 tot 6 weken vóór de eerste dag van de zichtbare loopsheid de productie van FSH. Dit hormoon stimuleert de groei van follikels in de eierstokken, waarin de eicellen tot ontwikkeling komen en oestrogeen produceren. Oestrogeen zorgt voor de bronst (loopsheid).

Wanneer de oestrogeenspiegel in het bloed stijgt, reageert de hypofyse door de FSH-productie te verminderen en een ander hormoon, LH (luteïniserend hormoon), af te geven. Onder invloed van LH rijpt de follikel verder, barst en komt de eicel vrij: dit is de ovulatie of eisprong. Na de ovulatie verandert de follikel in een corpus luteum, dat progesteron produceert. Zolang het corpus luteum actief is en progesteron produceert, voorkomt dit nieuwe follikelgroei en dus nieuwe loopsheid. Progesteron speelt ook een cruciale rol bij het in stand houden van de dracht, het sluit de baarmoeder en zorgt ervoor dat de vruchten zich ongestoord kunnen ontwikkelen.

Methoden voor Fertiliteitsbegeleiding

Om de eisprong nauwkeurig te kunnen inschatten en daarmee het beste moment voor dekking te bepalen, worden verschillende methoden ingezet:

• Progesteronbepaling: Dit is de meest gebruikte en betrouwbare methode.
• Cytologie: Hierbij wordt een afdrukpreparaat van het slijmvlies van de vulva gemaakt en onder de microscoop bekeken.
• Vaginoscopie: Met behulp van een scoop met camera wordt de binnenkant van de vagina beoordeeld op kleur, zwelling en eventuele afwijkingen.

Progesteronbepaling: De Sleutel tot Succes

Progesteron is een hormoon dat essentieel is voor de reproductiecyclus van de hond, met name tijdens de loopsheid en ovulatie. Een progesteronbepaling meet de concentratie van dit hormoon in het bloed van de teef, wat helpt om te bepalen of en wanneer de ovulatie plaatsvindt. Deze methode wordt zowel door professionele fokkers als door eigenaren die eenmalig een nestje willen, gebruikt om de dekking optimaal te plannen.

Hoe Werkt een Progesteronbepaling?

Na de eisprong begint de progesteronspiegel in het bloed te stijgen. Een eerste lichte stijging kan al vóór de ovulatie optreden, veroorzaakt door veranderingen in de follikel. Een significante en snelle stijging van progesteron is een duidelijke indicatie dat de ovulatie heeft plaatsgevonden. Door de progesteronspiegel om de twee tot drie dagen te meten, kan het optimale dekmoment nauwkeurig worden bepaald.

Er is niet één specifieke progesteronwaarde die de ovulatie aangeeft, maar eerder een traject met een onder- en een bovengrens. Een waarde lager dan de ondergrens betekent vrijwel zeker dat er nog geen ovulatie heeft plaatsgevonden, terwijl een waarde hoger dan de bovengrens erop wijst dat de ovulatie waarschijnlijk al gebeurd is. Tussen deze waarden is een snelle stijging het bewijs van een recente ovulatie.

Meetmethoden voor Progesteron

Er bestaan verschillende methoden voor progesteronbepaling:

• Semi-kwantitatieve methode: Vergelijking van de kleur van het bloedmonster met standaardkleuren. Dit is minder betrouwbaar omdat de kleurbepaling subjectief is.
• ELISA-test: Een laboratoriumtest waarbij bloedmonsters en standaarden handmatig worden verwerkt.
• Geautomatiseerde tests: Zoals de Idexx Catalyst Progesterone test of de Immulite test, die in veel dierenklinieken worden gebruikt en als betrouwbaar worden beschouwd.

Het aantal benodigde bloedtests varieert per teef en is afhankelijk van de snelheid waarmee haar progesteronspiegel stijgt. Elke hond heeft een unieke cyclus.

Wanneer Starten met Testen?

Statistisch gezien vindt de ovulatie plaats tussen dag 5 en dag 30 van de loopsheid. Echter, de eerste dag van de loopsheid wordt niet altijd accuraat waargenomen, wat kan leiden tot een 'stille loopsheid' zonder duidelijke symptomen. Om deze reden wordt geadviseerd om, bij een redelijke zekerheid over de dagtelling, de eerste progesterontest rond dag 7 tot 9 van de loopsheid uit te voeren. Sommige teven hebben echter meerdere tests nodig, meestal tussen de 3 en 4 keer, om het optimale moment te bepalen.

Richtlijnen voor Progesteronwaarden en Dekmoment

De volgende waarden geven een indicatie:

De ovulatie duurt ongeveer 24 uur. Na de ovulatie heeft de eicel nog 24 tot 72 uur nodig om te rijpen. De meest vruchtbare periode ligt in de 4 tot 5 dagen na de ovulatie. Sperma is 24 tot 48 uur actief.

Voor natuurlijke dekking wordt vaak een progesteronwaarde van ongeveer 9.0 ng/mL (28.8 nmol/L) als praktisch dekmoment gehanteerd, hoewel theoretisch hogere waarden ook relevant kunnen zijn. Het is essentieel om rekening te houden met de rijpingsduur van de eicel en de levensvatbaarheid van het sperma.

Diagnostiek en Ondersteuning bij Delta Dierenartsen

Bij Delta Dierenartsen wordt de progesteronbepaling in de kliniek uitgevoerd met behulp van geavanceerde apparatuur, wat zorgt voor snelle en betrouwbare uitslagen. Dit stelt eigenaren in staat om direct in te spelen op het juiste moment voor dekking. Het eerste bloedonderzoek wordt doorgaans geadviseerd rond dag 7 tot 9 van de loopsheid.

Naast progesteronmetingen bieden zij ook aanvullende onderzoeken aan, zoals:

• Vaginaal cytologisch onderzoek
• Vaginoscopie
• Bacteriologisch onderzoek
• Echografie van de baarmoeder en het bepalen van de foetale hartslag
• Spermaonderzoek bij de reu
• Gynaecologisch onderzoek van de teef

Deze uitgebreide diagnostiek is met name nuttig bij vruchtbaarheidsproblemen of bij twijfel over de gezondheid van de voortplantingsorganen van de teef.

Bevalling en Nestcontrole

Ook na de dekking en tijdens de dracht biedt de kliniek ondersteuning. Met een echo kan de hartslag van de pups in de baarmoeder worden bepaald, wat informatie geeft over hun gezondheid en de noodzaak van bijvoorbeeld een keizersnede. Na de bevalling wordt een nestcontrole uitgevoerd om de gezondheid van zowel de pups als de teef te beoordelen, inclusief melkgift en eventuele aangeboren afwijkingen.

tags: #progesteron #ovulatie #hond