Het aantal gevallen van wiegendood in Nederland vertoont een stijging, waarbij verkeerde adviezen op sociale media over de slaap van baby's mogelijk een rol spelen. VeiligheidNL heeft 'De 4 van Veilig Slapen' opgesteld, vier cruciale slaapadviezen die essentieel zijn voor de veiligheid van uw baby.
De 4 van Veilig Slapen
1. Leg je baby op de rug
De rugligging wordt door VeiligheidNL beschouwd als de veiligste slaaphouding voor baby's. Deze positie voorkomt dat de baby met neus of mond tegen het matras terechtkomt. Buik- of zijligging wordt afgeraden zolang de baby nog niet zelfstandig kan omrollen. Speciale 'ademende' matrassen veranderen dit advies niet.
2. Laat je baby in een eigen bedje slapen
Hoewel het minder gezellig kan lijken, is een eigen wieg of ledikant de veiligste slaapplek voor een baby. Samen slapen met ouders brengt risico's met zich mee, zoals beknelling, oververhitting of verstikking door kussens en dekbedden, met name bij jonge baby's. Het wordt aanbevolen om het babybedje de eerste zes maanden in de ouderlijke slaapkamer te plaatsen, zodat de baby dichtbij is maar wel in een eigen veilige omgeving slaapt. Er zijn ook speciale bedjes verkrijgbaar die aan het ouderlijk bed gekoppeld kunnen worden zonder extra risico's.
Wat is wiegendood?
De exacte oorzaak van Sudden Infant Death Syndrome (SIDS), oftewel wiegendood, is niet volledig bekend. Experts wijzen echter op een aantal risicofactoren die bij de ouders liggen. Zo verkleint slapen op de rug het risico aanzienlijk, evenals het gebruik van een eigen, veilige slaapplek in plaats van samen slapen. Rookvrij opgroeien speelt ook een belangrijke rol; roken tijdens en na de zwangerschap vergroot het risico, terwijl borstvoeding het risico juist verkleint.
3. Gebruik een passende slaapzak
Een babyslaapzak voorkomt dat een baby onder losse dekens terechtkomt, waardoor extra beddengoed meestal niet nodig is. Een dekbed wordt de eerste twee jaar afgeraden vanwege het risico op oververhitting en verstikking. Het is cruciaal dat de slaapzak goed past.
4. VeiligheidNL raadt dit af!
Een leger bedje is veiliger. Huid-op-huidcontact is belangrijk voor de moeder-kind-binding en borstvoeding, maar kan ook risico's met zich meebrengen voor de pasgeborene. VeiligheidNL en het KCKZ hebben vragen ontvangen over de Finse 'Baby Box'. VeiligheidNL heeft masterclasses en workshops gegeven over veilig slapen en nieuwe onderzoeksresultaten gepubliceerd op dit gebied.
De TOG-waarde en temperatuurregulatie
De TOG-waarde (Thermal Overall Grade) is een maat die aangeeft hoe goed een product lichaamswarmte vasthoudt. Een hogere TOG-waarde betekent dat warmte moeilijker kan ontsnappen, terwijl een lagere waarde meer warmteverlies toelaat. Door de TOG-waarden van kleding en beddengoed op te tellen, kan een balans worden gevonden. Het wordt aanbevolen om een maximum van 4.0 TOG aan te houden bij een kamertemperatuur van 16-18 °C.
Naast de omgevingstemperatuur is ook de luchtvochtigheid belangrijk. Een natte luier isoleert bijvoorbeeld minder goed dan een droge luier. Kleding die niet ademt kan ervoor zorgen dat de baby vochtig wordt en afkoelt.
TOG-waarden en bijbehorende temperaturen:
- 2.0 TOG - kamertemperatuur: 20 - 22 °C (babydeken met laken en eventueel extra laag)
- 2.5 TOG - kamertemperatuur: 16 - 19 °C (slaapzak, babydeken met laken of overtrek en eventueel extra laag)
Warmtestuwing bij baby's is een wetenschappelijk bewezen risico van wiegendood. Het is daarom essentieel om te controleren of de baby niet te warm is toegedekt en aangekleed. Veel ouders hebben de neiging hun baby te warm aan te kleden of te bedekken. Zowel natuurlijk als synthetisch bedtextiel is geschikt voor de babykamer.
Door de TOG-waarde van het textiel en de kamertemperatuur te kennen, kan worden bepaald of de baby niet te warm in bed wordt gelegd. Omdat elke baby anders reageert, is het belangrijk om het comfort van de baby continu te controleren aan de hals en voetjes. Een klam of koud nekje kan duiden op een verkeerde temperatuur.
Als standaard kan voor een veilig babyslaapcomfort 2,5 tot 3 TOG worden aangehouden bij een kamertemperatuur van 18 tot 20 °C.
Eisen aan een veilige babyslaapzak
Een veilige en comfortabele babyslaapzak voldoet aan de volgende punten:
- Sluiting: De voorkeur gaat uit naar een rits die naar beneden toe sluit, zodat de baby de rits niet zelf kan openen en de halsopening niet onnodig vergroot. Knopen kunnen losraken en verstikkingsgevaar opleveren.
- Juiste maat: Een goed passende slaapzak is essentieel. De hals- en mouwopeningen moeten goed aansluiten. Koop een slaapzak nooit puur op de groei.
- Wijde uitloop: De zak rondom de benen moet wijd genoeg zijn om een 'kikkerstand' van de benen mogelijk te maken, wat belangrijk is voor de heupontwikkeling.
- Armsgaten: Een babyslaapzak dient armsgaten te hebben. Slaapzakken zonder armsgaten worden afgeraden vanaf 3 maanden, omdat ze de beweging beperken en het terugrollen naar de rug bemoeilijken als de baby op de buik belandt.
- TOG-waarde: Voor een zomerslaapzak ligt de TOG-waarde ideaal tussen 0,3-1,0, en voor een winterslaapzak tussen 2,5-3,0.
De openingen van de hals en armen mogen niet zo ruim zijn dat de baby in de zak kan 'verdwijnen'. Er moet voldoende ruimte zijn voor de benen om vrij te kunnen bewegen.
Combineer nooit een slaapzak met een dekbed, dit geeft een hoog risico op verstikking en/of oververhitting. Bij een dunne slaapzak kan eventueel een laken of dunne deken worden gebruikt, stevig ingestopt aan het voeteneinde.
Gebruik geen slaapzakken met capuchon en geen slaapzakken zonder armsgaten (inbakeren) als de baby 4 maanden of ouder is, omdat de baby zich dan mogelijk niet meer kan terugdraaien naar de rugligging.
Gebruik een verzwaringsslaapzak pas als het kind ouder is dan 2 jaar. Het materiaal mag niet te dun of te dik zijn. Controleer de temperatuur van het nekje van het kind; voelt dit aangenaam, dan is het in orde.
Het wordt afgeraden om slaapzakken te kopen via buitenlandse online webwinkels, aangezien onderzoeken hebben aangetoond dat daar veel gevaarlijke slaapzakken worden verkocht.
Waarom een babyslaapzak gebruiken?
Het gebruik van een babyslaapzak biedt diverse voordelen:
- Voorkomt blootliggen: De baby kan zich niet blootwoelen, waardoor hij het niet koud krijgt.
- Beperkt uit bed klimmen: Een slaapzak maakt het moeilijker voor de baby om uit bed te klimmen, wat een val kan voorkomen.
- Voorkomt hoofd onder dekens: De baby kan niet met het hoofd onder de dekens terechtkomen, waardoor de ademhaling vrij blijft.
- Beperkt omrollen: Rollen van de rug naar de buik gaat minder gemakkelijk, wat veilig is in verband met het risico op wiegendood in buikligging.
Een slaapzak is een veilige en comfortabele manier van slapen voor een baby. Zodra een kind beweeglijker wordt en zich in bed verplaatst, is een slaapzak veiliger dan een laken en deken.
Soorten babyslaapzakken en hun gebruik
Seizoensgebonden slaapzakken
- Zomerslaapzak: Niet gewatteerd, vaak met afritsbare mouwen, ontworpen om oververhitting te voorkomen op warme dagen.
- Winterslaapzak: Gewatteerd, ook in de mouwen, om de baby warm te houden tijdens koudere periodes.
- Vierseizoenenslaapzak: Heeft een binnen- en buitenvoering en afritsbare mouwen, waardoor deze het hele jaar door gebruikt kan worden door aanpassing aan de seizoenen en kamertemperatuur.
Speciale babyslaapzakken
- Voor heupdysplasie: Extra breed uitlopend aan de onderkant, speciaal ontworpen voor baby's die behandeld worden met een spreidbroek.
- Voor peuters: Grotere maten slaapzakken, ook wel dreumes- of peuterslaapzakken genoemd, voor kinderen die nog een slaapzak nodig hebben.
Belang van een veilige slaapomgeving
De ideale kamertemperatuur voor de babykamer ligt tussen de 16 en 18 graden Celsius. In de eerste 6 tot 8 weken mag dit iets warmer zijn, rond de 20 graden.
Het controleren van de temperatuur van de baby door met de bovenkant van de vingers aan de achterkant van het nekje te voelen, is essentieel. Een aangenaam warme, niet klamme temperatuur duidt op comfort.
Roken in de omgeving van een baby verhoogt het risico op wiegendood aanzienlijk. Dit geldt ook voor roken tijdens de zwangerschap.
Er bestaan geen alarmapparaten of matjes die wiegendood kunnen voorkomen. Vertrouw dus niet blindelings op dergelijke hulpmiddelen.
Kussens, knuffels en andere zachte materialen in het bed van de baby worden sterk afgeraden, omdat ze het gezichtje kunnen bedekken en ademhalingsproblemen kunnen veroorzaken. Het gezichtje van de baby dient altijd onbedekt te zijn.
Het gebruik van een zacht matras verhoogt het risico op wiegendood. Dit geldt in het bijzonder in combinatie met buikligging en wanneer het matras weinig of niet luchtdoorlatend is. Het gebruik van een tweedehands matras, vooral als het eerder in een ander gezin is gebruikt, wordt ook geassocieerd met een verhoogd risico.
Het te slapen leggen van baby's in een bed voor volwassenen, zonder dat de volwassene aanwezig is, wordt afgeraden. De aanwezigheid van dekbedden, kussens en zachtere matrassen in volwassen bedden, gecombineerd met de onmogelijkheid om de baby met de voeten tegen het voeteneinde te leggen, maakt een groot bed onveilig voor baby's.
Waterbedden zijn niet veilig voor baby's. Een waterdicht (niet ademend) zeil op de matras creëert een niet ademende ondergrond en vormt een risico.
Dekbedden zijn thermisch zo isolerend dat ze de temperatuurregulatie van een baby die eronder terechtkomt kunnen belemmeren. Baby's zijn minder mobiel dan volwassenen en kunnen een te warm dekbed niet zomaar van zich afgooien. Oververhitting verhoogt het risico op een niet efficiënte ademhalingsprikkel.
Inbakeren kan de warmteafgifte verminderen en de kans op warmtestuwing vergroten als het hoofd bedekt is. Hoewel sommige studies suggereren dat inbakeren de kans op wiegendood kan verkleinen doordat het de rugligging bevordert, neemt het risico sterk toe als de baby zich op de buik weet te draaien. Inbakeren dient onmiddellijk gestopt te worden zodra de baby pogingen doet zich te draaien. Inbakeren dient te worden afgebouwd vanaf 4 maanden.
Het slapen van baby's op de kamer van de ouders (rooming-in) gedurende de eerste zes maanden kan het risico op wiegendood verkleinen. Baby's horen meer omgevingsgeluiden, slapen minder diep en zijn daardoor mogelijk alerter. Bed-sharing (het delen van het bed met de baby) wordt echter afgeraden vanwege diverse scenario's die de veiligheid van de baby in gevaar kunnen brengen.
Borstvoeding werkt beschermend tegen wiegendood.
De meeste gevallen van wiegendood worden geregistreerd in de crèche. Elke plotselinge verandering die stress veroorzaakt bij een baby, kan het slaapritme verstoren en de kans op wiegendood vergroten.
Waar gaan we heen als we Slapen? 🌙 De Hersenenbibliotheek | Wetenschap voor Kinderen
tags: #slaapzak #met #mouwen #wiegendood