Sterilisatie, of beter gezegd castratie, van een poes middels een operatie is niet altijd de gewenste oplossing. Dit kan komen doordat de gezondheid van de kat het niet toelaat of omdat men later (misschien) nog een nestje wil fokken. In dergelijke gevallen zijn er ook mogelijkheden om een poes tijdelijk onvruchtbaar te maken.
De Poezenpil: Tijdelijke Onvruchtbaarheid met Bijwerkingen
De poezenpil bevat de werkzame stof megestrolacetaat en dient één keer per week te worden gegeven. Het is raadzaam om met de pil te starten tijdens de anoestrus, wanneer de poes niet krols is. Na het stoppen met de pil kan de kat weer krols worden, maar het is niet goed te voorspellen hoe lang dit duurt. Het is verstandig om in ieder geval de tweede krolsheid na het stoppen met de pil af te wachten alvorens een nestje te fokken.
Helaas kent de poezenpil aanzienlijke bijwerkingen, die zeer ernstig kunnen zijn. Er is een aanzienlijke kans op gewichtstoename, suikerziekte, baarmoederontsteking, veel drinken en plassen, bijnierschorsonderdrukking, melkklierhyperplasie (ook wel het Dolly Parton-syndroom genoemd) en melkkliertumoren. De kans op bijwerkingen is het kleinst wanneer gestart wordt tijdens de anoestrus. Langdurige toediening dient vermeden te worden. De pil mag niet worden gegeven aan krolse katten, drachtige dieren, niet-geslachtsrijpe dieren of katten met suikerziekte en melkkliertumoren.
Indien u een nestje wilt fokken, is het verstandig te wachten tot de poes minimaal 1 jaar oud is.
Castratie bij Poezen: Procedure en Terminologie
Poezen worden, net als katers, onvruchtbaar gemaakt. In de volksmond wordt dit sterilisatie genoemd, maar de correcte term is castratie, omdat de eierstokken worden verwijderd. Bij een sterilisatie, zoals dit in de humane geneeskunde wordt toegepast, zouden de eierstokken blijven zitten en zou enkel de verbinding met de baarmoeder worden verwijderd, waardoor de poes vrouwelijke hormonen blijft aanmaken. Bij een castratie worden de eierstokken weggehaald. De baarmoeder blijft in principe zitten, tenzij er tijdens de operatie afwijkingen worden opgemerkt; deze zal dan ook direct worden verwijderd. Het achterblijven van de baarmoeder is geen probleem; deze zal klein worden en niet meer functioneel zijn.
Een poes is na castratie direct onvruchtbaar.
Voortplantingscyclus en Krolsheid bij Poezen
Poezen zijn het hele jaar door vruchtbaar, maar ze willen niet altijd gedekt worden door een kater. Over het algemeen wordt de poes krols, wat betekent dat ze dekking toelaat, wanneer de dagen langer worden, dus in het voorjaar en de zomer. Echter, door het houden van katten als huisdier en de aanwezigheid van kunstlicht, kan dit ook het hele jaar door voorkomen. Als een poes niet gedekt wordt tijdens haar krolsheid, herstelt het lichaam zich en herhaalt de cyclus zich na 3 tot 4 weken. Dit in tegenstelling tot honden, die slechts 1 tot 2 keer per jaar loops en vruchtbaar zijn.
Tijdens de krolsheid vertoont een poes typerend gedrag: ze is onrustig, miauwt veel, zoekt aandacht van zowel eigenaren als andere huisdieren, wil graag naar buiten en presenteert zich met een specifieke houding waarbij ze haar kont in de lucht houdt en haar staart opzij houdt. Indien er een intacte kater in de buurt is, zal deze haar het hof maken, wat kan leiden tot dekking. Deze interactie kan beginnen met vreedzaam likken door de kater, maar naarmate het dekkingsgedrag vordert, kan het ruwer worden, waarbij de kater de poes in haar nekvel bijt en haar bestijgt.
Een poes krijgt pas een eisprong (en dus een vruchtbare eicel) op het moment van dekking; dit wordt een geïnduceerde ovulatie genoemd. Hierdoor kan een poes, bij meerdere dekkingen (zelfs door verschillende katers), meerdere eisprongen krijgen, wat kan leiden tot de geboorte van meer-eiige tweelingen.
Redenen voor Sterilisatie/Castratie
De belangrijkste reden voor het onvruchtbaar maken van poezen is het voorkomen van ongewenste nestjes. Daarnaast kost een krolsheid veel energie, zowel voor de poes als voor de eigenaar. Een krolse poes heeft vaak een slechte eetlust, waardoor ze gewicht kan verliezen. Ze is onrustig en kan luid miauwen, met name 's nachts, wat ten koste gaat van de nachtrust.
Er zijn ook diverse gezondheidsproblemen die voorkomen kunnen worden door sterilisatie/castratie. De belangrijkste zijn het ontwikkelen van een baarmoederontsteking (pyometra) en kwaadaardige borstkanker (mammacarcinomen). Als een poes op jonge leeftijd wordt gecastreerd, is de kans op het ontwikkelen van deze tumoren minimaal.
Krolse poezen kunnen, net als intacte katers, gaan sproeien. Ze urineren op andere plekken dan de kattenbak om hun territorium aan te geven en aan katers te laten weten dat ze dekbereid zijn. Kattenurine heeft een sterke geur die in meubels, muren en vloeren kan trekken.
Gevolgen van Castratie voor Stofwisseling en Gewicht
Een verandering in hormonen leidt ook tot een verandering in de stofwisseling. Gecastreerde poezen hebben een lagere energiebehoefte, maar een hogere eetlust. Hierdoor hebben ze sneller de neiging om te dik te worden en een hangbuikje te ontwikkelen. Daarom is het na castratie belangrijk om de juiste voeding en de juiste hoeveelheid voeding te geven. Raadpleeg uw dierenarts voor het beste advies hieromtrent.
Risico's en Nazorg van de Operatie
Elke operatie brengt risico's met zich mee, waaronder die van de narcose. Dierenartsen streven ernaar dit risico zo klein mogelijk te maken door een op de patiënt aangepaste narcose te gebruiken, bewaking tijdens de operatie (beademingsapparaat, ECG) en optimale recovery met zuurstof en warmte. Uw poes krijgt voldoende pijnstilling tijdens de operatie (twee soorten) en ook pijnstilling mee naar huis om het ongemak na de castratie tot een minimum te beperken.
Voorafgaand aan de operatie wordt de optimale voorzorg besproken, en na de operatie ontvangt u informatie over de optimale nazorg, vaak in de vorm van een brief mee naar huis. Indien de kat aan de wond likt, kan deze geïrriteerd raken. In dat geval kan een beschermend rompertje of een kraag worden gebruikt. Een opblaasbare kraag wordt door katten vaak beter geaccepteerd dan een traditionele lampenkap-kraag.
Vroege Castratie: Een Optie
Een castratie wordt doorgaans uitgevoerd vanaf 6 maanden leeftijd, maar in sommige gevallen kan vroeg-castratie (vanaf 12 weken leeftijd) worden geadviseerd. Dit wordt bijvoorbeeld toegepast bij asielkittens om te voorkomen dat ze per ongeluk gedekt worden door nieuwe eigenaren die de sterilisatie uitstellen. Ook sommige fokkers kiezen ervoor om alleen gesteriliseerde poesjes te verkopen om illegale fok of het bezoedelen van hun lijn te voorkomen. Vroege castraties vereisen een aangepaste narcose en intensieve recovery om jonge dieren optimaal te ondersteunen.
Nieuwe Ontwikkelingen: Anticonceptie-Injecties met AMH
Vroeger werd de poezenpil gebruikt om krolsheid te voorkomen, maar dit is een tijdelijke oplossing met potentieel ernstige bijwerkingen. Recentelijk is er een nieuwe vorm van anticonceptie voor poezen in ontwikkeling: een injectie die mogelijk voor levenslange onvruchtbaarheid kan zorgen. Dit is belangrijk voor het welzijn van katten, aangezien een groot deel van de wereldwijde kattenpopulatie geen eigenaar heeft en lijdt onder slechte voeding en gebrek aan medische zorg. Bovendien hebben verwilderde katten een negatieve impact op andere dieren en ecosystemen.
Onderzoekers van het Massachusetts General Hospital hebben een hormoonsignaalstof, anti-Müller-hormoon (AMH), geïsoleerd dat ovulatie en bevruchting bij poezen kan voorkomen. Een eenmalige dosis van een virale vector met AMH kan de vruchtbaarheid gedurende ten minste twee jaar onderdrukken. AMH is een natuurlijk voorkomend hormoon dat de rijping van eicellen in de eierstokken remt.
Om de AMH-waarden bij poezen te verhogen, wordt gentherapie toegepast met behulp van een adenovirus vector (AV-vector) die een gewijzigde versie van het katten-AMH-gen bevat. Menselijke gentherapieën met vergelijkbare AV-vectoren hebben hun veiligheid en effectiviteit bewezen. In een onderzoek kregen zes poezen deze gentherapie, terwijl drie katten als controle dienden. Geen van de behandelde poezen werd zwanger, ook niet na blootstelling aan een kater gedurende twee periodes van vier maanden. De behandeling zorgde voor meer dan twee jaar hoge AMH-waarden, met de verwachting dat deze niveaus langer behouden blijven.
Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, is er meer onderzoek nodig naar de werkzaamheid en mogelijke bijwerkingen op de lange termijn. Tevens kan het middel (nog) niet op grote schaal worden geproduceerd.
Vergelijking: Castratie versus Anticonceptie-Injectie
De gangbare methode om de voortplanting van katten te beheersen is chirurgische castratie, waarbij de eierstokken worden verwijderd. Dit is een effectieve, maar stressvolle en pijnlijke ingreep die tijd kost.
De anticonceptie-injectie met AMH biedt een potentieel alternatief. Een belangrijk voordeel van castratie is dat poezen niet meer krols zijn. Daarnaast wordt het risico op het oplopen en verspreiden van seksueel overdraagbare aandoeningen, zoals FELV/FIV, voorkomen. Een nadeel van de injectie is dat de helft van de poezen in een onderzoek wel krols bleef, wat nader onderzoek vereist.
Castratie is definitief en zorgt voor levenslange onvruchtbaarheid. De werkingsduur van de injectie lijkt minimaal twee jaar. Bij huisdieren kan de eigenaar de datum van de volgende injectie bijhouden, maar bij zwerfdieren is dit lastiger te controleren. Bij castratie van zwerfkatten wordt vaak een oor-incisie gemaakt als zichtbaar teken van behandeling.
De veranderde hormoonhuishouding na castratie leidt tot een lagere stofwisseling en een verhoogde eetlust, wat het risico op overgewicht en gerelateerde ziektes (suikerziekte, gewrichtsproblemen, etc.) vergroot. Het is essentieel om de voeding aan te passen na castratie.
De Castratieprocedure Gedetailleerd
De castratie van een poes vindt plaats onder volledige narcose. De operatie gebeurt meestal op dagopname. Via een kleine insnede (enkele centimeters) worden de eierstokken verwijderd. De wond wordt gehecht met hechtingen die na 7 tot 10 dagen verwijderd worden, of met oplosbare hechtingen, wat vaak wordt toegepast bij zwerfkatten.
Voor de operatie wordt een pre-anaesthetisch onderzoek uitgevoerd, waarbij het hart en de longen worden beluisterd. De poes wordt gewogen en krijgt een injectie met narcosemiddel. Zodra ze slaapt, krijgt ze een antibioticum en een pijnstiller. De ogen worden beschermd met zalf en de buik wordt geschoren. Vervolgens wordt ze aan gasanesthesie gelegd. Na het operatieveld te hebben gewassen en gedesinfecteerd, wordt een incisie gemaakt en de buikwand geopend. De eierstokken worden met een speciaal haakje uit de buik gehaald, afgebonden en verwijderd. Indien de baarmoeder afwijkend is, wordt deze eveneens verwijderd. De buikwand wordt in drie lagen gehecht: spierwand, onderhuid en huid.
Na de operatie gaat de kat naar de recovery, waar ze in een zuurstofkooi onder een warmtelamp uitslaapt. Zodra ze wakker genoeg is, wordt ze naar een verwarmde opname verplaatst. Bij het ophalen ontvangt u een nazorgformulier met instructies. Bij het likken aan de wond kan een kraag of rompertje nodig zijn.
Laparoscopische Sterilisatie: Een Minimally Invasive Techniek
Naast de traditionele buikoperatie, bestaat er tegenwoordig ook de mogelijkheid van laparoscopische sterilisatie, een kijkoperatie. Hierbij wordt via een kleine incisie met een camera in de buikholte gekeken en via een tweede gaatje speciaal materiaal ingebracht om de bloedvaatjes naar de eierstokken dicht te branden en de eierstokken te verwijderen. De voordelen van deze methode zijn beter zicht voor de dierenarts, een kortere operatietijd en potentieel een lichtere narcose. Deze techniek vereist echter speciaal apparatuur en training van de dierenarts.
Kosten en Beschikbaarheid
De kosten voor een castratie van een poes variëren in Nederland tussen de €100 en €250, afhankelijk van de dierenartspraktijk. De kosten van de anticonceptie-injectie zijn momenteel nog aanzienlijk hoger en de infrastructuur voor grootschalige productie ontbreekt nog.
Tabel: Overzicht van Voor- en Nadelen
| Kenmerk | Castratie | Anticonceptie-Injectie (AMH) |
|---|---|---|
| Permanentie | Levenslang onvruchtbaar | Werkingsduur minimaal 2 jaar (onderzoek loopt) |
| Krolsheid | Geen krolsheid | Sommige poezen blijven krols |
| Risico op Baarmoederontsteking | Nihil | Nog onbekend, mogelijk lager dan zonder behandeling |
| Risico op Melkkliertumoren | Aanzienlijk verlaagd (vooral bij vroege castratie) | Nog onbekend, mogelijk lager dan zonder behandeling |
| Stofwisseling/Gewicht | Lagere energiebehoefte, hogere eetlust (risico op overgewicht) | Nog onbekend |
| Procedure | Chirurgische operatie (narcose) | Injectie |
| Kosten | €100-€250 | Momenteel hoog, productie nog niet opgeschaald |
| Beschikbaarheid | Wijdverspreid | Beperkt, in ontwikkeling |
Adviesleeftijd en Timing
De poes wordt voor het eerst krols op een leeftijd van ongeveer 6-7 maanden. Het advies is om de kat rond deze leeftijd te laten castreren. Indien de poes net een nestje heeft gekregen, kan ze zes tot zeven weken na de bevalling worden gesteriliseerd.
Het beste moment om een poes te laten castreren is vóór de eerste krolsheid, op een leeftijd van ongeveer 6 maanden. Dit minimaliseert de invloed van het zwangerschapshormoon progesteron op de melkklieren en baarmoeder, waardoor de kans op melkkliertumoren en baarmoederontsteking vrijwel nihil wordt. Bij jonge dieren kan volstaan worden met het wegnemen van alleen de eierstokken, wat resulteert in een kleinere buikwond. Jonge katten hebben bovendien minder buikvet, waardoor de operatie makkelijker en sneller verloopt, en de narcosemiddelen sneller uit het lichaam verdwijnen.
Indien u besluit tot sterilisatie, wordt bij voorkeur na de krolsheid geopereerd, zodat de baarmoeder en eierstokken in rust zijn, wat het risico op complicaties minimaliseert.
tags: #spuit #opweken #vruchtbaarheid #poes