Met de naderende Tweede Kamerverkiezingen is het essentieel om inzicht te krijgen in de standpunten van politieke partijen over maatschappelijk belangrijke thema's, zoals abortus. Verschillende partijen hebben hun visie op dit ethische vraagstuk uiteengezet in hun verkiezingsprogramma's, wat leidt tot een divers politiek landschap op dit gebied.
Het Verkiezingsprogramma van DENK
Het verkiezingsprogramma van de partij DENK, onder leiding van Stephan van Baarle, bevat opvallende standpunten met betrekking tot abortus. De partij stelt te strijden voor de rechten van het ongeboren kind en vindt dat deze rechten met de huidige wetgeving onvoldoende gewaarborgd zijn. Om deze reden pleit DENK ervoor om de periode waarbinnen een foetus geaborteerd mag worden, te halveren naar twaalf zwangerschapsweken. Daarnaast wil de partij de wettelijk verplichte beraadtermijn van vijf dagen, die vorig jaar werd afgeschaft, opnieuw invoeren.
Deze standpunten zijn nieuw ten opzichte van het vorige verkiezingsprogramma, waarin abortus geen onderwerp van bespreking was. Opvallend is dat deze nieuwe standpunten lijken af te wijken van eerdere stemgedragingen van DENK. In februari 2022 stemde DENK nog tegen een motie van FVD om de toegestane abortustermijn te verkorten naar achttien weken, terwijl de partij nu zelf een maximum van twaalf weken voorstelt. Een woordvoerder van DENK motiveerde de eerdere stemkeuze door te stellen dat de FVD-motie te absoluut was geformuleerd en abortus in geval van dringende medische redenen onmogelijk zou maken, wat de levens van vrouwen in gevaar zou kunnen brengen. Echter, het nieuwe standpunt van twaalf weken in het verkiezingsprogramma wordt eveneens als absoluut geformuleerd, zonder melding van uitzonderingen.
Ook de wens om de beraadtermijn terug in te voeren, staat haaks op de eerdere stem van DENK vóór de afschaffing ervan vorig jaar. De partij verklaart dat wijzigingen in een verkiezingsprogramma niet ongewoon zijn en dat hun denken niet statisch is. Het aangepaste standpunt over de beraadtermijn zou voortkomen uit talrijke gesprekken met leden en niet-leden.
Standpunten van andere Politieke Partijen
CDA
Het CDA staat achter de huidige abortuswetgeving en is van mening dat deze ongewijzigd moet blijven. De partij beschouwt abortus als een ethisch vraagstuk waarbij recht moet worden gedaan aan verschillende visies. De huidige Abortuswet wordt gezien als een evenwicht tussen de zelfbeschikking van de vrouw en de beschermwaardigheid van het ongeboren leven. Dit evenwicht is volgens het CDA gevonden in de wet die begin jaren '80 is ingevoerd, waarbij abortus niet strafbaar is mits zorgvuldig uitgevoerd.
In de praktijk betekent dit voor het CDA dat de beslissing over abortus bij de vrouw ligt, in samenspraak met haar arts, zolang aan de zorgvuldigheidseisen wordt voldaan. De partij is tegen het registreren van redenen voor abortus. Wel uit het CDA zorg over het te grote aantal herhaalde abortussen en heeft zich ingezet voor gratis langdurige anticonceptie voor kwetsbare vrouwen.
Het CDA heeft tegen het afschaffen van de wettelijk verplichte beraadtermijn gestemd en is tegen het schrappen van abortus uit het Wetboek van Strafrecht. Tegelijkertijd vindt de partij dat goede abortuszorg voor iedere vrouw beschikbaar en bereikbaar moet zijn.
ChristenUnie
De ChristenUnie is ronduit tegen abortus en streeft naar een samenleving waarin abortus niet als oplossing voor onbedoelde zwangerschappen wordt gezien. De partij zet zich in voor de bescherming van het ongeboren leven en minder abortussen. Zij verzetten zich tegen het verstrekken van de abortuspil in de huisartsenpraktijk en benadrukken het belang van gewetensvrijheid voor huisartsen. De ChristenUnie is tegen brede scholing om abortus laagdrempeliger aan te bieden en vindt dat de zwangerschapsafbreking niet uit het Wetboek van Strafrecht gehaald moet worden, omdat dit een bescherming biedt voor het ongeboren leven en de vrouw tegen gedwongen abortus. Abortus wordt door hen niet als een mensenrecht beschouwd.
De partij pleit voor het herinvoeren van de beraadtermijn en stelt dat medische ontwikkelingen rond levensvatbaarheid van ongeboren kinderen gevolgen moeten hebben voor de wekengrens. Zij wijzen voorstellen af om de grens op 24 weken vast te leggen, omdat dit de koppeling met levensvatbaarheid loslaat. Als er een wettelijke maximumgrens komt, pleit de ChristenUnie voor een lagere wekengrens, gebaseerd op levensvatbaarheid.
GroenLinks-PvdA
GroenLinks-PvdA maakt zich in hun verkiezingsprogramma sterk voor het verwijderen van abortus uit het Wetboek van Strafrecht. Zij willen ook hard optreden tegen intimiderende demonstranten bij abortusklinieken. Het programma stelt: 'Als je zwanger bent, dan bepaal jij wat er met jouw lichaam gebeurt. Als je onbedoeld zwanger bent, dan heb je het recht om te kiezen voor een abortus.'
D66
D66 wil het recht op abortus in de wet verankeren. Volgens de partij moet abortus volledig worden vergoed, ook voor buitenlandse vrouwen. Zij pleiten voor het vastleggen van de 24-wekengrens in de wet en voor meer abortuszorg in nood- en conflictsituaties. D66 heeft zich ingezet voor het toegankelijk maken van de abortuspil via de huisarts, wat sinds 1 januari 2025 mogelijk is.
D66 benadrukt dat vrouwen baas moeten blijven over hun eigen lichaam en dat het recht op abortus wereldwijd onder druk staat. Zij willen voorkomen dat abortus illegaal kan worden verklaard, zoals in sommige staten van de VS.
SP
De SP vindt het belangrijk dat vrouwen die besluiten een zwangerschap te beëindigen, betere voor- en nazorg en meer medische ondersteuning krijgen. Deze uitbreiding kan volgens hen binnen de huidige abortuswetgeving plaatsvinden. Daarnaast wil de SP betere seksuele voorlichtingsprogramma's op scholen om ongewenste zwangerschappen te voorkomen.
VVD
De VVD vindt dat wet- en regelgeving moet zorgen voor goede, veilige en toegankelijke abortuszorg. De partij stelt individuele zelfbeschikking centraal en staat voor de vrijheid om te kiezen voor abortus, waarbij de eigen keuzes van mensen voorop staan.
Partij voor de Dieren
De Partij voor de Dieren is voorstander van een ruim zelfbeschikkingsrecht voor ouders, zoals belichaamd in de huidige abortuspraktijk. Zij vinden het een zaak van vrouw en arts om in de behandelkamer een weloverwogen besluit te nemen over het kiezen voor abortus. De partij wil de abortus uit het Wetboek van Strafrecht schrappen om te voorkomen dat abortus illegaal kan worden verklaard. Daarnaast willen zij een bufferzone rond abortuscentra om intimiderende demonstranten tegen te gaan.
FvD
De FvD rept in het partijprogramma niet over abortus. Echter, enkele Kamerleden, met name Pepijn van Houwelingen, uiten zich regelmatig kritisch over het uitvoeren van abortus.
BBB
Volgens het verkiezingsprogramma van de BBB zijn medisch-ethische zaken, waaronder abortus, vrije kwesties. Ze beschouwen abortus als een belangrijk recht, maar vinden dat er niet lichtzinnig mee omgegaan mag worden. De BBB stemde tegen het verstrekken van de abortuspil bij de huisarts en het afschaffen van de bedenktermijn, maar was wel voorstander van het schrappen van abortus uit het Wetboek van Strafrecht.
Nieuw Sociaal Contract (NSC)
De partij van Pieter Omtzigt heeft geen uitgesproken standpunten wat betreft abortus in zijn partijprogramma. Over het huidige abortusbeleid zeggen ze: 'Evenwichtig en behoeft geen wijziging'. NSC vindt het beëindigen van een zwangerschap een ingrijpende handeling, die conform protocollen moet worden uitgevoerd met zorgvuldige grenzen en voorwaarden.
Historische Context en Huidige Situatie
Sinds 1984 is het in Nederland legaal om tot 24 weken in de zwangerschap een abortus uit te laten voeren. Artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht bepaalt echter dat een arts die een abortus uitvoert, alleen niet vervolgd wordt als aan de voorwaarden uit de Wet afbreking zwangerschap is voldaan. Momenteel is er in de Tweede Kamer geen meerderheid voor het schrappen van abortus uit het wetboek van strafrecht.
In de jaren '70 streden vrouwen en mannen voor meer keuzevrijheid voor vrouwen en het recht om te beschikken over hun eigen lichaam. In die tijd was abortus officieel verboden en vormde het een groot taboe, wat leidde tot gevaarlijke, onveilige abortussen. Met de seksuele revolutie in de jaren '60 werd het taboe doorbroken. Uiteindelijk, met druk van actiegroepen zoals de Dolle Mina's, werd de wet die abortus mogelijk maakt met een nipte meerderheid aangenomen.
De wettelijke bedenktijd voor abortus is per 1 januari 2023 afgeschaft, op aandringen van D66. Tot 9 weken zwangerschap kan gekozen worden voor een abortuspil; daarna is een instrumentele behandeling nodig. De abortuspil is sinds 1 januari 2025 via de huisarts verkrijgbaar.
Mensenrechten en Abortus
Volgens de mensenrechten zijn beslissingen over het eigen lichaam alleen aan de persoon zelf. Iemand dwingen een ongewenste zwangerschap te voldragen wordt beschouwd als een schending van internationale mensenrechten op gezondheid, privacy en lichamelijke autonomie. Nederland heeft de mensenrechtelijke plicht om geweld tegen vrouwen te voorkomen en te bestrijden, zoals vastgelegd in het Istanbul- en VN-Vrouwenverdrag.
Amnesty International heeft 16 partijen 10 stellingen voorgelegd met betrekking tot mensenrechten, waarvan 11 partijen een reactie gaven. Amnesty geeft geen stemadvies, maar benadrukt het belang van stemmen voor de mensenrechten.