Tijdens de zwangerschap kan het voorkomen dat een baby in een stuitligging ligt, wat betekent dat de baby met de billen naar beneden en het hoofdje omhoog gepositioneerd is. Hoewel dit in het begin van de zwangerschap normaal is, ligt rond de 36e zwangerschapsweek nog ongeveer 3% van de kinderen in Nederland in deze positie. Dit brengt de aanstaande ouders voor belangrijke keuzes, zoals het overwegen van een uitwendige versie om de baby te draaien, de mogelijke complicaties daarvan, en de opties rondom een stuitbevalling.
Een stuitligging wordt gedefinieerd als de situatie waarin het hoofd van het kind zich boven in de baarmoeder bevindt, met de billen of voeten richting het bekken. Vroeg in de zwangerschap is dit een veelvoorkomende ligging; bij 20 tot 25 weken ligt ongeveer een derde van de kinderen met het hoofd naar boven. Naarmate de zwangerschap vordert, draaien de meeste kinderen echter naar de hoofdligging. Rond de uitgerekende datum ligt minder dan 3% van de kinderen in een stuitligging. Meestal is de oorzaak van een stuitligging aan het einde van de zwangerschap onbekend; in meer dan 85% van de gevallen wordt geen duidelijke reden gevonden. Er zijn echter situaties waarin de kans op een stuitligging verhoogd is, zoals bij een meerlingzwangerschap, een afwijkende vorm van de baarmoeder of het bekken, een afwijkende ligging van de placenta of een vleesboom, of bij aangeboren afwijkingen van het kind.
De Uitwendige Versie: Een Poging tot Draaien
Wanneer een kind in stuitligging ligt, wordt vaak de optie van een uitwendige versie aangeboden. Dit is een procedure waarbij geprobeerd wordt de baby in de baarmoeder te draaien door middel van druk op de buik. Een verloskundige of gynaecoloog pakt met één hand de billen van de baby en met de andere hand het hoofdje om de baby voorzichtig te draaien. Het advies is om een versie te overwegen, omdat een succesvolle draaiing de risico's tijdens de bevalling kan verminderen.
Een uitwendige versie wordt doorgaans uitgevoerd vanaf 36 weken zwangerschapsduur, omdat de baby tot die tijd vaak nog spontaan kan draaien. Soms wordt iets eerder of later gedraaid, afhankelijk van factoren zoals de hoeveelheid vruchtwater. De procedure vindt plaats op de verloskamer, waarbij de moeder in een ontspannen houding ligt. Voorafgaand worden de hartslag van de baby (via een CTG - cardiotocogram) en de ligging gecontroleerd met een echo. Om de baarmoederspier te ontspannen en het draaien te vergemakkelijken, kan een injectie met een weeënremmer worden gegeven. Tijdens het draaien wordt de baby met behulp van handen op de buik van positie veranderd. Hoewel de procedure over het algemeen veilig is, kan het soms gevoelig zijn. Na afloop wordt opnieuw de hartslag van de baby gemonitord.
De slagingskans van een uitwendige versie varieert. Bij een eerste zwangerschap is deze gemiddeld 40-50%, terwijl deze bij volgende zwangerschappen kan oplopen tot 80-90%. Factoren zoals de hoeveelheid vruchtwater, de grootte van de baby en de stevigheid van de baarmoederwand spelen hierbij een rol. Als de baby succesvol gedraaid is, kan er in principe thuis bevallen worden, tenzij er andere medische redenen zijn voor een ziekenhuisbevalling. Het is echter mogelijk dat de baby spontaan terugdraait naar de stuitligging. In dat geval kan een nieuwe draaipoging overwogen worden, meestal een week na de eerste poging.
Complicaties bij een uitwendige versie komen zelden voor. Soms kan de hartslag van de baby tijdelijk vertragen of versnellen, maar deze herstelt zich vrijwel altijd binnen tien minuten. In zeer zeldzame gevallen (minder dan 1%) blijven de harttonen afwijkend, wat direct een keizersnede noodzakelijk kan maken. Na de versie kan de buik van de moeder gevoelig zijn en kan de baby tijdelijk minder beweging geven. Vrouwen met een rhesus-negatieve bloedgroep ontvangen na de poging tot draaien altijd een injectie met Anti-D, ongeacht of de draaiing succesvol was.
Alternatieve Methoden en Houdingen
Naast de uitwendige versie zijn er ook alternatieve methoden die soms worden geprobeerd om de baby te laten draaien, zoals acupunctuur met Moxa-therapie. Deze behandeling stimuleert de baby tot meer beweging, wat kan leiden tot het zelf omkeren.
Daarnaast worden er verschillende houdingen aangeraden die ruimte kunnen creëren in het bekken, wat kan helpen bij de bevalling. Deze houdingen zijn afkomstig uit de 'Spinning Babies' methodiek.
De Keuze: Stuitbevalling of Keizersnede
Als het draaien van de baby niet lukt of niet succesvol is, staan ouders voor de keuze tussen een vaginale stuitbevalling en een geplande keizersnede. Beide opties hebben hun eigen voor- en nadelen, en de beslissing wordt genomen in samenspraak met de verloskundige of gynaecoloog.
Vaginale Stuitbevalling
Een vaginale stuitbevalling wijkt op enkele punten af van een bevalling bij hoofdligging. De ontsluitingsfase kan soms langer duren, omdat de stuit de baarmoedermond minder gelijkmatig kan stimuleren dan een hoofd. Hierdoor kan persdrang ontstaan voordat de volledige ontsluiting is bereikt. Het is essentieel om in zo'n geval nog niet te persen. De persfase zelf verloopt vergelijkbaar, maar aan het einde, wanneer het lichaam van de baby grotendeels geboren is, wordt vaak een korte pauze ingelast om het hoofdje in de volgende wee geboren te laten worden. Dit kan helpen om de geboorte van het hoofdje te vergemakkelijken.
Tijdens een vaginale stuitbevalling wordt de hartslag van de baby nauwlettend gemonitord, vaak met een hartfilmpje. Als de bevalling niet optimaal verloopt, kan de kans op complicaties toenemen, en kan alsnog besloten worden tot een keizersnede. Dit gebeurt in Nederland bij ongeveer de helft van de vrouwen die aan een vaginale stuitbevalling beginnen. De gynaecoloog kan een keizersnede adviseren als de ontsluiting of de uitdrijving traag verloopt, of als de conditie van de baby achteruitgaat. Soms wordt tijdens een stuitbevalling een knip gezet om meer ruimte te creëren voor de geboorte van het hoofdje.
Hoewel de kans op complicaties voor de moeder bij een vaginale stuitbevalling niet groter is dan bij een hoofdligging, worden baby's die vaginaal in stuitligging geboren worden, iets vaker kort na de geboorte opgenomen op de couveuseafdeling voor extra controle. Dit kan komen door behoefte aan extra zuurstof of ademhalingsondersteuning, of door een lichte beschadiging tijdens de geboorte, zoals een botbreuk of zenuwbeschadiging. Echter, op de lange termijn is er geen verschil in ontwikkeling en gezondheid tussen kinderen die vaginaal geboren zijn en kinderen die via een keizersnede ter wereld komen.
Keizersnede
Een geplande keizersnede biedt de mogelijkheid om de geboorte op een vastgesteld moment in te plannen. Hoewel een keizersnede een veilige operatie is, brengt deze, net als elke operatie, een kleine kans op complicaties met zich mee. Deze zijn meestal niet levensbedreigend, maar kunnen variëren van bloedarmoede en trombose tot nabloedingen, wondinfecties of problemen met de blaas of darmen. Een keizersnede veroorzaakt ook een litteken in de baarmoeder, wat invloed kan hebben op volgende zwangerschappen en bevallingen. Dit litteken kan een verhoogde kans op complicaties met zich meebrengen, zoals het openscheuren van het litteken, wat een reden kan zijn om toekomstige bevallingen in het ziekenhuis te laten plaatsvinden.
Voor baby's die via een keizersnede geboren worden, zijn de risico's op complicaties tijdens de geboorte iets lager dan bij een vaginale stuitbevalling. Echter, een nadeel van een keizersnede is dat de baby de belangrijke blootstelling aan bacteriën uit de vagina mist, wat een rol speelt in de ontwikkeling van het immuunsysteem. Bovendien kan het soms lastig zijn om een baby in stuitligging via een keizersnede uit de baarmoeder te halen, wat in zeldzame gevallen tot beschadiging kan leiden.
Mogelijke Gevolgen voor de Baby
Een stuitligging kan invloed hebben op de heupontwikkeling van de baby. Er is een iets hogere kans op het ontwikkelen van heupdysplasie. Om deze reden wordt geadviseerd om ongeveer drie maanden na de geboorte een echo van de heupjes te laten maken, vooral als de baby langdurig in stuitligging heeft gelegen of als er een succesvolle uitwendige draaiing heeft plaatsgevonden.
Onderzoek heeft aangetoond dat er na twee jaar geen significant verschil is in ontwikkeling en gezondheid tussen kinderen die via een keizersnede zijn geboren en kinderen die vaginaal ter wereld zijn gekomen. De keuze tussen een vaginale bevalling en een keizersnede is complex en vereist een zorgvuldige afweging van alle argumenten.
Belang van Goede Informatie en Communicatie
Het is cruciaal dat aanstaande ouders goed geïnformeerd worden over de verschillende opties, risico's en voordelen die gepaard gaan met een stuitligging. Het stellen van alle vragen, inclusief 'wat als'-vragen, en het noteren ervan, kan helpen om een weloverwogen beslissing te nemen. Het is raadzaam om voldoende tijd vrij te maken voor gesprekken met de gynaecoloog om alle scenario's te bespreken.
Een belangrijk aandachtspunt bij een stuitligging is wat te doen wanneer de vliezen breken. Als de stuit nog niet is ingedaald, bestaat de kans dat de navelstreng kan uitzakken. In dat geval is het advies om te gaan liggen en liggend vervoerd te worden naar het ziekenhuis. Zodra de weeën regelmatig en krachtig worden, dient contact te worden opgenomen met het ziekenhuis.
Co-regulatie | Animatie voor psycho-educatie | Augeo Foundation
De afdeling Verloskunde streeft ernaar een betrouwbare partner te zijn en zwangerschap, bevalling en kraamtijd zo veilig, vriendelijk en persoonlijk mogelijk te begeleiden.
tags: #stuitligging #vliezen #breken