Medicatiegebruik en Procedures bij Embryoterugplaatsing

Inleiding tot Embryoterugplaatsing

Een embryoterugplaatsing is een cruciale stap in vruchtbaarheidsbehandelingen zoals IVF (in-vitrofertilisatie) en ICSI (intracytoplasmatische sperma-injectie). Na de bevruchting van eicellen met zaadcellen in het laboratorium, worden de ontwikkelde embryo's teruggeplaatst in de baarmoeder. De timing en het medicatiegebruik rondom deze procedure zijn essentieel voor een succesvolle zwangerschap.

De ontwikkeling van embryo's in het laboratorium kan op verschillende dagen na de follikelpunctie worden geëvalueerd. Traditioneel werd de terugplaatsing vaak op dag 3 gedaan, toen de embryo's zich in het achtcellige stadium bevonden. Echter, met de vooruitgang in laboratoriumtechnieken is er een verschuiving naar terugplaatsing op dag 5, wanneer de embryo's zich in het blastocystenstadium bevinden. Dit stadium vertegenwoordigt een verder ontwikkelde celgroei, wat potentieel kan leiden tot een betere selectie van het meest levensvatbare embryo en een hogere kans op zwangerschap per terugplaatsing.

Medicatiegebruik bij Terugplaatsing van een Verse Embryo

Na een verse terugplaatsing, die volgt op een follikelpunctie, is het gebruik van medicatie doorgaans noodzakelijk ter ondersteuning van de innesteling en vroege zwangerschap. Dit medicijn is meestal Progesteron®, dat in de vorm van vaginale capsules wordt toegediend.

• U begint met het gebruik van vaginale capsules (Progesteron®) vanaf de avond van de follikelpunctie.
• De aanbevolen dosering is driemaal daags 200 mg Progesteron® capsules, vaginaal in te brengen.
• U dient door te gaan met dit medicijn tot de dag van de zwangerschapstest.
• Bij vaginaal bloedverlies vóór de geplande testdatum, ook als u twijfelt of het een echte menstruatie is, is het belangrijk om door te gaan met Progesteron® en de zwangerschapstest op de afgesproken dag uit te voeren.

LET OP: Progesteron® kan de menstruatie uitstellen, zelfs als er geen sprake is van een zwangerschap. Dit kan soms leiden tot onzekerheid over de testresultaten.

Medicatiegebruik bij Terugplaatsing van een Ontdooide Embryo (Cryo-embryo)

Het medicatiegebruik bij de terugplaatsing van een ontdooid embryo is afhankelijk van het type cyclus waarin de terugplaatsing plaatsvindt.

Terugplaatsing in een Natuurlijke Cyclus:

Na de terugplaatsing van een cryo-embryo in een natuurlijke cyclus is het doorgaans niet nodig om medicatie te gebruiken. De cyclus wordt natuurlijk gemonitord, vaak met behulp van ovulatietesten om de eisprong te bepalen. U kunt de zwangerschapstest 10 dagen na de terugplaatsing thuis uitvoeren.

Terugplaatsing in een Kunstmatige Cyclus:

Bij een terugplaatsing in een kunstmatige cyclus wordt medicatie gebruikt om het baarmoederslijmvlies voor te bereiden en te ondersteunen. De medicijnen die doorgaans worden gebruikt zijn Estradiol® en Progesteron®.

• U gebruikt de voorgeschreven dosering van Estradiol® en Progesteron® tot de dag van de zwangerschapstest.
• Indien de zwangerschapstest positief is, dient u door te gaan met Estradiol® en Progesteron® tot een zwangerschapsduur van 12 weken.
• Recepten voor extra medicatie kunnen worden aangevraagd via het verpleegkundig telefonisch spreekuur of het patiëntportaal.
• De zwangerschapstest kan 10 dagen na de terugplaatsing thuis worden gedaan.
• Bij vaginaal bloedverlies vóór de testdatum, zelfs bij twijfel over een menstruatie, dient u door te gaan met Progesteron® en Estradiol® en de zwangerschapstest op de afgesproken dag uit te voeren.

Vaginaal Bloedverlies na Embryoterugplaatsing

Het is niet ongebruikelijk om na de embryoterugplaatsing enig vaginaal bloedverlies te ervaren. Dit kan diverse oorzaken hebben:

• Trauma door de catheter: Het inbrengen van de catheter waarmee het embryo wordt teruggeplaatst, kan lichte bloedingen veroorzaken. Dit is doorgaans onschuldig.
• Innestelingsbloeding: Een lichte bloeding kan wijzen op de innesteling van het embryo in het baarmoederslijmvlies.
• Bloedverlies na gemeenschap: Seksuele gemeenschap kan soms leiden tot lichte bloedingen.
• Beginnende menstruatie: Het bloedverlies kan ook een teken zijn van een naderende menstruatie, waarbij het bloedverlies doorgaans zal toenemen.

Het moment waarop iemand menstrueert na een vruchtbaarheidsbehandeling kan variëren.

Uitslag van de Behandeling

Nadat u de zwangerschapstest heeft uitgevoerd, is het belangrijk om de uitslag door te geven aan de verpleegkundige. Dit kan telefonisch tijdens het verpleegkundig spreekuur (op werkdagen) of via het patiëntportaal.

• Positieve zwangerschapstest: Indien de test positief is, is de behandeling succesvol en bent u zwanger. Er wordt dan een eerste echo gepland, doorgaans bij een zwangerschapsduur van 7 weken. Indien er een medische indicatie is, kan de echo al bij 6 weken plaatsvinden.
• Negatieve zwangerschapstest: Een negatieve test betekent helaas dat de behandeling niet succesvol was. In dit geval wordt geadviseerd een afspraak te maken bij de arts voor een evaluatie van de behandeling en bespreking van een eventueel vervolgtraject. Dit geldt met name na een 'verse' behandeling waarbij een punctie heeft plaatsgevonden, of wanneer er geen ingevroren embryo's meer beschikbaar zijn.

Invriezen van Embryo's

Na een vruchtbaarheidsbehandeling kunnen eventuele geschikte embryo's worden ingevroren voor toekomstig gebruik. Informatie over het aantal en de mogelijkheid tot invriezen wordt doorgaans binnen vijf werkdagen beschikbaar gesteld in het patiëntportaal van het UMC Utrecht.

Indien een behandeling niet tot zwangerschap leidt en er zijn embryo's ingevroren, zal eerst een behandeling met deze cryo-embryo's worden overwogen.

Leefstijladviezen na Embryoterugplaatsing

Na de embryoterugplaatsing kunt u in principe uw dagelijkse activiteiten hervatten. Extra rust leidt over het algemeen niet tot een hogere kans op zwangerschap.

• Indien u geen klachten ervaart (zoals buikpijn of een opgeblazen gevoel), kunt u weer gaan sporten en gemeenschap hebben.
• Heeft u nog klachten na de punctie of stimulatie, dan is het verstandig om het rustig aan te doen totdat deze klachten verdwenen zijn.
• Bij twijfel of zorgen kunt u altijd contact opnemen met het verpleegkundig spreekuur. Indien nodig kan een extra controle worden afgesproken.
• Koorts (temperatuur > 38 graden Celsius) is altijd een reden om direct telefonisch contact op te nemen.

Vanaf het moment van embryoterugplaatsing wordt geadviseerd de leefstijladviezen voor zwangere vrouwen te volgen:

• Dagelijks slikken van foliumzuur.
• Niet roken.
• Geen alcohol nuttigen.
• Geen rauw vlees of rauwe vis eten.

Medicatie Informatie en Procedures

Voor vruchtbaarheidsbehandelingen zijn specifieke medicijnen nodig. Vanwege overheidsbepalingen worden deze medicijnen verstrekt door het ziekenhuis waar de behandeling plaatsvindt, en niet door de eigen apotheek.

Ophalen van Medicatie:

De medicatie kan worden opgehaald bij de poli-apotheek van het UMC Utrecht. Het is raadzaam om zelf een koeltas met koelelementen mee te nemen, aangezien injectables gekoeld bewaard moeten worden. Tegen een kleine vergoeding kan er een koeltas worden aangeschaft bij de ziekenhuisapotheek.

Landelijk Schakel Punt (LSP) / Actueel Medicatie Overzicht (AMO):

Het is van belang dat de poli-apotheek op de hoogte is van alle medicijnen die u gebruikt. Dit kan het snelst via aanmelding bij het Landelijk Schakel Punt (LSP), dat digitale uitwisseling van medicatiegegevens mogelijk maakt. Informatie hierover is te vinden op www.ikgeeftoestemming.nl. Indien u geen gebruik maakt van het LSP, dient u een recent medicatieoverzicht van uw eigen apotheek mee te nemen.

De poli-apotheek UMC Utrecht bevindt zich op de begane grond en is geopend op werkdagen van 8.30 tot 17.30 uur. In het weekend is deze gesloten.

Koorts bij Partner/Donor:

Als de partner of donor koorts heeft gehad in de periode van enkele dagen tot drie maanden vóór de behandeling, kan dit de kwaliteit van het sperma nadelig beïnvloeden. Dit kan leiden tot verminderde bevruchting van de eicellen. In zo'n geval wordt geadviseerd telefonisch contact op te nemen om de voortgang van de behandeling te bespreken.

Foliumzuur:

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) adviseert vrouwen die zwanger willen worden om dagelijks 0,4 mg foliumzuur te slikken vanaf vier weken vóór de bevruchting tot een zwangerschapsduur van tien weken. Dit verkleint de kans op neurale buisdefecten bij het kind, zoals een open ruggetje. Foliumzuur is een zelfzorgmiddel en is verkrijgbaar bij apotheek en drogist.

Stimulatieschema voor IVF/ICSI

Voor IVF/ICSI-behandelingen wordt een gestructureerd schema van medicatie en controles gevolgd. De start van de behandeling wordt afgestemd met de arts.

Algemene stappen in een stimulatieschema kunnen omvatten:

1. Start met medicatie: Vaak wordt begonnen met hormonale medicatie, zoals Microgynon 30® of Medroxyprogesteron®, in combinatie met injecties zoals Decapeptyl®. Het tijdstip van injecteren is flexibel, maar consistentie wordt aangeraden.
2. Stopzetten initiële medicatie: Na een bepaalde periode stopt het gebruik van bijvoorbeeld Microgynon 30® of Medroxyprogesteron®, terwijl de Decapeptyl®-injecties doorgaan.
3. Verwachte menstruatie: Na het stoppen van de initiële medicatie kan een menstruatie worden verwacht.
4. Uitgangsecho: Indien afgesproken, vindt een uitgangsecho plaats om de start van de follikelstimulatie te beoordelen.
5. Start follikelstimulatie: Naast Decapeptyl® wordt gestart met Menopur®/Gonal-F® (FSH), dat de groei van de eiblaasjes stimuleert.
6. Echo controle: Regelmatige echo's (stimulatiedag 9, etc.) controleren de groei van de follikels. Soms is aanvullend bloedonderzoek (oestradiolbepaling) nodig.
7. Opwekken eisprong: Wanneer de follikels voldoende groot zijn, wordt de eisprong opgewekt met een Ovitrelle® injectie. Op deze dag wordt gestopt met FSH en Decapeptyl®.
8. Follikelpunctie: De eicellen worden uit de eierstokken weggenomen via een punctie.

Medicatie-instructies:

• Microgyon 30®: 1 tablet per dag, vanaf de eerste dag van de menstruatie.
• Medroxyprogesteron® (Provera) 10 mg: 1 tablet per dag gedurende 7 dagen.
• Decapeptyl® (Triptoreline) 0,1 mg/ml: Dagelijkse onderhuidse injectie tussen 16.00 - 22.00 uur.
• Menopur®/ Gonal-F® (FSH): Dagelijkse onderhuidse injectie tussen 16.00 - 22.00 uur (dosering via arts).
• Ovitrelle® (Choriongonadotrofine-alfa) 250 microgram: Eenmalige onderhuidse injectie 34-36 uur voor de punctie (tijdstip via verpleging).
• Progesteron® (Utrogestan capsules) 200 mg: Vaginaal inbrengen, start op de avond van de punctie met 200 mg.
• Diclofenac® 50 mg: Eén tablet 1,5 uur voor de follikelpunctie, zo nodig herhalen na vier uur.
• Paracetamol® 500 mg: Twee tabletten 1,5 uur voor de follikelpunctie.

Instructies voor de Man (Spermaproductie)

Voor de behandeling is het produceren van sperma vereist. De kwaliteit van het sperma is optimaal na een periode van 2 tot 5 dagen zonder zaadlozing.

• Op de afgesproken datum en tijd ontvangt u op het IVF-laboratorium twee potjes met schroefdop, gemerkt '1' en '2'.
• Was de top van de penis met water (zonder zeep) en droog deze af. Was ook de handen.
• Vang de eerste twee stoten van de zaadlozing op in potje 1 en de rest in potje 2. Dit zogenaamde “split-ejaculaat” bevat het eerste potje de meeste zaadcellen.

Kwaliteit van Sperma:

• Advies is om de dag voor de punctie geen zaadlozing te hebben.
• Minimaal één zaadlozing in de week vóór de punctie wordt aanbevolen.
• Meld het aan de fertiliteitsarts als er in de drie maanden vóór de verwachte punctiedatum griep of hoge koorts is geweest, aangezien dit de zaadkwaliteit kan verminderen.

Embryoterugplaatsing

Embryoterugplaatsingen vinden doorgaans 's middags plaats. Op de dag van de terugplaatsing ontvangt u tussen 11.00 en 12.00 uur een sms met het exacte tijdstip.

• Meer informatie over het aantal en de kwaliteit van het embryo/de embryo's wordt tijdens de terugplaatsing verstrekt.
• Indien er geen (geschikt) embryo is om terug te plaatsen, ontvangt u geen sms en wordt u telefonisch geïnformeerd.
• Minderjarigen zijn niet toegestaan in de behandelkamer tijdens een punctie en embryo terugplaatsing vanwege veiligheidsoverwegingen.
• Voor terugplaatsingen op werkdagen meldt u zich eerst bij receptie 38. In het weekend kunt u direct plaatsnemen in de wachtruimte.
• Een gevulde blaas kan de terugplaatsing vergemakkelijken; daarom wordt geadviseerd twee uur voor de terugplaatsing niet meer naar het toilet te gaan.
• Ongeveer 10-15 dagen na de punctie kunt u thuis een zwangerschapstest doen. De uitslag dient te worden doorgegeven aan de verpleegkundige.
• Bij een positieve test wordt een afspraak gemaakt voor een zwangerschapsecho rond de achtste week.
• Indien de zwangerschapstest negatief is, of indien er een menstruatie optreedt ondanks het gebruik van Progesteron®, wordt geadviseerd een afspraak te maken op de polikliniek voor evaluatie en bespreking van een eventuele nieuwe behandeling.

Verschil tussen Dag 3 en Dag 5 Embryoplaatsing:

Na de follikelpunctie worden de eicellen in het laboratorium bevrucht. De ontwikkeling van de embryo's kan als volgt worden beschreven:

• Dag 1: Voorkernstadium (pronucleus- of PN-stadium)
• Dag 2: Twee- tot viercellig stadium
• Dag 3: Achtcellig stadium
• Dag 4: Morulastadium
• Dag 5: Blastocystenstadium

Embryo's die op dag 5 worden geplaatst, bevinden zich dus in een verder ontwikkeld stadium. Dit kan leiden tot een betere selectie van het embryo met de hoogste kans op succes.

Redenen voor Aanpassing naar Dag 5 Transfer Beleid

De verschuiving naar een dag 5 transfer beleid is gebaseerd op verschillende overwegingen:

1. Verbeterde Embryoselectie: Op dag 5 zijn de embryo's verder ontwikkeld, waardoor embryologen beter kunnen beoordelen welk embryo de grootste kans op succes biedt.
2. Stabiele Kweekomgeving: Met behulp van time-lapse systemen (GERI) is het niet langer nodig om de embryo's dagelijks uit de incubator te halen voor beoordeling. Dit zorgt voor een stabielere kweekomgeving tot dag 5.
3. Verhoogde Zwangerschapskans: Door optimale kweekomstandigheden en betere embryoselectie wordt de kans op zwangerschap per embryo plaatsing verhoogd, wat de totale tijd tot zwangerschap kan verkorten.

In zeldzame gevallen zijn er op dag 5 geen geschikte embryo's voor terugplaatsing. In zo'n situatie wordt een afspraak gepland met de behandelaar om de verdere implicaties te bespreken, na overleg met de embryoloog over de embryo-ontwikkeling.

Veelgestelde Vragen en Informatie

Tijdens het IVF/ICSI-traject kunnen diverse vragen opkomen. Hieronder worden enkele veelgestelde vragen beantwoord:

Risico's en Complicaties:

• Overstimulatie: Ongeveer 2% van de behandelingen kan leiden tot overstimulatie, waarbij het lichaam te veel eiblaasjes aanmaakt. Dit kan in ernstige gevallen leiden tot bloedverdikking, trombose of longembolie. Rust en veel drinken helpen vaak, maar soms zijn extra controles nodig.
• Infectie: Bacteriën kunnen na de punctie in de eierstokken terechtkomen. Meestal ruimt het lichaam deze zelf op, maar soms ontstaat een infectie die antibiotica vereist.
• Bloedverlies: Lichte bloedingen na de punctie zijn normaal. Bij ernstigere bloedingen kan een hechting nodig zijn.
• Miskraam: De kans op een miskraam na een IVF/ICSI-behandeling is iets verhoogd (20-25%), deels door de leeftijd van de vrouwen die deze behandelingen ondergaan.
• Buitenbaarmoederlijke zwangerschap: Een embryo kan zich buiten de baarmoeder nestelen, wat gevaarlijk is en onmiddellijke medische aandacht vereist.
• Meerlingzwangerschap: Bij terugplaatsing van twee embryo's is de kans op een tweelingzwangerschap aanzienlijk verhoogd (20-25%). Hoewel de kans op aangeboren afwijkingen bij kinderen geboren uit IVF/ICSI niet groter is, zijn er bij meerlingen hogere risico's voor zowel de baby's als de moeder.

Medicatie en Bijwerkingen:

De voorgeschreven medicijnen kunnen bijwerkingen hebben, maar deze treden niet bij iedereen op. Het is cruciaal om de medicijnen zorgvuldig te gebruiken en het behandelingsschema te volgen. Bij vergeten van medicatie, dient u zo snel mogelijk contact op te nemen met het behandelcentrum voor advies. Het gebruik van hormonen heeft geen negatieve effecten op een toekomstige kinderwens.

Embryoterugplaatsing Procedures:

• Pijn bij Plaatsing: Het plaatsen van een embryo is meestal pijnloos en wordt onder echo-geleiding uitgevoerd.
• Embryo kan er niet uitvallen: Na de plaatsing kan men gewoon plassen en hoeft men niet strikt te rusten; het embryo kan er niet uitvallen.
• Aantal embryo's: In Nederland gelden regels voor het aantal terug te plaatsen embryo's, afhankelijk van het aantal eerdere behandelingen en de leeftijd van de vrouw. Het plaatsen van één embryo wordt geadviseerd om de kans op een meerlingzwangerschap te verkleinen.
• Innesteling bevorderen: Er zijn geen speciale tips om de innesteling te bevorderen na de plaatsing, behalve een gezonde levensstijl aanhouden.

Cryo-cyclus en LH-testen:

Bij een cryo-cyclus met LH-testen wordt het gebruik van Clear Blue testen met roze dop sterk aanbevolen. Deze zijn onderzocht in een wetenschappelijke studie die aantoont dat ze vergelijkbare resultaten geven als ovulatiemonitoring met echografie.

In een cryo-cyclus in een natuurlijke cyclus is doorgaans geen extra progesteron (zoals Utrogestan) nodig, omdat het lichaam dit zelf produceert na de eisprong. Bij een kunstmatige cyclus of een korte tweede cyclushelft kan progesteron wel noodzakelijk zijn.

Invriezen en Ontdooien van Embryo's:

Ondanks dat embryo's er van buitenaf goed uitzien, kunnen ze het ontdooiproces soms niet overleven. Dit kan leiden tot een situatie waarin er geen embryo's beschikbaar zijn voor terugplaatsing. De arts zal dit bespreken na overleg met de embryoloog.

Belang van Foliumzuur en Vitamine D:

Naast foliumzuur is ook Vitamine D belangrijk tijdens de zwangerschap, omdat het de opname van calcium bevordert.

Patiëntenportaal en Communicatie:

Het gebruik van het patiëntenportaal (zoals "Mijn Dossier" of "MijnETZ") wordt sterk aangemoedigd voor gemakkelijke communicatie, het doorgeven van uitslagen en het inplannen van afspraken.

tags: #terugplaatsing #embryo #dag #5 #daarna #medicatiegebruik