Vetbultjes, ook wel bekend als lipomen, zijn goedaardige gezwellen van vetweefselcellen die met name bij kinderen tot 3 jaar kunnen voorkomen. Hoewel deze bultjes vaak geen reden tot zorg zijn, kunnen ze bij ouders wel tot ongerustheid leiden, zeker wanneer ze bij de geboorte aanwezig zijn of snel groeien. Dit artikel belicht de verschillende aspecten van vetbultjes bij baby's, van de mogelijke oorzaken tot de behandelingsopties.
Wat is een vetbultje (lipoom)?
Een lipoom (Latijn: lipoma) is een goedaardige tumor die bestaat uit vetweefselcellen. In de volksmond wordt het ook wel een "vetbolletje" genoemd. Deze gezwellen hebben de vorm van ronde, soms pijnlijke, ovale bultjes onder de huid. De grootte kan variëren van enkele millimeters tot soms grote kwabben. Lipomen zijn herkenbaar aan hun zeer weke consistentie en kunnen overal op of in het lichaam voorkomen waar vetcellen aanwezig zijn, met een voorkeur voor de onderarmen, bovenbenen, hals en romp.
In de meeste gevallen is geen behandeling nodig voor een lipoom. Een vetbultje kan geen kwaad en wordt pas chirurgisch verwijderd wanneer het hinderlijk, lelijk is, of wanneer er verdenking is op kwaadaardigheid. Dit laatste, een liposarcoom, komt echter zelden voor.
Lipoblastoom en lipoblastomatose
Lipoblastoom en lipoblastomatose zijn zeldzame, benigne vettumoren die met name gezien worden bij kinderen tot 3 jaar. Het verschil zit in de groeiwijze: ‘lipoblastoom’ duidt op een afgekapseld neoplasma, terwijl ‘lipoblastose’ staat voor infiltratieve groei. De meeste klinische symptomen treden op door een massa-effect, veroorzaakt door de tumor.
Differentiaaldiagnostisch moet gedacht worden aan lipoom, myxoïd liposarcoom en hibernoom. Dit onderscheid kan het best gemaakt worden op basis van cytogenetische kenmerken. Lipoblastomen en lipoblastomatose worden gekenmerkt door specifieke genetische afwijkingen, namelijk een breekpunt in het gebied 8q11-13 of een polysomie van chromosoom 8. Hierbij wordt een oncogen, het pleomorf-adenoom-gen 1 (PLAG1) op locatie 8q12, geactiveerd.
De behandeling van lipoblastoom en lipoblastomatose bestaat uit chirurgische resectie; radio- of chemotherapie is niet geïndiceerd. De klinische uitkomst hangt af van de radicaliteit van de resectie en de peroperatief aangebrachte schade aan omringende weefsels.
Mogelijke oorzaken en differentiatie bij baby's
Bij pasgeboren baby's kunnen bultjes rond het hoofd, zoals bij de wenkbrauw, diverse oorzaken hebben. Ouders delen op forums hun ervaringen met dergelijke bultjes die door reguliere artsen soms worden afgedaan als iets dat vanzelf kan weggaan, of als een cyste of vetbultje.
Soms bestaat het vermoeden dat een bultje is ontstaan door een homeopathisch middel. Ook kan een bultje bij de wenkbrauw van een baby, dat groeit, een lipoom zijn. Echter, echo's kunnen soms variërende diagnoses geven, zoals een lipoom of juist een met vocht gevuld bultje. Er zijn ook gevallen waarbij een chirurg adviseert om het bultje weg te laten halen, terwijl andere artsen terughoudender zijn.
Dermoid cyste
Een mogelijke diagnose bij een baby, zeker wanneer het bultje direct na de geboorte is ontstaan, is een dermoid cyste. Dit ontstaat in de embryonale fase wanneer de huidontwikkeling niet helemaal goed gaat, wat resulteert in een bultje. Hoewel ongevaarlijk, kan het cosmetisch storend zijn. Dermoid cysten kunnen haartjes, stukjes bot en tand bevatten. Verwijdering gebeurt door een plastisch chirurg.
Een andere mogelijkheid die wordt genoemd is een gaatje in een schedelrand of een niet goed aansluitende verbinding, waardoor hersenvocht in het bultje zou kunnen zitten. Dit benadrukt het belang om niet zomaar genoegen te nemen met een oppervlakkige diagnose.
Intracerebraal lipoom
Een intracerebraal lipoom is een zeldzame, goedaardige vetophoping die al vroeg tijdens de aanleg van de hersenen ontstaat en dus bij de geboorte aanwezig is. Het ontstaat door een foutje in de hersenontwikkeling, waarbij cellen die bedoeld zijn voor onder de huid, in de hersenen terechtkomen. Meestal veroorzaakt een intracerebraal lipoom geen klachten en groeit het niet. Het bevindt zich vaak in de buurt van de hersenbalk (corpus callosum).
In zeldzame gevallen kan een intracerebraal lipoom groter worden, waardoor omliggend hersenweefsel aan de kant wordt gedrukt. Dit kan leiden tot neurologische klachten zoals problemen met bewegen, voelen, praten, kauwen, slikken, zien, horen, duizeligheid of epileptische aanvallen. Ook hoofdpijn, misselijkheid of braken kunnen optreden.
Op CT-scans heeft een intracerebraal lipoom een donkere kleur, en op MRI-scans (T1 en T2 opnames) een witte kleur. Het lipoom kleurt niet aan met contrastvloeistof en kleurt zwart op vet onderdrukkende opnames.
Meestal wordt een intracerebraal lipoom per toeval ontdekt. Indien het klachten veroorzaakt, kan het operatief worden verwijderd door een neurochirurg, hoewel dit risico's met zich meebrengt. De meeste intracerebrale lipomen blijven stabiel.
Cefaal hematoom
Een cefaal hematoom, ook wel subperiostale bloeding genoemd, is een bloeding die kan ontstaan tijdens de bevalling door druk op het hoofdje van de baby. Hierbij scheuren bloedvaatjes tussen het beenvlies en het schedelbot, wat resulteert in een zwelling. Dit komt vaker voor na langdurige bevallingen of bij afwijkende liggingen.
De zwelling voelt elastisch aan en neemt toe in de eerste dagen na de geboorte, om daarna weer af te nemen. Soms kan het cefaal hematoom verkalken, waardoor het lokaal hard aanvoelt. Het kan pijnlijk zijn en bijdragen aan geelzucht bij de baby door de afbraak van bloed.
Een cefaal hematoom wordt meestal gediagnosticeerd op basis van het verhaal en lichamelijk onderzoek. Het kan lijken op een caput succedaneum, wat een andere zwelling is die direct na de geboorte kan optreden.
Behandeling is meestal niet nodig; het verdwijnt spontaan binnen enkele weken tot maanden. Prikken om het leeg te zuigen is gevaarlijk. In zeldzame gevallen kan een operatie nodig zijn, vooral als het hematoom verkalkt raakt en problemen veroorzaakt. Een infectie in een cefaal hematoom is een ernstige complicatie die kan leiden tot botontsteking (osteomyelitis) en uitbreiding naar de hersenen.
Wanneer medische hulp zoeken?
Hoewel veel vetbultjes bij baby's goedaardig en onschuldig zijn, is het belangrijk om alert te zijn op veranderingen en groei. Ouders die ongerust zijn of twijfelen over de aard van een bultje bij hun kind, doen er goed aan om medisch advies in te winnen. Dit geldt met name wanneer:
- Het bultje snel groeit.
- Het bultje pijnlijk lijkt te zijn.
- Er sprake is van roodheid, warmte of andere tekenen van ontsteking.
- Het bultje cosmetisch storend is en de ontwikkeling van het kind belemmert (bijvoorbeeld door druk op een oogje).
- Er andere symptomen optreden die wijzen op neurologische problemen.
Een chirurg of kinderarts kan de aard van het bultje beoordelen, eventueel aanvullend onderzoek (zoals een echo of MRI) laten uitvoeren en de juiste behandelingsopties bespreken. In veel gevallen, zoals bij lipomen en dermoid cysten, kan een chirurgische verwijdering de oplossing bieden, waarbij de plastisch chirurg zorgt voor een zo minimaal mogelijk litteken.