Gedurende het eerste levensjaar is borstvoeding of flesvoeding de voornaamste voedingsbron voor een baby. Naarmate je kind groeit en de overstap maakt naar vaste voeding, wordt flesvoeding geleidelijk minder noodzakelijk. Dit artikel bespreekt vanaf welk moment je kunt stoppen met flesvoeding en hoe je dit proces het beste kunt aanpakken.
De overgang naar vaste voeding
In de eerste maanden is een baby volledig afhankelijk van vloeibare voeding, aangezien hij of zij nog niet kan kauwen. Alle benodigde voedingsstoffen moeten via de melk worden verkregen. Tussen de 4 en 6 maanden begint de baby echter met het introduceren van vaste voeding. Deze eerste hapjes dienen voornamelijk als bijvoeding en om te leren eten. Vast voedsel is in deze fase nog geen vervanging voor melk.
Geleidelijk aan ontwikkelt de baby een volwaardig eetpatroon met vaste voeding en vocht uit een eigen (tuit)bekertje. De eerste fruit- en groentehapjes zijn gericht op het proeven, maar na verloop van tijd zal de baby meer gaan eten en diverse maaltijden gaan nuttigen.
Het afbouwen van flesvoeding
Het afbouwen van melk of opvolgmelk verloopt bij elk kind anders. Je kunt beginnen met afbouwen op het moment dat een flesvoeding vervangen kan worden door een maaltijd. Als je kind bijvoorbeeld zijn fruithap overdag goed eet, kan die flesvoeding vervallen. Wanneer je kind 's avonds met de pot mee-eet, kan de avondfles worden weggelaten. Als je kind 's ochtends boterhammen eet met een bekertje water of pap, kan ook die ochtendfles worden geschrapt.
Hoewel er geen strikte richtlijn is, kun je aanhouden dat het aantal voedingen rond de 8 maanden teruggebracht mag worden naar 2 of 3. Baby's van rond de 8 maanden drinken gemiddeld zo'n 600 ml flesvoeding per dag, waarbij de overige flessen zijn vervangen door maaltijden en een beker vocht (bij voorkeur water of lauwe kruidenthee).
Wanneer stoppen met de avondfles?
De avondfles is vaak de laatste fles die gegeven wordt. Deze fles werkt vaak rustgevend voor het slapen en kan op den duur meer een gewoonte dan een noodzaak zijn. Het consultatiebureau adviseert om vóór het eerste jaar te stoppen met deze laatste voeding. In de praktijk drinken veel baby's langer een fles, wat prima is. Het is belangrijk om hierbij te luisteren naar je eigen gevoel en goed te kijken naar de behoeften van je kind.
Plotseling de avondfles weglaten kan leiden tot slaapproblemen en onrust. Een geleidelijke aanpak is daarom aan te raden:
- Vroeger geven: Geef de avondfles steeds eerder op de avond, zodat het voedingsschema rustig wordt aangepast en de fles vanzelf uitgefaseerd wordt.
- Aanpassen verhoudingen: Verander de verhouding van water en schepjes voeding. Bouw het aantal schepjes af met dezelfde hoeveelheid water.
- Minder aanbieden: Geef bijvoorbeeld eens een half flesje.
Je hoeft je geen zorgen te maken dat je baby te weinig drinkt; overdag kan hij meer water krijgen.
Signalen dat je kind er klaar voor is
Hoewel één jaar vaak als richtlijn wordt genoemd, is het verstandig om vooral de behoeften van je kind te volgen bij het afbouwen. Duidelijke signalen dat je kind geen behoefte meer heeft aan de avondfles zijn:
- De fles niet meer leegdrinken.
- De fles weigeren of wegduwen.
Kinderen kunnen op deze leeftijd steeds beter hun eigen grenzen en wensen aangeven. Als je kind de fles wegduwt, is dit een duidelijk teken dat hij of zij er klaar voor is.
Belang van het gebit en spraakontwikkeling
Hoewel sommige kinderen gehecht zijn aan hun avondfles, is het beter om deze niet meer te geven. Langdurig flesvoeding geven kan de spraakontwikkeling belemmeren en gaatjes in het gebit veroorzaken. Vanaf het eerste tandje is het belangrijk om twee keer per dag de tanden te poetsen.
Ervaringen van ouders
De ervaringen van ouders met het stoppen van flesvoeding lopen uiteen:
- Sommige ouders bouwen af vanaf één jaar en geven het laatste flesje rond vijftien maanden.
- Anderen zien geen probleem in het langer geven van de fles, soms tot wel vier jaar, zolang het goed voelt.
- Weer anderen stoppen rond de eerste verjaardag en vervangen de flesvoeding direct door koemelk uit een beker.
- Er zijn ook kinderen die tot ruim twee jaar nog dagelijks een flesje melk drinken.
Deze variëteit toont aan dat er geen 'standaard' leeftijd is om te stoppen met flesvoeding. Het Voedingscentrum geeft aan dat je vanaf acht maanden flesvoeding kunt vervangen door een volledige maaltijd.
Hoe ontstaan gaatjes in je tanden?
Tips voor het geven van flesvoeding
Bij het geven van flesvoeding is het belangrijk om:
- De melk niet zelf te proeven om infecties en tandcariës te voorkomen.
- Een fles niet in bed of wieg te leggen, om verslikking en tandbederf te voorkomen.
- De baby in een halfzittende houding dicht tegen je aan te houden.
- De fles horizontaal te houden om te voorkomen dat de melk te snel stroomt.
- Oogcontact te maken om signalen van de baby op te vangen en de hechting te bevorderen.
- Van elk voedingsmoment een leuk, liefdevol en ontspannen moment te maken.
De overgang naar een beker
De overschakeling van fles naar beker is een belangrijke verandering voor een baby. De leeftijd van 6 tot 8 maanden is een kritische periode om te leren drinken uit een open beker. De baby leert de vloeistof aan te zuigen, te doseren en de lippen rond de bekerrand te sluiten. Tot 12 maanden volstaat het aanbieden van water in een open beker; het is nog niet nodig om alle voeding uit een beker te laten drinken.
Ga bij de overgang naar een beker niet plotseling te werk. Leg uit dat het beter is voor de tandjes en dat het kind te groot wordt voor een flesje. Wees vastberaden en ondersteunend, zodat je kind het vertrouwen krijgt om afscheid te nemen van de fles.
Introductie van vaste voeding
Vanaf 4 tot 6 maanden kan begonnen worden met oefenhapjes. Deze zijn bedoeld om te wennen aan nieuwe stoffen en texturen. Je baby kan zelf aangeven wanneer hij er klaar voor is, bijvoorbeeld door smakkende geluidjes te maken of nieuwsgierig naar jouw eten te kijken. Het is belangrijk dat je baby goed rechtop kan zitten en kan slikken.
Je kunt bijna alle gezonde producten aanbieden. Begin met zachte smaken en geleidelijk aan kun je de hapjes grover maken. Vanaf 6 maanden geef je stapje voor stapje meer vaste voeding naast de melkvoeding.
Belang van allergenen
Kinderarts-allergologen adviseren om baby's op tijd pindakaas en ei te laten proeven, bij voorkeur vóór de leeftijd van acht maanden. Dit kan het risico op voedselallergieën verminderen. Bij ernstig eczeem of een bekende voedselallergie is overleg met een arts raadzaam. Pindakaas (zonder toegevoegd zout en suiker) en fijngemaakt gebakken roerei mogen vanaf 4 maanden worden gegeven.
Voeding na de eerste verjaardag
Vanaf de eerste verjaardag mag je kind met de pot mee-eten, drie maaltijden per dag en twee keer iets tussendoor. Als je borstvoeding geeft, kun je daarmee doorgaan. Als je kind opvolgmelk krijgt, kan worden overgestapt op halfvolle melk (maximaal 300 ml per dag). Speciale peutermelk is niet nodig. Ga langzaam over van een flesje naar een bekertje.
Hartig mager beleg zoals ei, hüttenkäse en light zuivelspread is geschikt. Vermijd smeerleverworst en paté vanwege het hoge vitamine A-gehalte. Voeg geen zout of suiker toe aan het eten. Geef je baby het eerste jaar geen honing. Zorg voor voldoende gezonde vetten uit olie, zachte margarine en vloeibaar bakvet.
Extra vitamine D is nodig voor alle kinderen tot vier jaar, vooral als ze weinig buiten komen of bedekkende kleding dragen.