Onvruchtbaarheid treft een aanzienlijk deel van de bevolking. Ongeveer 9 tot 15% van de stellen in het Verenigd Koninkrijk krijgt ooit te maken met vruchtbaarheidsproblemen. Als je al een jaar lang probeert zwanger te worden zonder succes en je bent jonger dan 35, raden we je aan een arts te raadplegen voor verder advies. Als je ouder bent dan 35, moet je hulp zoeken na zes maanden proberen.
Het belangrijkste, universele symptoom van onvruchtbaarheid is uiteraard het onvermogen om zwanger te worden. Voor vrouwen kan een ander teken zijn dat hun menstruatiecycli te lang, te kort, onregelmatig of afwezig zijn. Er zijn veel mogelijke redenen voor onvruchtbaarheid bij zowel mannen als vrouwen.
Oorzaken van Vruchtbaarheidsproblemen bij Vrouwen
Hormonale Verstoringen en Ovulatieproblemen
De ovulatie wordt gecontroleerd door vruchtbaarheidshormonen. Als je hormoonniveaus om een bepaalde reden worden verstoord, kan dit je ovulatie beïnvloeden. Anovulatie betekent dat de eierstok van een vrouw niet in staat is om een eitje te maken, te laten rijpen of af te geven. De meeste vrouwen ervaren op enig moment tijdens hun voortplantingsleven menstruatiecycli met anovulatie. Sommige vrouwen lijden aan chronische anovulatie.
Een hormonale verstoring die de ovulatie verstoort, kan veel oorzaken hebben. Als een gezonde, regelmatig menstruerende vrouw ovulatietesten of de Clearblue Advanced Vruchtbaarheidsmonitor gebruikt en af en toe een cyclus met anovulatie detecteert, hoeft ze zich geen zorgen te maken. Dit is normaal en heeft geen impact op haar vruchtbaarheid.
Symptomen van hormonale verstoringen die de ovulatie beïnvloeden, kunnen zijn: onregelmatige of geen menstruatie, gewichtstoename, overmatige haargroei en vruchtbaarheidsproblemen.
Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS)
Naar schatting heeft ongeveer een op de tien vrouwen in het Verenigd Koninkrijk polycysteus ovarium syndroom (PCOS). Een vrouw kan echter meerdere eierstokcysten hebben zonder PCOS te hebben. Een vrouw met PCOS kan meerdere blaasjes op de eierstokken hebben, maar geen van deze groeit voldoende om te knappen en een eicel vrij te geven. Dit leidt tot een gebrek aan eisprong en kan resulteren in onregelmatige of afwezige menstruaties.
Korte Luteale Fase
De luteale fase is de periode tussen de ovulatie en het begin van de menstruatie. Een normale luteale fase duurt meestal tussen de 12 en 16 dagen. Als je denkt dat je luteale fase te kort is, moet je contact opnemen met je arts. Een te korte luteale fase kan het moeilijker maken voor een bevrucht eitje om zich in de baarmoederwand in te nestelen.
Onregelmatige of Afwezige Menstruatie
Regelmatige menstruatiecycli zijn een teken van een gezonde hormonale balans en regelmatige ovulatie. Cycli die meestal korter zijn dan 23 dagen, langer dan 35 dagen duren, of helemaal afwezig zijn, kunnen duiden op onderliggende vruchtbaarheidsproblemen. Het is raadzaam om een arts te raadplegen als je dergelijke onregelmatigheden ervaart.
Problemen met de Eileiders
De eileiders transporteren het eitje van de eierstok naar de baarmoeder. Een blokkering in de eileiders kan voorkomen dat sperma het eitje bereikt, waardoor bevruchting onmogelijk wordt.
Chlamydia-infectie
De meest voorkomende oorzaak van geblokkeerde eileiders is een chlamydia-infectie die niet is behandeld. Sommige vrouwen zijn zich er volledig onbewust van dat ze ooit een chlamydia-infectie hebben gehad, omdat deze infectie vaak asymptomatisch verloopt.
Vleesbomen (Myomen)
Vleesbomen, of myomen, zijn abnormale gezwellen van spierweefsel in de baarmoeder. Deze kunnen de eileiders blokkeren of voorkomen dat een bevrucht eitje zich innestelt.
Endometriose
Endometriose is een aandoening waarbij baarmoederweefsel buiten de baarmoeder groeit. Dit weefsel kan de eileiders verstoppen, waardoor bevruchting wordt voorkomen. Endometriose kan ook leiden tot zware of erg pijnlijke menstruaties. Veel vrouwen met milde endometriose kunnen gemakkelijk een kind krijgen, hoewel hun kansen op enkele vruchtbaarheidsproblemen hoger zijn. Ernstige endometriose kan de eierstokken en eileiders beschadigen.
Perimenopauze
Wanneer een vrouw de menopauze bereikt, kan ze niet langer zwanger worden. In de aanloop naar de menopauze (de perimenopauze) kan het erg moeilijk zijn om zwanger te worden. Dit komt doordat de eicelvoorraad afneemt en de hormonale schommelingen toenemen. Als je moeder een vroege menopauze had, heb je zelf veel meer kans op een vroege menopauze.
Oorzaken van Vruchtbaarheidsproblemen bij Mannen
Wist je dat maar liefst 50% van de gevallen waarin stellen niet zwanger kunnen worden, op zijn minst gedeeltelijk te wijten is aan een probleem bij de man? Er zijn drie hoofdoorzaken die de vruchtbaarheid van een man beïnvloeden:
Spermakwaliteit en -kwantiteit
Een laag aantal spermacellen of slechte kwaliteit van het sperma, d.w.z. te weinig beweeglijke zaadcellen, is de belangrijkste oorzaak van onvruchtbaarheid bij mannen. Als er in het ejaculaat niet het gebruikelijke aantal spermacellen zit, zijn de kansen op een bevruchting kleiner. De spermaproductie kan lager zijn als de testikels niet koel worden gehouden. Het dragen van los ondergoed kan helpen om de testikels niet te warm te laten worden.
Erectieproblemen
Als een man problemen heeft om een erectie te krijgen of aan te houden vanwege fysieke of psychologische redenen, zal hij het moeilijk hebben om te vrijen, wat de kans op bevruchting verkleint.
Andere Oorzaken
Zeldzamere oorzaken van onvruchtbaarheid bij mannen omvatten een blokkering in de zaadleider, een genetische oorzaak, hormonale problemen of andere, nog zeldzamere oorzaken.
Factoren die de Vruchtbaarheid Beïnvloeden
Leeftijd
De leeftijd is een belangrijke factor in de vruchtbaarheid. Vrouwen zijn het meest vruchtbaar tussen de leeftijd van 20 en 30 jaar. Naarmate vrouwen ouder worden, neemt hun vruchtbaarheid geleidelijk af, vooral na de leeftijd van 35 jaar. De kans op een miskraam en chromosomale afwijkingen bij de baby neemt ook toe met de leeftijd.
Levensstijlkeuzes
Alcohol, Roken en Drugs
De vruchtbaarheid bij zowel mannen als vrouwen kan worden beïnvloed door alcoholmisbruik. Door de hoeveelheid alcohol die je drinkt te verlagen, kun je gemakkelijker zwanger raken. Mannen die roken hebben een lager aantal spermacellen en een hoger aantal misvormde spermacellen in vergelijking met niet-rokers. Bij vrouwen kan roken de vruchtbaarheid beïnvloeden en leiden tot een vroege menopauze. Roken kan ook het risico op een miskraam en vroegtijdige bevalling verhogen. Er zijn veel soorten recreatieve en illegale drugs die tegenwoordig worden gebruikt en hun invloed op de vruchtbaarheid is niet volledig bekend.
Gewicht
Over- of ondergewicht kan je menstruatiecyclus beïnvloeden en je kans op bevruchting verlagen. Een gezond gewicht, met een BMI tussen de 20 en 25, vergroot de kans op een zwangerschap en verkleint de kans op complicaties.
Medicijngebruik
Als jij of je partner medicatie gebruikt, moet je je arts vragen of dit de vruchtbaarheid niet beïnvloedt. Sommige medicijnen kunnen de vruchtbaarheid verminderen of schadelijk zijn tijdens de zwangerschap.
Stress
Hoewel enige stress normaal is, kan langdurige, intense stress de menstruatiecyclus verstoren en de kans op zwangerschap verkleinen. Het aanleren van stressmanagementtechnieken kan helpen.
Werkomgeving
Bepaalde beroepen brengen risico's met zich mee die de vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden. Dit geldt bijvoorbeeld voor werk met schadelijke stoffen, straling, onregelmatige werktijden, extreme temperaturen, zwaar lichamelijk werk of een stressvolle omgeving. Het is raadzaam om de mogelijke risico's te bespreken met een werkgever of bedrijfsarts.
Vaginale Droogheid
Vaginale droogheid komt vaker voor dan we denken. Sommige glijmiddelen kunnen giftig zijn voor sperma; het gebruik van dergelijke glijmiddelen kan dus je kans om zwanger te worden beïnvloeden. Er zijn speciale glijmiddelen op de markt die veilig zijn voor sperma.
Diagnostische Tests voor Onvruchtbaarheid
Je arts kan je een aantal tests aanbieden om onvruchtbaarheid of problemen met de vruchtbaarheid vast te stellen:
- Bloedonderzoeken: Om hormoonniveaus te meten, zoals progesteron (om ovulatie te controleren) en gonadotrofinehormonen (die de eierstokken stimuleren).
- Chlamydiatest: Om een eerdere, mogelijk onopgemerkte, infectie op te sporen.
- Echo-onderzoek: Om de voortplantingsorganen te visualiseren.
- Röntgenfoto: Kan worden gebruikt om de eileiders te beoordelen.
- Laparoscopie: Een kijkoperatie om de baarmoeder, eileiders en eierstokken te onderzoeken.
- Zaadanalyse: Om de kwaliteit, kwantiteit en beweeglijkheid van het sperma te beoordelen.
Behandelingsmogelijkheden
De mogelijke behandeling voor onvruchtbaarheid hangt sterk af van de oorzaak. Je arts kan je adviseren over de meest geschikte behandelingsopties:
Ovulatie-inductie
Bij problemen met de eisprong kan de eisprong worden opgewekt met medicatie, zoals clomifeencitraat of hormooninjecties met FSH. Deze behandelingen stimuleren de eierstokken om follikels te laten rijpen en een eisprong te veroorzaken. Het doel is om één follikel te laten rijpen om de kans op een meerlingzwangerschap te minimaliseren.
Chirurgische Behandelingen
In sommige gevallen, zoals bij verstopte eileiders of endometriose, kunnen chirurgische ingrepen nodig zijn om de vruchtbaarheid te verbeteren. Laparoscopie kan worden gebruikt om verklevingen te verwijderen of de eileiders te openen. Een procedure genaamd laparoscopische coagulatie van de ovaria (LEO) kan de gevoeligheid van de eierstokken voor hormonen verhogen.
Assisted Reproductive Technologies (ART)
Voor complexere gevallen van onvruchtbaarheid zijn er Assisted Reproductive Technologies (ART) beschikbaar, zoals in-vitrofertilisatie (IVF). Bij IVF worden eicellen uit de eierstokken gehaald, bevrucht met sperma in een laboratorium, en vervolgens teruggeplaatst in de baarmoeder.
Behandeling van Onderliggende Aandoeningen
Het behandelen van onderliggende aandoeningen zoals PCOS of endometriose kan de vruchtbaarheid verbeteren. Dit kan medicatie, hormonale therapie of chirurgie omvatten.
Levensstijlaanpassingen
Het aanpassen van de levensstijl, zoals stoppen met roken, matigen van alcoholgebruik, bereiken van een gezond gewicht en het beheren van stress, kan een positieve invloed hebben op de vruchtbaarheid.
Zwanger Worden na een Miskraam of Abortus
Na een miskraam of abortus kan het lichaam direct weer een nieuwe menstruatiecyclus beginnen. De eisprong vindt ongeveer 14 dagen voor de menstruatie plaats. De meeste vrouwen worden binnen 4 tot 6 weken na een abortus of miskraam weer ongesteld. Je kunt dus al vrij snel na de ingreep weer vruchtbaar zijn. Het is raadzaam om te wachten met seks tot het bloedverlies is gestopt om infecties te voorkomen. Als je een kinderwens hebt, kun je opnieuw proberen zwanger te worden zodra je je daar klaar voor voelt.
Kinderwens Consult
Als je je zorgen maakt over je vruchtbaarheid, je moeite hebt om je cyclus te begrijpen, of persoonlijk advies wilt vóór de zwangerschap, is het raadzaam een kinderwensconsult te plannen bij een huisarts of verloskundige. Zij kunnen je helpen met het invullen van een vragenlijst en een gesprek aangaan om je voor te bereiden op een mogelijke zwangerschap.