Van bijna uitgestorven tot een bloeiend ras met 70.000 geregistreerde paarden in meer dan 80 landen: het Friese paard heeft vele stormen overwonnen en is populairder dan ooit. De koninklijke uitstraling, het vriendelijke, mensgerichte karakter en de veelzijdigheid in sport maken het aanpassingsvermogen van het Friese paard grenzeloos. Dit populaire paardenras is misschien wel het meest tot de verbeelding sprekende ter wereld. Deze zwarte parels met hun trotse en imposante verschijning hebben zich verspreid over alle windstreken van de aardbol, van China tot Canada en van Zweden tot Zuid-Afrika. Ze zijn het symbool van kracht en elegantie en weten met hun levendige en vriendelijke karakter vele harten te stelen. Ze schitteren in beroemde Hollywoodfilms, in shows en ook in het theaterspektakel De Stormruiter. In de sport, tot op hoog internationaal niveau, zijn de Friese paarden echte blikvangers.
Historische Wortels en Vroege Ontwikkeling
De eerste schriftelijke meldingen over het bestaan van Friese paarden vinden we terug aan het begin van onze jaartelling. Er zijn bewijzen dat Friese ruiters in die tijd deel uitmaakten van het roemruchte Romeinse leger van keizer Nero. Vaststaat dat Friezen in de dertiende eeuw bekend stonden als fokkers en handelaren die op markten in heel West-Europa runderen en paarden verkochten. De door hen gefokte robuuste, rijk behaarde paarden waren niet groter dan 140 centimeter.
De Barokke Invloed en de Gouden Eeuw
In de periode die we met de Barok (1600-1750) aanduiden, verandert in Europa het ideale type paard. Moorse en Turkse legers hadden wendbare en snelle Oosterse paarden waartegen het zware (Friese) ridderpaard niet altijd bestand was. Europa werd in die tijd overheerst door Spanje, wat de komst van de Spaanse cavalerie en hun adellijke, vooral Andalusische, paarden betekende. Dit lichte en wendbare paard, dat veel Arabisch bloed had, bleek niet alleen geschikt voor de veranderende oorlogsvoering, het was met zijn statige uitstraling en verheven gangen een prachtig pronkpaard, waarmee iedere officier en edelman zich kon vertonen. Het veelkleurige Andalusische paard drukte zijn stempel op de Fries, die adellijker en lichtvoetiger werd, een kleiner hoofd kreeg en een sierlijke, licht gebogen hals. De roem van het barokke, veelzijdige Friese paard als strijdros, dressuurpaard, koetspaard en harddraver steeg in Europa tot grote hoogte. De Gouden Eeuw in Nederland (zeventiende eeuw) werd ook de Gouden Eeuw van het Friese paard. Het was zeer populair bij veldheren van hoge adel en aan rijscholen aan Europese hoven, waar de hogeschool van de dressuur werd bedreven. Veel kunstwerken uit de Gouden Eeuw getuigen van de grote faam van het Friese paard, zoals een ets van de Friese strijdhengst Phryso, die in het bezit was van de Spaanse legerleider Don Juan van Oostenrijk.
Veranderende Gebruiksdoelen en de Oprichting van het Stamboek
Populariteit is zelden voor de eeuwigheid, en dat was nu niet anders. Door de opkomst van infanterie en vuurwapens werd de rol van de cavalerie kleiner en moest voor het veelzijdige Friese paard een nieuw gebruiksdoel worden gevonden. Het Friese paard verwierf al snel nieuwe bekendheid als koetspaard en harddraver. De harddraverijen groeiden in Friesland uit tot ware volksfeesten, waarmee veel geld kon worden verdiend. Adel en boerenstand gingen bovendien op zondag graag in een fraaie sjees met een fraaie Fries ervoor naar de kerk als teken van welstand en trots. Toch werd het lichtere Friese paard in het noorden van Nederland gaandeweg opnieuw verdrongen.
Ter bescherming van het Friese paard richtte een groep Friese landeigenaren en boeren in 1879 in herberg ‘De drie Romers’ te Roordahuizum (Reduzum) het (Friesch) Paarden-Stamboek op. Dit was het eerste paardenstamboek van Nederland, gewijd aan het enige eigen paardenras dat Nederland rijk is.
De Crisisjaren en de Weg naar Koninklijke Status
In 1913 was de populatie Friese paarden naar een historisch dieptepunt gezakt met nog slechts drie levende ‘raszuivere’ Friese dekhengsten: Prins 109P, Alva 113P en Friso 117P. Om uitsterven te voorkomen moest er iets gebeuren. Het stamboek besloot zich definitief te richten op het fokken van lichte en middelzware landbouwpaarden, zonder het kruisen met andere paardenrassen toe te staan. De verandering moest van binnenuit het ras tot stand komen. Twee jaar later werd voor het eerst in tien jaar weer een Friese hengst in het stamboek ingeschreven: Oom 119.
In 1954, vijfenzeventig jaar na oprichting, verwierf het stamboek de koninklijke status en werd het de Koninklijke Vereniging “Het Friesch Paarden-Stamboek” (KFPS).
Moderne Uitdagingen en Heropleving
Het feest was van korte duur, want opnieuw vormden vernieuwingen in de landbouw een bedreiging. In een kleine twintig jaar vertienvoudigde het aantal tractoren, die de (Friese) paarden van de landbouwgrond verdrongen. In 1970 had het stamboek nog slechts 645 leden, duizend geregistreerde paarden en werden nauwelijks meer dan vierhonderd merries gedekt. Dit was geen goede ontwikkeling voor een stamboek waarvan het verwantschap tussen paarden, vanwege de smalle basis van het begin van de eeuw, toch al hoog was. De verkoopprijzen van Friese paarden daalden tot slachtwaarde en het stamboek balanceerde op de rand van het faillissement.
Naast ledenwerfacties en loterijen werd in 1967 een ‘kruistocht’ door Friesland georganiseerd om de bevolking te wijzen op de noodsituatie en het ras te promoten als sport- en recreatiepaard. Men pleitte ervoor het Friese paard niet langer als landbouwpaard, maar weer als luxepaard te fokken: een paard dat geschikt was voor sport en recreatie, voor de wagen en onder het zadel, maar dan voor een breder publiek dan de adel en burgerij van eeuwen daarvoor.
Internationale Succes en Groei
Wat hielp was dat het vierspanrijden een nieuwe en populaire tak van paardensport werd, waarin Friese vierspannen internationaal de aandacht trokken. Van vergelijkbare betekenis zijn de vele Hollywoodfilms waarin de zwarte parels schitteren, zoals The Mask of Zorro en in de populaire series The Hunger Games en Game of Thrones. De fokkerij trok aan en het KFPS klom na twintig jaar uit een diep dal. Geleidelijk herwon het Friese paard zijn elegantie van weleer en werd het hoogbeniger met een minder zware en compacte bouw.
Ondertussen was nauwelijks te voldoen aan de sterk groeiende vraag buiten de grenzen van Friesland. Geholpen door de komst van kunstmatige inseminatie in de jaren zeventig werd het mogelijk merries tot in verre streken te insemineren en kon de populatie Friese paarden explosief groeien van een kleine 3.000 in 1980 naar 70.000 vijfentwintig jaar later.
Het Moderne Friese Paard: Veelzijdigheid en Kwaliteit
Het KFPS ontwikkelde zich in het spoor van het succes tot een heel professioneel stamboek dat jaarlijks wereldwijd tientallen keuringen organiseert om te beoordelen of het Friese paard zich als rij- en tuigpaard goed blijft ontwikkelen. Met een verleden als harddraver en koetspaard bewijst het Friese paard zich in de aangespannen sport. Dat het veel talent heeft voor de dressuursport had het eeuwen geleden aan de Europese hoven al aangetoond. Tegenwoordig kan het Friese paard zich tot op het hoogste niveau van de dressuursport meten met andere rassen. Vanwege de imposante uitstraling en intelligente en gemakkelijke karakter is het ook als showpaard en filmster zeer gewild. Het paradepaard van Friesland met zijn werkwillige instelling en ongecompliceerde karakter is uitgegroeid tot één van de meest gewilde en veelzijdige paardenrassen in de wereld.
Anno 2023 telt de Koninklijke Vereniging Het Friesch Paarden-Stamboek ruim tienduizend leden verspreid over ruim tachtig landen. Het veelbewogen verhaal van het Friese paard, dat zo sterk is verbonden met Friesland, vertelt ons dat dit veelzijdige paardenras zich telkens weer wist aan te passen aan de eisen des tijds. Dankzij haar fiere verschijning met gitzwarte kleur, weelderige behang, het adellijke hoofd, de rechtopstaande en licht gebogen hals, de elegante bouw en de verheven gangen, is het Friese paard een lust voor het oog. Haar intelligente en werkwillige instelling en haar ongecompliceerde, vriendelijke karakter maakt haar tot een trouwe kameraad voor sport en recreatie.
Vruchtbaarheid en Fokkerij van het Friese Paard
Om de natuur een handje te helpen, kan Friesian Gold Mare Fertility worden bijgevoerd. Dit supplement is speciaal ontwikkeld om de vruchtbaarheid te bevorderen. Vitamine E en Selenium zijn bekende elementen om de vruchtbaarheid te ondersteunen. Vitamine E is een krachtig antioxidant en beschermt in samenwerking met Selenium lichaamscellen tegen vrije radicalen. Friesian Gold Mare Fertility bevat een hoog gehalte aan vitamine E, waarvan een deel natuurlijke vitamine E, dat goed opneembaar is.
Niet alleen Vitamine E en Selenium zijn belangrijk, maar ook Betacaroteen en Foliumzuur. Lage gehaltes van betacaroteen kunnen ertoe leiden dat paarden minder goed de hengstigheid laten zien en een onregelmatige cyclus hebben. Van Foliumzuur is bekend dat het een goede ontwikkeling van het zenuwstelsel van het veulen bevordert.
Vruchtbaarheidscyclus van de Friese Merrie
Het is niet vanzelfsprekend dat een merrie drachtig wordt. Daarbij is de cyclus van een Friese merrie verschillend ten opzichte van een warmbloed paard. De cyclus van een Friese merrie duurt namelijk langer, doordat de follikelgroei trager is en voor ovulatie groter is dan bij warmbloeden.
Belangrijkste verschillen in de voortplantingscyclus:
- Follikelgroei: Trager bij Friese merries.
- Ovulatie Follikelgrootte: Groter bij Friese merries dan bij warmbloeden.
- Cyclusduur: Langer bij Friese merries.
Het Juiste Inseminatiemoment
Het juiste inseminatiemoment is van groot belang. De merrie moet 0-48 uur voor de ovulatie geïnsemineerd worden om zeker te zijn van een mogelijke bevruchting. Een naderende ovulatie is te verwachten als de merrie zeer hengstig toont bij schouwen en opvoelen. Bij het opvoelen moet een zacht follikel, een slappe baarmoeder en baarmoedermond voelbaar zijn. Met een echo kan een follikel van meer dan 45 mm aangetoond worden.
Discussie over Oude Bloedlijnen en Fokkerij
Er is discussie over het belang van oude bloedlijnen, zoals die van de hengst Roeland, die een hoge leeftijd bereikt heeft en nog steeds vitaal is. Sommigen menen dat het oude Friese bloed van ongekende waarde is en dat vitale oude bloedlijnen terug moeten in het stamboek, met name voor bloedspreiding en het behoud van gezondheid binnen het ras. Er is bezorgdheid over verminderde vruchtbaarheid, dwerggroei en waterhoofden in de moderne Friese fokkerij. Anderen benadrukken dat een paard eerst goedgekeurd moet zijn voor het stamboek om voor de fokkerij geschikt te zijn, ongeacht afstamming. De fokkerij verbetert normaal gesproken per generatie, wat een voordeel kan zijn als oud bloed verder weg zit. Echter, oud en bewezen bloed is ook gewild. Het behoud van oude, minder voorkomende lijnen wordt als belangrijk gezien voor de gezondheid van het ras, zelfs als niet alle paarden toppers zijn.
tags: #vruchtbaarheid #friese #paard