De placenta, ook wel moederkoek genoemd, is een uniek en tijdelijk orgaan dat zich tijdens de zwangerschap in de baarmoeder ontwikkelt. Het speelt een cruciale rol in de voeding, bescherming en ontwikkeling van de baby. Via de placenta vindt de uitwisseling van voedingsstoffen, zuurstof en afvalstoffen plaats tussen moeder en kind.
Functies van de Placenta
De placenta vervult diverse vitale functies die essentieel zijn voor de groei en ontwikkeling van de baby:
Voedingsstoffen- en Zuurstoftransport
De placenta zorgt ervoor dat zuurstof en essentiële voedingsstoffen van de moeder, via de navelstreng, naar de baby worden overgedragen. Deze voedingsstoffen zijn de bouwstenen voor de groei en ontwikkeling van de foetus.
Afvalverwijdering
Koolstofdioxide en andere afvalstoffen uit het bloed van de baby worden via de placenta afgevoerd naar de bloedsomloop van de moeder. Haar lichaam verwerkt deze afvalstoffen vervolgens.
Hormoonproductie
Dit orgaan produceert belangrijke hormonen, zoals progesteron, oestrogeen en humaan choriongonadotrofine (hCG). Deze hormonen ondersteunen de zwangerschap, zorgen ervoor dat de zwangerschap in stand blijft en bereiden het lichaam voor op de bevalling en borstvoeding.
Bescherming en Immuunoverdracht
De placenta fungeert als een gedeeltelijke barrière tegen schadelijke stoffen en ziekteverwekkers. Hoewel niet alle schadelijke stoffen worden tegengehouden (zoals alcohol en nicotine), ontvangt de baby via de placenta ook antistoffen van de moeder. Deze antistoffen dragen bij aan de eerste afweer van de baby tegen ziektes na de geboorte.
Ontwikkeling van de Placenta
De ontwikkeling van de placenta begint kort na de bevruchting, wanneer de bevruchte eicel zich innestelt in de baarmoederwand. In het begin van de zwangerschap, tot ongeveer week 12, wordt de ontwikkeling van de baby voornamelijk ondersteund door het corpus luteum. Vanaf week 12 neemt de placenta deze functie volledig over. De placenta, navelstreng en vliezen ontstaan uit speciale cellen, de chorioncellen. De placenta blijft groeien gedurende de zwangerschap en bereikt tegen het einde van de zwangerschap een doorsnede van ongeveer 15-25 centimeter en een dikte van circa 3 centimeter, met een gewicht rond de 500 gram. De grootte en het gewicht van de placenta kunnen variëren afhankelijk van de grootte van de baby.
Afwijkingen en Complicaties
Hoewel de placenta meestal goed functioneert, kunnen er soms complicaties optreden die invloed kunnen hebben op de zwangerschap en bevalling.
Afwijkende Vorm en Plaatsing
Normaal gesproken is de placenta rond en zit deze niet te dicht bij de baarmoedermond. De echoscopist controleert tijdens de 20-wekenecho de vorm, de plek van de placenta en de aanhechting van de navelstreng.
Navelstrengaanhechting
- Velamenteuze navelstrenginsertie: De navelstreng hecht niet direct aan de placenta, maar aan de omringende vliezen. De bloedvaten zijn hierdoor minder beschermd, wat kan leiden tot een langzamere groei van de baby en een lager geboortegewicht. Extra echo's worden ingezet om de groei te monitoren.
- Marginale navelstrenginsertie: De navelstreng zit aan de rand van de placenta vast. Dit kan ook leiden tot een langzamere groei en lager geboortegewicht. Extra echo's zijn hierbij ook noodzakelijk.
Voorliggende Placenta (Placenta Praevia)
Bij een placenta praevia ligt de placenta (gedeeltelijk) over de uitgang van de baarmoeder (baarmoedermond). Dit kan leiden tot plotseling, pijnloos bloedverlies tijdens de zwangerschap. Bij de 20-wekenecho wordt dit gecontroleerd. Vaak groeit de placenta mee omhoog naarmate de baarmoeder groeit, waardoor het risico afneemt. Indien de placenta na 30 weken zwangerschap nog steeds laag ligt, wordt de begeleiding overgenomen door het ziekenhuis. Vaak is een keizersnede noodzakelijk om de baby veilig ter wereld te brengen.
Andere Afwijkingen
- Vasa Praevia: Zeer zeldzame aandoening waarbij bloedvaten uit de navelstreng of placenta voor de baarmoedermond liggen. Dit kan gevaarlijk zijn tijdens een vaginale bevalling en vereist speciale zorg en vaak een geplande keizersnede.
- Placenta Bilobata: De placenta bestaat uit twee delen. Dit kan gepaard gaan met problemen met de navelstrengaanhechting.
- Placenta Circumvallata: Een deel van de placenta is niet bedekt met de vliezen. Dit kan leiden tot bloedverlies en een verhoogd risico op complicaties zoals vroeggeboorte.
Placenta Insufficiëntie
Wanneer de placenta minder goed werkt, krijgt de baby onvoldoende voeding en zuurstof. Dit kan leiden tot verminderde beweging van de baby, tragere groei en te weinig vruchtwater. Mogelijke oorzaken zijn onder andere hoge bloeddruk bij de moeder, suikerziekte, roken of aangeboren afwijkingen bij de baby. De behandeling richt zich op het aanpakken van de oorzaak en nauwkeurige monitoring van de baby. In ernstige gevallen kan een vroegtijdige bevalling worden overwogen.
Placentaloslating (Abruptio Placentae)
In zeldzame gevallen kan de placenta tijdens de zwangerschap (deels) loslaten van de baarmoederwand. Dit is een medische noodsituatie die gepaard gaat met ernstige buikpijn, een keiharde buik en vaginaal bloedverlies. Snelle medische interventie, vaak via een spoedkeizersnede, is noodzakelijk om het risico op zuurstoftekort bij de baby en bloedverlies bij de moeder te minimaliseren.
Placenta (3D Animation)
Problemen na de Bevalling
Na de geboorte van de baby laat de placenta los en wordt deze uitgedreven (nageboorte). Meestal gebeurt dit binnen 30 minuten. Soms duurt dit langer, of blijven er resten van de placenta achter in de baarmoeder. Dit kan leiden tot overmatig bloedverlies bij de moeder, omdat de baarmoeder niet goed kan samentrekken. In zeldzame gevallen kan de placenta ingegroeid zijn in de baarmoederwand (placenta accreta), wat een operatie vereist voor verwijdering. Als de placenta niet spontaan wordt geboren, kan deze operatief worden verwijderd.
Onderzoek naar de Placenta
De placenta, hoewel na de geboorte vaak weggegooid, herbergt een schat aan informatie over de gezondheid van de baby en het verloop van de zwangerschap. Onderzoek in laboratoria, zoals het Placenta Lab van het Erasmus MC, richt zich op het analyseren van placenta's om ziekten zoals pre-eclampsie beter te begrijpen en te voorspellen. Wetenschappers onderzoeken de werking van de placenta en de invloed van medicatie, evenals de voorspellende waarde voor de gezondheid van het kind, zoals bij congenitale hernia diafragmatica.