Baby spuugt melk: oorzaken en oplossingen

Ontdek de oorzaken van spugen en reflux bij baby's en leer effectieve oplossingen om het ongemak te verminderen. Informatie over wanneer professionele hulp nodig is. […]

Kinderziektes en de Dalende Vaccinatiegraad: Een Dringende Waarschuwing

Een diepgaande analyse van kinderziekten zoals mazelen en kinkhoest, de impact van dalende vaccinatiegraden, en de wetenschappelijke inzichten achter d

Kinderziekten en de Dalende Vaccinatiegraad: Een Zorgwekkende Trend

De afgelopen jaren klonk steeds vaker de uitspraak: ‘Ik ken niemand meer met mazelen’. Voor sommigen was dit een reden om hun kind niet meer te laten vaccineren, met de gedachte ‘het is immers maar een kinderziekte’. Deze opvattingen verdienen nuancering, omdat de afname van het aantal mazelenpatiënten juist te danken was aan het vaccin. Jarenlang zorgde een hoge vaccinatiegraad ervoor dat deze zeer besmettelijke ziekte nauwelijks meer voorkwam. De recente terugloop van deze vaccinatiegraad is echter een zorgwekkende ontwikkeling.

Hoewel mazelen in veel gevallen inderdaad beperkt blijft tot symptomen als rode vlekjes, droge hoest en neusverkoudheid, kan de ziekte ook ernstigere complicaties met zich meebrengen. Longontsteking en hersenontsteking behoren tot de mogelijke gevolgen, waarbij een hersenontsteking soms pas jaren na de oorspronkelijke mazeleninfectie optreedt en zelfs dodelijk kan zijn. Bovendien verzwakken mazelen het immuunsysteem, waardoor jonge kinderen langdurig vatbaarder zijn voor andere ziekten.

Het wantrouwen tegen vaccins, voortkomend uit religieuze overtuigingen of misleidende informatie, draagt bij aan de dalende vaccinatiegraad. Een voorbeeld van dergelijke misinformatie is de inmiddels weerlegde bewering dat het mazelenvaccin autisme zou veroorzaken, een claim die gebaseerd was op vervalst onderzoek.

Grafiek die de daling van het aantal mazelenmeldingen sinds de invoering van het vaccin in 1976 laat zien.

De Geschiedenis en Effectiviteit van het Mazelenvaccin

Sinds 1976 is de vaccinatie tegen mazelen opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Vóór deze periode werden jaarlijks honderdduizenden mazelenpatiënten geregistreerd in Nederland. Sinds 1987 is de mazelenprik geïntegreerd in het BMR-vaccin, dat bescherming biedt tegen bof, mazelen en rodehond. Uitgebreid onderzoek met kinderen en baby's heeft aangetoard dat het BMR-vaccin in 98% van de gevallen effectief is tegen ziekte door deze drie virussen.

Na de BMR-vaccinatie kunnen bijwerkingen optreden zoals koorts, hangerigheid, huiduitslag of lokale reacties op de injectieplaats (pijn, roodheid, lichte zwelling). Hoewel de keuze om uw kind te laten vaccineren een persoonlijke is, wordt aangeraden deze beslissing te baseren op betrouwbare informatiebronnen en advies van professionals, zoals medewerkers van het consultatiebureau.

Wereldwijde Trends en Waarschuwingen

Nederland bevindt zich, net als de rest van Europa, midden in een golf van kinkhoest en mazelen. Deze infectieziekten duiken steeds vaker op, wat een direct gevolg is van de dalende vaccinatiegraad tegen kinderziekten. Een verontrustend voorbeeld hiervan is de situatie in Pakistan, waar een misbruikte vaccinatiecampagne leidde tot een drastische afname van het publieke vertrouwen in vaccins en een bijna volledige stilstand van het vaccinatieprogramma. Dit illustreert hoe snel infectieziekten, waarvoor vaccins bestaan, kunnen terugkeren bij een lage vaccinatiegraad.

Momenteel is het percentage kinderen dat deelneemt aan het Rijksvaccinatieprogramma wereldwijd, ook in Nederland, gedaald tot onder de negentig procent. Kinderinfectioloog Lilly Verhagen van het Radboudumc constateert dat de instelling geconfronteerd wordt met ziekten die door vaccinatie voorkomen hadden kunnen worden, en merkt een toename van twijfel en vragen over vaccins op.

Kaart van Europa met gemarkeerde gebieden met mazelenuitbraken.

Het RIVM meldde half februari een golf van kinkhoest in Nederland, terwijl het Europese ECDC een dreigingsanalyse publiceerde over mazelen, met uitbraken in 40 van de 53 Europese landen. Marien de Jonge, hoogleraar Infectie en Immuniteit, beschouwt dit als een waarschuwing. Mazelen en kinkhoest behoren tot de meest besmettelijke ziekten in het rijksvaccinatieprogramma, met een R0-waarde van respectievelijk 12-18 en 15-17. Dit roept de vraag op of ook minder besmettelijke ziekten zoals polio en difterie Nederland weer kunnen bedreigen.

Volgens De Jonge is een vaccinatiegraad van minimaal negentig procent essentieel om infecties onder controle te houden. Een verdere daling zou de terugkeer van dergelijke infecties kunnen faciliteren. Hij verwacht echter niet dat het zo ver zal komen, aangezien een ernstige uitbraak met dodelijke slachtoffers waarschijnlijk de discussie zal doen kantelen en de vaccinatiegraad weer zal doen stijgen. Dit fenomeen, waarbij het succes van vaccins leidt tot een verminderd bewustzijn van de bedreiging die ze bestrijden, wordt de preventieparadox genoemd.

De Bredere Bescherming van Vaccins en Nieuwe Onderzoeksresultaten

Onderzoek toont aan dat vaccins niet alleen specifieke bescherming bieden tegen de ziekte waarvoor ze ontwikkeld zijn, maar ook een bredere immuniteit kunnen stimuleren. Vaccins zoals BCG, OPV en BMR zijn aangetoond effectief in het verder terugdringen van kindersterfte dan op basis van hun specifieke werkingsmechanisme verwacht mag worden. Dit gebeurt via zogenaamde getrainde immuniteit, waarbij cellen van het aangeboren immuunsysteem worden geactiveerd om ook sterker te reageren op nieuwe infecties.

Wetenschappelijk onderzoek, gepubliceerd in begin 2024, heeft aangetoond hoe het BMR-vaccin getrainde immuniteit induceert via de activatie van T-cellen. Deze bevindingen, die deels gebaseerd zijn op de publicatie 'MMR vaccination induces trained immunity via functional and metabolic reprogramming of γδ T cells' in The Journal of Clinical Investigation, bieden nieuwe inzichten in de bredere effecten van vaccinatie.

Animatie die het mechanisme van getrainde immuniteit door BMR-vaccinatie uitlegt.

Specifieke Ziektebeelden en Onderzoek

Tijdens de COVID-19-pandemie werd het multisystem inflammatory syndrome in children (MIS-C), een ernstige ontstekingsziekte die soms na een SARS-CoV-2-infectie optreedt, nader onderzocht. Onderzoekers ontdekten dat een deel van de patiënten met MIS-C antilichamen had die gericht waren op zowel een deel van het SARS-CoV-2-nucleocapside-eiwit als op een overeenkomstig lichaamseigen eiwit (SNX8). Dit fenomeen, bekend als mimicry, verklaart mede de ontregeling van het immuunsysteem bij deze kinderen. Hoewel dit mechanisme niet bij alle zieke kinderen aanwezig was, wijst het op de complexiteit van post-infectieuze auto-immuunziekten.

Een ander belangrijk onderzoeksgebied is astma bij kinderen. Astma staat tweemaal vermeld in de top 10 van belangrijkste onderzoeksvragen van de Kennisagenda Kindergeneeskunde 2025, wat de prioriteit voor verder onderzoek en verbeterde behandelingen onderstreept.

Recente Cijfers en Preventie

Op 11 maart 2026 meldde het RIVM geen nieuwe mazelenmeldingen in Nederland, waardoor het totaal voor 2026 op één bleef staan en er geen sprake was van een landelijke uitbraak. In 2025 werden in totaal 539 meldingen van mazelen geregistreerd.

Grafiek met het aantal meldingen van mazelen per maand sinds januari 2023.Kaart van Nederland die de vaccinatiegraad per gemeente voor het BMR-vaccin toont.

De grafiek met het aantal meldingen van mazelen per jaar sinds 1976 illustreert de duidelijke daling na de invoering van het mazelenvaccin in het Rijksvaccinatieprogramma. Ondanks deze daling zijn er echter elke 10 tot 14 jaar uitbraken te zien, voornamelijk in gebieden met een lage vaccinatiegraad. Het aantal geregistreerde meldingen ligt doorgaans lager dan het werkelijke aantal mensen dat tijdens een grote uitbraak mazelen oploopt.

Het RIVM publiceert in april 2026 een nieuwe update van de cijfers, aangezien meldingen soms met vertraging binnenkomen.

Verken de impact van dalende vaccinatiegraden op kinderziekten zoals mazelen en kinkhoest. Ontdek de geschiedenis, effectiviteit van vaccins en de wetenschappelijke inzichten in bredere immuniteit. […]