Wanneer er geen zaadcellen in het sperma worden aangetroffen, kan een chirurgische ingreep uitkomst bieden om zaadcellen te verkrijgen uit de zaadbal of de bijbal. Dit artikel beschrijft de verschillende procedures, de voorbereiding, de ingreep zelf en de nazorg.
Diagnostiek en Indicaties
Azoöspermie, wat betekent dat er geen zaadcellen in de zaadlozing (sperma) zitten, kan diverse oorzaken hebben. Bloedonderzoek naar hormoonwaarden kan uitsluitsel geven of het probleem ligt bij de aanmaak van zaadcellen of bij een verstopping. Vaak is aanvullend een echo van de zaadballen noodzakelijk. Een MESA/PESA of TESE behandeling is altijd onderdeel van een breder vruchtbaarheidsonderzoek van beide partners.
PESA (Percutane Epididymale Sperma Aspiratie)
De PESA behandeling wordt uitgevoerd als er geen zaadcellen in het sperma zijn aangetroffen, met name wanneer er een verstopping in de zaadleiders aanwezig is, of wanneer er geen zaadleiders aanwezig zijn. Bij een PESA worden zaadcellen met een dunne naald opgezogen uit de bijbal. Dit gebeurt onder plaatselijke verdoving. De uroloog prikt door de huid van de balzak en zuigt met een klein naaldje vocht op uit uw bijbal. In totaal neemt de ingreep ongeveer drie kwartier in beslag. De afspraak wordt gepland op de polikliniek Fertiliteit.
Een PESA kan voor of na de behandeling van kanker plaatsvinden. Het beste is om dit vóór de behandeling van kanker te doen. Dit omdat het 74 dagen duurt om zaadcellen aan te maken. Eén moment van ziekte of koorts kan genoeg zijn om aanwezige zaadcellen te vernietigen. Om uzelf de beste kansen te geven dat er zaadcellen gevonden worden, is het belangrijk dat u drie maanden voorafgaand aan de ingreep niet ziek bent geweest of koorts heeft gehad.
TESE (Testiculaire Sperma Extractie)
De TESE wordt gedaan wanneer er geen zaadcellen in de zaadlozing aanwezig zijn, en er geen verstoppingen in de zaadleiders zijn gevonden. De zaadcellen worden direct uit de zaadbal gehaald. Bij een TESE opent de uroloog de balzak en de teelbal om een stukje weefsel (biopt) uit de teelbal te halen. De analist onderzoekt dit weefsel vervolgens op zaadcellen. De zaadcellen kunnen uit de testikel worden genomen door een eenvoudige punctie onder plaatselijke verdoving uit te voeren. Het is essentieel om over een laboratorium voor voortplanting te beschikken, alsook over de kwalificatie en deskundigheid in vruchtbaarheidsprocessen. Een testikel biopsie is een chirurgische ingreep waarmee zaadcellen verkregen worden. Er is een kleine opening van 2-3 cm in de huid van de zaadbal nodig om daaruit testikel weefsel en zaadcellen op te nemen.
Voorbereiding op de Ingreep
Om het risico op infectie te verminderen, wordt u verzocht thuis uw balzak en het gebied eromheen te scheren, bij voorkeur een week vóór de ingreep, zodat eventuele wondjes de tijd hebben om te genezen. Neem op de dag van de ingreep een strakke onderbroek of zwembroek en een wijde bovenbroek (bijvoorbeeld een joggingbroek) mee.
Voor de operatie vindt er een preoperatieve screening (POS) plaats met de anesthesioloog. De anesthesioloog bespreekt de verdoving met u. Dit kan een algehele verdoving (narcose) zijn, waarbij u slaapt tijdens de operatie, of een plaatselijke verdoving (ruggenprik), waarbij u wakker bent maar geen pijn voelt. U kunt dan ook een roesje krijgen om te slapen. Er wordt bloed geprikt om de waarde van tumormarkers te bepalen. Meestal heeft u al een echo van de balzak laten maken. Voor of na de operatie krijgt u ook een CT-scan van de buik en de longen om eventuele uitzaaiingen op te sporen.
Kinderwens en Sperma Invriezen
Als er kanker is geconstateerd en er een kinderwens is, kan sperma worden ingevroren. Als er geen zaadcellen in het sperma zitten, kan een operatie mogelijk zijn om zaadcellen uit de bijbal te halen. Het beste is om sperma in te vriezen vóór de behandeling van kanker. De (oncologie)verpleegkundige regelt een afspraak hiervoor. Soms is het nodig om een tweede keer zaad in te leveren. Als de kwaliteit van het zaad niet goed is, wordt u naar een ander ziekenhuis verwezen.
De Ingreep
De ingreep gebeurt steriel. Tijdens de ingreep hoeft alleen uw onderlichaam ontbloot te zijn. De balzak wordt bestreken met jodium en er worden steriele doeken omheen gelegd. De arts prikt in uw bijbal en zuigt wat vocht op. Als er geen bewegende zaadcellen in het vocht uit uw bijbal zijn gevonden, probeert de arts het nog een keer op een andere plek in uw bijbal. Als ook dit geen resultaat oplevert, maakt de arts een sneetje in uw huid en zaadbal. Onder de microscoop wordt onderzocht of er bewegende zaadcellen in deze stukjes zitten. Dit onderzoek kan een paar uur duren. Bij een PESA worden zaadcellen met een dunne naald opgezogen uit de bijbal. Tijdens de ingreep is een analist aanwezig die direct het verkregen materiaal onder een microscoop bekijkt.
Bij een TESE wordt een kleine snee in de zak gemaakt en wordt vervolgens de testikel geopend. Er wordt een klein stukje weefsel van de bal weggehaald. In het laboratorium wordt gekeken of er zaadcellen aanwezig zijn in het afgenomen materiaal.
Nazorg en Herstel
Na de operatie mag u niet zelf autorijden, fietsen, lopen of reizen met het openbaar vervoer. Vanwege de verdoving en de kans op nabloeden is het verstandig dat u na de behandeling een aantal adviezen in acht neemt. Dit voor een goed verloop van uw herstel en om de kans op nabloedingen te verminderen.
U kunt na de operatie pijn gaan voelen als de verdoving is uitgewerkt. U kunt hiervoor een pijnstiller nemen. Draag de eerste week na de operatie een strakke onderbroek of zwembroek. Dit geeft steun en kan helpen zwelling te verminderen. Als u een actief beroep heeft, neem dan zeven dagen rust. Deze rustperiode vermindert de kans op nabloedingen.
De eerste vier weken na de ingreep worden sporten (bijvoorbeeld judo, voetbal, hockey, maar ook darten en biljarten) afgeraden. Houd sportinspanningen op hetzelfde niveau. Als u vaak aan spinning doet of wielrennen, breng dit terug naar maximaal eenmaal per week. Til geen zware boodschappen (meer dan 10 kilogram) en doe geen zwaar huishoudelijk werk (zoals stofzuigen, ramen zemen) gedurende de eerste twee weken.
U mag de dag na de operatie weer douchen, maar nog niet in bad. Ga de eerste week na de operatie niet zwemmen. U mag weer in bad of zwemmen als de wond helemaal dicht is.
Probeer niet te persen als u moet poepen. Gaat poepen moeilijk? Vraag dan uw huisarts om medicijnen om de ontlasting zachter te maken. De wond is gehecht met hechtingen die binnen 3 weken vanzelf oplossen.
Na 2 weken kunt u weer seks hebben. Als het nodig is, mag u paracetamol innemen, 3 keer per dag 1000 milligram. Neem de eerste paar dagen geen bloedverdunnende medicijnen, tenzij in overleg met uw behandelend arts.
Complicaties en Contact opnemen
Als er problemen optreden na de operatie, zoals een nabloeding en/of zwelling, pijn in het wondgebied, of een ontsteking (pijn, roodheid en/of zwelling van de wond en eventueel koorts boven de 38.5 °C), neem dan contact op met het ziekenhuis. Bij spoed buiten kantooruren belt u het algemene telefoonnummer van Isala 088 624 50 00. Telefonisch contact met Isala Fertiliteitscentrum kan via 088 624 52 24 (bereikbaar van maandag t/m vrijdag van 8.30 uur tot 16.00 uur).
Na de ingreep blijft zelfonderzoek van de teelbal belangrijk. Het is voldoende als u eenmaal per zes weken de teelbal zelf onderzoekt. Wanneer u twijfelt, vraag dan de huisarts om een echo van het scrotum.
bevruchting + embryonale fase
Vervolg van de Behandeling
Twee weken na de operatie heeft u een afspraak met uw arts. Samen bespreken jullie wat de volgende stap is. Als er bewegende zaadcellen zijn gevonden, kunnen uw partner en u een ICSI-behandeling krijgen. Hierbij krijgt uw partner eerst prikken met hormonen. Daarna haalt een arts eicellen uit de eierstok van uw partner. In het laboratorium wordt met een naaldje in elke eicel 1 zaadcel gebracht.
Als er door middel van PESA of TESE zaadcellen worden aangetroffen, dan kunnen deze ingevroren worden om via een ICSI-behandeling eicellen te bevruchten.
In Nederland wordt elk jaar bij ongeveer 900 mannen zaadbalkanker ontdekt. Dit zijn vooral mannen tussen de 15 en de 45 jaar. Zaadbalkanker is bij deze leeftijdsgroep de soort kanker die het meest voorkomt. Zaadbalkanker kan goed worden behandeld, ook als er uitzaaiingen zijn. Zaadbalkanker ontstaat meestal (bij 95 van de 100 mannen) in de cellen die het zaad aanmaken. Dit noemen we kiemcellen. Daarom wordt het ook wel een kiemceltumor genoemd.
Bij u wordt een van de zaadballen uit de balzak verwijderd. Deze operatie is nodig omdat er een grote kans is op een zaadbaltumor. De uroloog heeft u verteld over de operatie, de gevolgen, de mogelijkheden en de risico's. Deze operatie is het begin van de behandeling. Na de operatie wordt de zaadbal onderzocht. Naar aanleiding van de uitslagen, wordt u eventueel verder behandeld.
Het verwijderen van één zaadbal heeft weinig gevolgen en leidt zelden tot minder zin in seks (libidoverlies) of impotentie. Ook is er meestal geen blijvende invloed op de vruchtbaarheid. Het verlies van een zaadbal kan een ander zelfbeeld geven. De mogelijkheid bestaat om een prothese aan te laten brengen, zodat zowel uiterlijk als het gevoel min of meer wordt hersteld. Overleg hierover met uw uroloog.
De gezondheid van kinderen die geboren zijn met hulp van een MESA/PESA- of TESE-behandeling is in wetenschappelijke onderzoeken gevolgd. Het onderzoek laat zien dat kinderen die geboren zijn na een MESA/PESA- of TESE-behandeling even gezond zijn als kinderen die geboren zijn na een 'gewone' IVF- of ICSI-behandeling.