Een fopspeen, ook wel bekend als een tutje of speentje, is een losse speen zonder fles waar een baby op kan zuigen. Dit hulpmiddel, meestal vervaardigd uit rubber of siliconen, dient primair om baby's te kalmeren en te helpen bij het inslapen. Naast het zuiggedeelte is er een schildje, gemaakt van rubber of plastic, dat voorkomt dat de baby de speen per ongeluk inslikt.
Waarom een Fopspeen Gebruiken?
De voornaamste reden voor het gebruik van een fopspeen is het bieden van troost aan de baby. Baby's hebben een natuurlijke zuigbehoefte, waarbij zuigen een kalmerend en stressverlagend effect heeft. Dit kan bijzonder nuttig zijn voor onrustige baby's, hen een gevoel van comfort biedend.
In medische contexten, zoals in ziekenhuizen, worden fopspenen ingezet bij te vroeg geboren baby's of baby's met startproblemen. Het zuigen stimuleert de zuigreflex, bevredigt de zuigbehoefte en kan helpen bij het associëren van zuigen met een volle maag, bijvoorbeeld tijdens sondevoedingen. Bovendien kan een fopspeen de stress bij baby's in een ziekenhuisomgeving verminderen.
Echter, het gebruik van een fopspeen brengt ook potentiële nadelen met zich mee, waaronder mogelijke invloed op borstvoeding en de ontwikkeling van het gebit. Hieronder worden de voordelen en nadelen van fopspeengebruik uiteengezet.
Voordelen van een Fopspeen
- Troost bieden: Naast fysieke nabijheid, zang en wiegen, kan een fopspeen een effectief middel zijn om een onrustige baby te kalmeren wanneer andere methoden niet volstaan.
- Hulpmiddel bij het slapen: Het kalmerende en ontspannende effect van een fopspeen kan baby's helpen bij het in slaap vallen.
- Minder kans op wiegendood: Verschillende studies suggereren dat een fopspeen de kans op wiegendood (SIDS) kan verminderen. Mogelijke verklaringen hiervoor zijn de stimulatie van mond- en kaakspieren, waardoor de tong naar voren komt en de luchtweg vrij blijft, en het feit dat speenzuigers minder diep slapen, minder draaien in bed en hun hoofd sneller opzij leggen, wat verstikking kan voorkomen.
- Rust voor ouders: In 'crisisituaties', zoals in openbare ruimtes, tijdens ziekte of bij hevige huilbuien, kan een fopspeen stress bij ouders verminderen door het kind te kalmeren.
- Beter alternatief dan duimzuigen: Duimzuigen kan blijvende gevolgen hebben voor de kaakstand. Fopspeengebruik is doorgaans tijdelijk en geeft minder druk op de tanden, met minder blijvende effecten op het gebit. Het afleren van een fopspeen is bovendien vaak eenvoudiger dan het afleren van duimzuigen.
Nadelen en Overwegingen bij Fopspeengebruik
- Zuigverwarring (bij borstvoeding): Er wordt soms gesteld dat het vroegtijdig aanbieden van een fopspeen aan borstgevoede baby's tot verwarring kan leiden, omdat de zuigtechniek anders is. Lactatiekundigen benadrukken echter het belang van het juiste moment van aanbieden en het niet geven van een speen wanneer de baby honger heeft, om belangrijke voedingssignalen niet te missen.
- Negatief effect op melkproductie: Overmatig gebruik van de fopspeen kan ten koste gaan van de zuigtijd aan de borst, wat de melkproductie kan beïnvloeden. Het wordt aangeraden de fopspeen pas te introduceren nadat de borstvoeding goed op gang is gekomen (meestal na twee weken).
- Effect op kaak- en tandstand: Langdurig speenzuigen kan de stand van de kaak en tanden negatief beïnvloeden doordat de tong omlaag wordt geduwd. Dit kan leiden tot een smal gehemelte, scheve tanden en een nauwere neusholte. Tandartsen adviseren vaak om het gebruik van de fopspeen vóór de eerste verjaardag te stoppen.
- Aangeleerd gedrag en afleren: Het zuigen op een fopspeen is aangeleerd gedrag dat uiteindelijk weer afgeleerd moet worden. Dit kan voor sommige kinderen, met name dreumesen, een uitdaging zijn.
- Risico op middenoorontsteking: Sommige onderzoeken suggereren een verband tussen speengebruik en middenoorontstekingen, met name bij oudere baby's en peuters die de hele dag door op de speen zuigen.
Advies over Fopspeengebruik
De adviezen rondom fopspeengebruik variëren, maar het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) beschouwt het gebruik van een fopspeen als een veiligheidsbevorderende factor, mits verstandig gebruikt. Dit omvat:
- Introductie: Pas introduceren nadat de borstvoeding goed op gang is gekomen en soepel verloopt. Bij flesvoeding is uitstel niet noodzakelijk.
- Beperkt gebruik: Gebruik de fopspeen voornamelijk als hulpmiddel bij het in slaap vallen en bij ongemakken die geen honger betreffen (zoals darmkrampjes).
Animatiefilm - Waarom word jij helemaal lek geprikt door muggen en je partner niet?
Speen Afleren
Het afleren van de fopspeen wordt door het NCJ en tandartsen geadviseerd rond de eerste verjaardag. Dit kan samenvallen met de eenkennigheidsfase, wat het proces bemoeilijkt. Het consultatiebureau kan hierbij ondersteuning bieden met tips.
Er zijn verschillende methoden om het speengebruik af te bouwen:
- Geleidelijke aanpak:
- Fase 1: Geen speen meer in 'geen-stress-situaties' (bij rustig spelen thuis). Leid af bij vragen. In stressvolle situaties of bed mag de speen nog wel.
- Fase 2: Overdag bij huilbuien geen speen meer, maar probeer andere troostmethoden. In bed mag de speen nog.
- Fase 3: Geen speen meer tijdens de middagslaap. 's Avonds nog wel om in slaap te vallen.
- Fase 4: De speen volledig uit de slaapkamer verbannen. Bereid je voor op enkele moeilijke nachten en houd vol.
- Communicatie en rituelen: Leg de stappen duidelijk uit aan het kind en bedenk een afscheidsritueel, zoals het vervangen van de speen door een knuffel of pop.
Het is belangrijk om te weten dat baby's een aangeboren zuigreflex hebben. Een fopspeen kan deze behoefte bevredigen en bovendien voordelen bieden op het gebied van tandgezondheid en afleerbaarheid in vergelijking met duimzuigen.
Fopspeen Kiezen: Waar Let Je Op?
Bij het kiezen van een fopspeen zijn verschillende factoren van belang:
Leeftijd van het Kind
De grootte en vorm van de speen zijn afhankelijk van de leeftijd van de baby. Een te grote speen kan te diep in de mond komen en schadelijk zijn voor het gebit. Controleer altijd de aanbevolen leeftijd op de verpakking.
Materiaalgebruik
Fopspenen zijn doorgaans gemaakt van siliconen of natuurrubber (latex). Beide materialen moeten BPA-vrij zijn. Natuurrubber is zachter en flexibeler, en kan zich beter naar de mond vormen, met minder druk op het gehemelte. Siliconen zijn steviger en duurzamer.
| Eigenschap | Natuur Latex Rubber | Siliconen |
|---|---|---|
| Productie | Ingrediënten rechtstreeks uit de Hevea boom | Vervaardigd in de fabriek |
| Duurzaamheid | Verouderd natuurlijk, beïnvloedbaar door licht, speeksel, druk, warmte | Behoudt vorm, minder gevoelig voor invloeden |
| Allergie | Kan opspelen bij latex allergie | Hypoallergeen |
| Geur en smaak | Lichte rubberachtige geur en smaak | Geur- en smaakloos |
| Uiterlijk | Donker geel | Transparant |
| Gevoel | Zacht en flexibel | Stevig en stijf |
Vormgeving en Veiligheid
Let op ventilatiegaten, afgeronde randen en een veiligheidsschild dat groot genoeg is om inslikken te voorkomen. Een schild met een lus maakt het mogelijk om een speendoekje of speenkoord te bevestigen.
Soorten Fopspenen
- Anatomische (dental) speen: Plat en schuin aflopend, ontworpen om de mondmotoriek te stimuleren en de druk op het gebit te minimaliseren. Wordt door tandartsen als zeer tandvriendelijk beschouwd.
- Ronde (kersvormige) speen: Tepelvormig, ideaal voor borstvoeding vanwege de herkenbare vorm en tongplaatsing.
- Symmetrische speen: Plat, met een dunne schacht, minimaliseert ruimte tussen kaken en bevordert vrije tongbeweging.
De keuze voor een specifieke vorm kan afhangen van de reactie van de baby. Indien de baby de speen uitspuugt of ongemakkelijk lijkt, kan een andere vorm beter passen.
Fopspeen voor Premature Baby's
Speciaal ontwikkelde premature fopspeentjes zijn lichter en kleiner, aangepast aan de gezichtjes van vroeggeboren baby's en compatibel met medische apparatuur.
Schoonmaken en Vervangen
Het is cruciaal om fopspenen regelmatig te steriliseren, met name voor het eerste gebruik. Dit kan door ze te koken (ongeveer vijf minuten) of, voor siliconen spenen, in de magnetron. Dagelijkse reiniging in kokend water wordt aanbevolen.
Fopspenen dienen elke vier tot zes weken vervangen te worden, of eerder indien er beschadigingen, scheurtjes of veranderingen in vorm of structuur zichtbaar zijn. Bij doorkomende tandjes is frequentere controle noodzakelijk.
