Aarsmaden, ook bekend als Enterobius vermicularis, zijn kleine, witte, draadvormige wormpjes die de dikke darm en het rectum van mensen infecteren. Ze zijn de meest voorkomende worminfectie bij mensen, met name bij kinderen tussen de 3 en 10 jaar. Volwassenen, vooral diegenen die in kinderdagverblijven of scholen werken, lopen ook een verhoogd risico op besmetting.
De infectie treedt op wanneer eitjes van de aarsmade worden ingeslikt. Deze eitjes kunnen aanwezig zijn op besmette voorwerpen zoals beddengoed, kleding, speelgoed, deurknoppen en toiletbrillen, of op rauwe groenten. Kinderen kunnen de eitjes ook oplopen door te spelen in besmette zandbakken. 's Nachts komen de volwassen vrouwtjesmaden uit de anus om hun eitjes te leggen, wat intense jeuk veroorzaakt. Krabben kan leiden tot huidirritatie en ontsteking rond de anus, en de eitjes kunnen zich verder verspreiden via de handen naar andere oppervlakken en personen.
Symptomen van Aarsmaden
Niet iedereen met aarsmaden ervaart symptomen. Wanneer deze optreden, is de meest voorkomende klacht jeuk rond de anus (pruritus ani), vooral 's nachts en aan het einde van de dag. Deze jeuk kan leiden tot:
- Anale huidirritatie en beschadiging door krabben, wat kan leiden tot een secundaire infectie.
- Slaapstoornissen, nachtmerries en prikkelbaarheid bij kinderen.
- Milde buikpijn, hoewel dit niet altijd aanwezig is.
- Verlies van eetlust.
In zeldzamere gevallen kunnen de wormpjes naar de vagina migreren en vulvitis of vaginitis veroorzaken bij meisjes, wat leidt tot irritatie en afscheiding. Hoewel aarsmaden meestal geen ernstige complicaties veroorzaken, kunnen ze wel de levenskwaliteit beïnvloeden door slaapproblemen en jeuk. In zeer zeldzame gevallen kan een aarsmadeninfectie leiden tot een blindedarmontsteking.
Diagnose van Aarsmaden
Als u een worminfectie vermoedt, is het raadzaam om een arts te raadplegen. De diagnose kan worden gesteld door:
- Visuele inspectie: Soms zijn de wormpjes zichtbaar in de ontlasting of rond de anus, vooral 's nachts. Een arts kan adviseren om 1-2 uur na het slapen gaan met een zaklamp rond de anus te kijken.
- Swab-test: Een arts kan een swab (wattenstaafje) gebruiken om cellen en eventuele eitjes van de anus te verzamelen voor microscopisch onderzoek.
Het is belangrijk te weten dat een worminfectie nooit vanzelf verdwijnt. Behandeling is noodzakelijk.
Behandeling van Aarsmaden
De behandeling van aarsmaden bestaat uit een combinatie van medicamenteuze therapie en strikte hygiënemaatregelen om herbesmetting te voorkomen.
Medicamenteuze Behandeling
De meest gebruikte medicatie voor aarsmaden is mebendazol. Dit medicijn werkt door de opname van voedingsstoffen door de wormen te verhinderen, wat leidt tot hun dood. Mebendazol is effectief tegen volwassen wormen, maar niet tegen de eitjes.
- Dosering: De gebruikelijke dosering voor volwassenen en kinderen ouder dan een maand is één tablet van 100 mg, gevolgd door een tweede tablet na 14 dagen. Deze herhaling is cruciaal om wormen te bestrijden die zich hebben ontwikkeld uit de eitjes die aanwezig waren tijdens de eerste behandeling.
- Herhaling van de kuur: Indien de infectie na de eerste kuur niet is genezen, kan deze herhaald worden.
- Zwangerschap en borstvoeding: Mebendazol wordt over het algemeen als veilig beschouwd tijdens zwangerschap en borstvoeding, maar het is altijd raadzaam om dit eerst met een arts te bespreken.
- Kinderen jonger dan 2 jaar: Bij zuigelingen en jonge kinderen wordt mebendazol alleen geïndiceerd als de infectie niet overgaat met uitsluitend hygiënische maatregelen. De goedaardigheid van de aandoening en de zeldzame, ernstige bijwerkingen van mebendazol (zoals convulsies) moeten worden overwogen.
Hoewel albendazol ook een effectief anthelminticum is, heeft mebendazol de voorkeur vanwege de lagere opname uit de darm en daardoor minder kans op systemische bijwerkingen.
Niet-medicamenteuze Behandelingen
Natuurlijke middelen worden over het algemeen niet aanbevolen als eerstelijnsbehandeling vanwege beperkt wetenschappelijk bewijs van hun effectiviteit en mogelijke bijwerkingen zoals allergieën. Voorbeelden zijn rauwe knoflook, kokosolie en pompoenpitten, maar deze dienen altijd eerst met een arts besproken te worden.
Strikte Hygiënemaatregelen
Hygiëne is essentieel om de verspreiding van aarsmaden te voorkomen en herbesmetting tegen te gaan. De volgende maatregelen zijn cruciaal:
- Persoonlijke hygiëne:
- Was de handen grondig en regelmatig, vooral na toiletbezoek en voor het eten.
- Vermijd krabben rond de anus. Indien dit toch gebeurt, was de handen onmiddellijk.
- Houd nagels kort geknipt.
- Gebruik dagelijks een schone handdoek en washand.
- Draag dagelijks schoon ondergoed, ook tijdens het slapen.
- Hygiëne in huis:
- Was kleding, beddengoed en nachtkleding op minimaal 60 graden Celsius.
- Stofzuig het huis dagelijks, met speciale aandacht voor slaapkamers.
- Maak oppervlakken die vaak worden aangeraakt, zoals deurknoppen, toiletbrillen en kranen, regelmatig en grondig schoon.
- Speelgoed van kinderen dient ook regelmatig schoongemaakt te worden.
Als meerdere gezinsleden besmet zijn of als de infectie regelmatig terugkeert, wordt aangeraden om alle gezinsleden tegelijkertijd te behandelen om een nieuwe besmetting te voorkomen.
Andere Worminfecties
Naast aarsmaden kunnen mensen ook last krijgen van andere soorten wormen, zoals spoelwormen (Ascaris lumbricoides) en lintwormen (Cestoda). Spoelwormen komen vaker voor dan lintwormen en kunnen worden overgedragen via eitjes in hondenpoep, zandbakken of ongewassen groenten. Lintwormen worden meestal opgelopen door het eten van onvoldoende verhit vlees.
Spoelwormen zijn grotere, crèmekleurige wormen die in de ontlasting te vinden zijn. Behandeling hiervoor gebeurt meestal met mebendazol, conform de registratietekst (2 maal daags 100 mg gedurende 3 dagen, met herhaling indien nodig). Infecties met spoel- of zweepwormen gaan niet vanzelf over en vereisen medicamenteuze behandeling.
Lintwormen (Taenia saginata - rundvleeslintworm, Taenia solium - varkenslintworm) kunnen ernstigere gevolgen hebben, vooral de varkenslintworm. Infectie met de rundvleeslintworm treedt op door het eten van besmet rundvlees. De varkenslintworm kan opgelopen worden door het eten van besmet varkensvlees of door het inslikken van eitjes. Lintworminfecties worden behandeld met medicijnen zoals niclosamide, dat lintwormen doodt. Het is belangrijk om de stoelgang na de behandeling te bevorderen om herinfectie te voorkomen. Bij een infectie met de varkenslintworm is aanvullend onderzoek nodig vanwege het risico op cysticercosis, waarbij larven zich in andere lichaamsweefsels kunnen vormen.
Achtergrondinformatie over anthelmintica: In Nederland zijn mebendazol, albendazol, praziquantel, ivermectine en niclosamide geregistreerd als anthelmintica (middelen tegen worminfecties). Voor de behandeling van aarsmaden is mebendazol het middel van eerste keus. De effectiviteit van deze middelen is afhankelijk van het type worminfectie.
Belangrijke overwegingen bij behandeling:
- Bij aanhoudende klachten na twee wormkuren, ondanks goede hygiëne, dient de huisarts geraadpleegd te worden.
- Bij kinderen jonger dan 2 jaar met wormpjes, ondanks goede hygiëne, is een bezoek aan de huisarts noodzakelijk.
- Bij infecties met spoel- of lintwormen is direct contact met de huisarts aanbevolen.
tags: #aarsmaden #bij #zwangerschap