Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap brengt aanzienlijke risico's met zich mee voor zowel de moeder als de ongeboren baby. Deze risico's variëren van directe complicaties zoals miskramen en vroeggeboortes tot langdurige gevolgen voor de ontwikkeling van het kind.
Risico's van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap
Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap kan leiden tot diverse ernstige problemen. Deze omvatten:
- Miskraam
- Te laag geboortegewicht
- Aangeboren afwijkingen
- Vertraagde geestelijke ontwikkeling
- Gedragsstoornissen
Ook tijdens de borstvoeding heeft het gebruik van alcohol ongunstige effecten op het kind, aangezien alcohol via de moedermelk wordt doorgegeven.
De invloed van alcohol op vruchtbaarheid en vroege zwangerschap
Het is nog niet precies bekend welke hoeveelheden alcohol tot een probleem leiden. Wel is bekend dat in sommige gevallen ook relatief lage alcoholconsumptie schadelijk kan zijn voor het kind. Daarom adviseren we om tijdens de zwangerschap geen alcohol te gebruiken.
Omdat alcohol van invloed is op de vruchtbaarheid, wordt ook geadviseerd om geen alcohol te gebruiken als u graag zwanger wilt worden. Alcoholgebruik vóór de zwangerschap kan schadelijk zijn voor de vruchtbaarheid. Hoe meer alcohol vrouwen drinken vóór de zwangerschap, hoe hoger het risico. Bij mannen kan alcoholgebruik in de periode vóór de bevruchting leiden tot een verminderde kwaliteit van het sperma op drie gebieden.
In Nederland adviseren we mensen die zwanger willen worden om geen bier, wijn of sterke drank te drinken. Alcohol kan bij zowel mannen als vrouwen een negatief effect hebben op de vruchtbaarheid en de kans om zwanger te worden verkleinen.
Alcoholgebruik en de ontwikkeling van de foetus
Alcoholgebruik van de moeder tijdens de zwangerschap heeft invloed op de ontwikkeling van de foetus. Alcohol verhoogt het risico op een miskraam, vroeggeboorte of een laag geboortegewicht. In het beginstadium van de zwangerschap is de vrouw zich er vaak nog niet van bewust dat ze zwanger is. Amerikaans onderzoek laat zien dat vrouwen zich gemiddeld pas 5,5 week na de bevruchting bewust zijn van hun zwangerschap. Hierdoor ligt het alcoholgebruik in die eerste weken mogelijk hoger dan later in de zwangerschap. Maar ook in deze eerste fase van ontwikkeling is er al gevaar van schade voor het kind aanwezig.
Na het drinken van bier, wijn of sterke drank komt de pure alcohol (ethanol) terecht in het bloed. Bij zwangere vrouwen komt het ethanol via de placenta terecht bij de foetus. Ook vóór de vorming van de placenta bereikt alcohol de foetus via het lichaamsvocht (onder andere bloed). Het alcoholvolumegehalte in het bloed van het kind is gelijk aan dat in het bloed van de moeder.
Alcohol is een giftige stof, die ook ‘teratogene’ effecten kan hebben (het veroorzaken van afwijkingen bij de foetus). Alcohol kan cellen in het zich ontwikkelende brein doden of zodanig manipuleren dat de functie ervan verandert. De hersenen lopen tijdens de ontwikkeling van het ongeboren kind de grootste risico’s op schade door alcoholgebruik van de moeder. Mogelijke gevolgen zijn onder andere een kleiner hersenvolume of schade aan de hersenbalk en daarmee aan de verbinding tussen beide hersenhelften. Ook het centrale zenuwstelsel van het kind kan schade oplopen, evenals het immuunsysteem.
Foetal Alcohol Spectrum Disorder (FASD) en Foetal Alcohol Syndrome (FAS)
Foetal Alcohol Spectrum Disorder (FASD) is de Engelse verzamelterm voor verschillende afwijkingen en complicaties die kinderen kunnen krijgen als gevolg van alcoholgebruik van hun moeder tijdens de zwangerschap. Wanneer op alle hierboven genoemde terreinen afwijkingen bestaan, wordt er gesproken van een volledige diagnose van het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS).
Wereldwijd wordt het aantal kinderen dat met FASD wordt geboren geschat op 7,7 per 1.000 geboortes (0,77%). In Europa is dit bijna drie keer zoveel: 19,8 kinderen per 1000 geboortes (1,98%). Het aantal kinderen met FAS wordt wereldwijd geschat op 1,5 per 1.000 geboortes (0,15%).
FASD en FAS zijn 100% te voorkomen door niet te drinken tijdens de zwangerschap. De schade die alcohol kan aanbrengen tijdens de ontwikkeling van de foetus is niet meer terug te draaien.
De invloed van alcohol op borstvoeding
Drinken van bier, wijn of sterke drank kan de borstvoeding remmen. De alcohol verspreidt zich door het lichaam van de moeder en komt via de moedermelk in het lichaam van het kind terecht. De alcoholconcentratie in moedermelk is net zo hoog als die in het bloed van de moeder. Zolang er alcohol in het bloed zit, zit er dus alcohol in de moedermelk. Het duurt ongeveer 2 á 3 uur voordat de hoeveelheid alcohol van 1 standaardglas uit het bloed van de moeder is verdwenen.
Alcohol kan ook een negatieve invloed hebben op het slaappatroon van het kind. In Nederland adviseren we vrouwen om geen alcohol te drinken in de periode dat ze borstvoeding geven.
Advies bij borstvoeding:
- Wacht minimaal 3 uur per glas alcohol voordat u weer borstvoeding geeft.
- Als u toch alcohol wilt drinken, wees u bewust dat alcohol ook in afgekolfde moedermelk terechtkomt.
Hoeveelheid alcohol: is er een veilige grens?
Hoewel tal van studies de risico's van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap aantonen, is het nog onbekend wat precies het verband is tussen de hoeveelheid alcohol en de omvang van de schadelijke effecten. In sommige onderzoeken zijn er aanwijzingen dat het gaat om een dosis-responseffect. Dat wil zeggen dat er een relatie is tussen de hoeveelheid alcohol en de grootte van de gevolgen en meer alcohol zou leiden tot grotere risico's.
In de meeste studies vinden we bij minder dan 1 drankje per week of bij af en toe drinken geen sterk verband met schadelijke effecten en soms zelfs tegenstrijdige resultaten. Het is lastig te voorspellen wat de gevolgen van kleine hoeveelheden alcohol zijn, ook omdat er zo veel verschillende factoren zijn die de gevolgen van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap kunnen beïnvloeden. Zo is het op dit moment nog onbekend hoe bijvoorbeeld genetische factoren invloed hebben op de mogelijke schadelijkheid van alcohol voor de foetus.
Uit dierexperimenteel onderzoek blijkt dat een hoeveelheid alcohol die vergelijkbaar is met bijvoorbeeld drie of vier drankjes bij mensen, al schadelijke effecten heeft op de foetus. Het enige wat we kunnen zeggen, is dat kleine hoeveelheden alcohol tijdens de zwangerschap subtiele en moeilijk waar te nemen negatieve effecten kunnen hebben op de ontwikkeling van de foetus. Er kan dus niet worden gesproken van een algemene veilige hoeveelheid alcohol die vóór en tijdens de zwangerschap en tijdens het geven van borstvoeding zonder problemen kan worden gedronken.
Kernadvies: De veiligste keuze is om helemaal geen alcohol te drinken voor, tijdens en kort na de zwangerschap.
Preventie en hulp
Het is belangrijk dat vrouwen die zwanger zijn en alcohol gebruiken gedurende de gehele zwangerschap worden gewezen op het staken van alcoholgebruik, omdat er geen veilige ondergrens voor gebruik bestaat. Dit geldt ook voor vrouwen die zwanger willen worden.
Wat te doen bij alcoholgebruik vóór de zwangerschap?
- Als u probeert zwanger te worden, wordt geadviseerd dat zowel de moeder als de vader stoppen met roken.
- Als u gedronken heeft terwijl u niet wist dat u zwanger was, probeer er dan voor te zorgen dat u niet meer drinkt.
- Raadpleeg een verloskundige.
Wat te doen bij alcoholgebruik tijdens de zwangerschap?
- Vindt u het moeilijk om te minderen of te stoppen, aarzel dan niet om hulp te zoeken.
- Heeft u lang en veel gedronken, dan moet u bij het stoppen een arts of hulpverlener raadplegen. Abrupt stoppen kan namelijk gevaarlijk zijn voor de zwangerschap en leiden tot miskraam of vroeggeboorte.
Preventie van FASD en FAS:
FASD en FAS zijn 100% te voorkomen door niet te drinken tijdens de zwangerschap. De schade die alcohol kan aanbrengen tijdens de ontwikkeling van de foetus is niet meer terug te draaien.
Roken en zwangerschap
Niet alleen als de vader of moeder van de baby rookt, maar ook bij passief meeroken zijn er gezondheidsrisico's voor de moeder en de (ongeboren) baby. Roken vertraagt de groei van de baby, en zorgt dat de baby vaak te vroeg wordt geboren, met een laag geboortegewicht. Dit kan gevolgen hebben voor de verdere ontwikkeling van het kind. Een te laag geboortegewicht verhoogt de kans op ziekten in het latere leven (o.a. hart- en vaatziekten, suikerziekte).
Ook na de geboorte geeft roken in de omgeving van pasgeborenen gezondheidsrisico's. Als de baby 'meerookt' wordt de kans op wiegendood vergroot. Daarnaast vergroot roken de kans op luchtwegaandoeningen bij zowel zuigelingen als opgroeiende kinderen.
Vrouwen die roken hebben minder kans om zwanger te worden en te blijven dan vrouwen die niet roken. Dit betekent dat vrouwen die roken er gemiddeld langer over doen om zwanger te worden, ook bij eventuele vruchtbaarheidsbehandelingen. Bij mannen heeft roken invloed op de zaadkwaliteit. Als u probeert om zwanger te worden, wordt daarom geadviseerd dat zowel de moeder als de vader stoppen met roken.
Stoppen met roken is niet gemakkelijk. Vraag hulp, bijvoorbeeld via uw huisarts of verloskundige.
Internationale richtlijnen en adviezen
Verschillende landen hanteren vergelijkbare adviezen:
- Nederland: Geen alcohol tijdens zwangerschap en borstvoeding.
- Denemarken: Komt grotendeels overeen met de Nederlandse adviezen.
- Canada: Richt zich op de zorgverlener bij signalering van matig alcoholgebruik.
- Verenigde Staten: Geen alcohol tijdens zwangerschap, beperk blootstelling baby aan alcohol via borstvoeding.
- Verenigd Koninkrijk: Maximaal één tot twee standaardglazen per week (8 tot 16 gram ethanol per week) tijdens zwangerschap.
- Australië: Overweeg geheel stoppen met drinken voor de zwangerschap en beperk alcoholgebruik tijdens borstvoeding tot één eenheid per dag.
Het valt op dat effecten van zwaar drinken op de reproductie en het nageslacht onmiskenbaar zijn: verminderde vruchtbaarheid, verhoogde kans op miskramen, intra-uteriene sterfte, het optreden van het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS), vroeggeboorte, foetale en postnatale groeivertraging tot aan de puberteit. Bij matig alcoholgebruik lijken deze effecten ook mogelijk en er kan geen veilige grens gegeven worden waarbij het gebruik van alcohol door de ouders rondom de conceptie en door de zwangere veilig te noemen is.
Conclusie: geen veilige hoeveelheid alcohol
Gezien de onmiskenbare risico's en het ontbreken van een veilige ondergrens, is het advies duidelijk: geen alcohol voor, tijdens en na de zwangerschap als men zwanger wil worden, zwanger is of borstvoeding geeft. Dit geldt voor zowel de vrouw als de mannelijke partner.
tags: #alcoholgebruik #tijdens #zwangerschap #cijfers