Per 1 oktober 2020 is er een belangrijke wetswijziging doorgevoerd met betrekking tot het beslag- en executierecht. Deze wijziging regelt dat de niet-bovenmatige inboedel van iedere debiteur voortaan vrijgesteld is van beslag. Dit betekent dat een deurwaarder niet zomaar meer beslag kan leggen op alles wat zich in een woning bevindt.
Definitie van Inboedel en Uitzonderingen
Inboedel wordt gedefinieerd in artikel 3:5 van het Burgerlijk Wetboek als het geheel van roerende zaken die tot huisraad, stoffering en meubilering van een woning dienen. Hierop bestaan echter uitzonderingen. Zo vallen boekerijen en verzamelingen van voorwerpen van kunst, wetenschap of geschiedkundige aard niet onder het begrip inboedel. Dit betekent dat zaken als een zeepjesverzameling, Swarovski kristal, munten of postzegels niet als inboedel worden beschouwd en dus wel voor beslag vatbaar kunnen zijn.
Goederen Vrijgesteld van Beslag
Naast de niet-bovenmatige inboedel, mag een deurwaarder ook geen beslag leggen op de volgende categorieën goederen:
- Niet-bovenmatige kleding: Dit betreft kleding die noodzakelijk is voor het dagelijks leven.
- Levensmiddelen: Voedsel dat nodig is voor de directe levensbehoeften.
- Zaken die redelijkerwijs nodig zijn voor de persoonlijke levensbehoeften: Hieronder vallen bijvoorbeeld toiletartikelen, scheergerei of een föhn.
- Zaken die redelijkerwijs nodig zijn voor algemene dagelijkse levensbehoeften: Denk hierbij aan een fiets, een mobiele telefoon of een computer.
- Kinderspeelgoed: Indien er kinderen in het gezin zijn, valt ook kinderspeelgoed onder deze beschermde categorie.
- Zaken die noodzakelijk zijn voor de verwerving van de middelen van bestaan, scholing of studie: Dit om ervoor te zorgen dat de debiteur in staat blijft inkomen te genereren of zich te ontwikkelen.
- Zaken van hoogstpersoonlijke aard: Voorbeelden hiervan zijn een trouwring of fotoboeken.
- Gezelschapsdieren: Hoewel huisdieren in juridische zin als "zaken" worden beschouwd, is er een uitzondering gemaakt voor het leggen van beslag op gezelschapsdieren vanwege hun immateriële waarde. Een uitzondering hierop kan een duur wedstrijdpaard zijn, dat een aanzienlijke waarde vertegenwoordigt.
Uitzondering op het Beslagverbod: Bovenmatigheid
Het beslagverbod geldt niet wanneer er sprake is van bovenmatigheid. Bovenmatigheid slaat op zaken die niet noodzakelijk zijn voor het voeren van een gewone, eenvoudige huishouding. Dit kan zowel betrekking hebben op het aantal zaken als op de waarde van een individuele zaak. De interpretatie van bovenmatigheid kan in de praktijk tot discussie leiden, bijvoorbeeld over de toegestane waarde van een computer of het aantal computers dat een gezin mag bezitten.
Indien een deurwaarder toch een bovenmatige zaak in beslag neemt, bijvoorbeeld een te dure fiets, en de debiteur kan deze niet missen, dan mag de deurwaarder deze uit de executieopbrengst vervangen door een goedkopere variant. Een andere uitzondering betreft zaken die nog niet volledig zijn betaald. Een niet-bovenmatige computer kan bijvoorbeeld wel door de verkoper in beslag worden genomen als de aanschaf- of reparatiekosten niet zijn voldaan. Dit geldt ook voor de kosten van aanschaf van een gezelschapsdier of gemaakte dierenartskosten. Hiervoor is echter wel eerst een vonnis vereist.
Beslag als Oneigenlijk Drukmiddel
De wet regelt expliciet dat beslag op roerende zaken niet als oneigenlijk drukmiddel mag worden gebruikt. Artikel 441 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) bepaalt dat het niet toegestaan is zaken in beslag te nemen indien redelijkerwijs voorzienbaar is dat de opbrengst lager zal zijn dan de kosten van beslaglegging en executie. Een uitzondering hierop is wanneer de schuldeiser aannemelijk kan maken dat de schuldenaar door het beslag en de executie niet op onevenredig zware wijze in zijn belangen wordt getroffen.
Een voorbeeld hiervan is beslag leggen op een auto waarvan de dagwaarde lager is dan de kosten van beslag en verkoop. Dit is derhalve niet geoorloofd. Beslag mag niet uitsluitend als pressiemiddel worden ingezet. Een uitzondering geldt echter als de debiteur weliswaar niet wil, maar wel kan betalen, bijvoorbeeld bij vermogen in het buitenland dat voor de schuldeiser moeilijk bereikbaar is. In zo'n geval kan beslag als drukmiddel dienen om de debiteur aan te sporen zijn vermogen aan te wenden.
De deurwaarder krijgt hiermee een grotere verantwoordelijkheid om een afweging te maken en de opdracht tot beslaglegging eventueel te weigeren. Hij dient een kostenafweging te maken voordat hij beslag gaat leggen.
Modernisering van de Executie: Online Verkoop en Beslag op Voertuigen
De wetswijziging brengt ook modernisering van de executie met zich mee. De verkoop van in beslag genomen goederen kan voortaan op moderne wijze, via internet, plaatsvinden. Dit vergroot het bereik en verlaagt de kosten, wat resulteert in een hogere opbrengst en lagere kosten. De aankondiging van de verkoop gebeurt niet meer via kostbare advertenties in de krant of het aanslaan van een biljet.
Daarnaast vereenvoudigt de wetswijziging het leggen van beslag op een auto. Vanaf 1 april 2021 kan een deurwaarder administratief beslag leggen op een auto, motor, brommer, caravan, etc. via het kentekenregister, zonder het voertuig fysiek te hoeven waarnemen. Dit bespaart de deurwaarder de zoektocht naar het voertuig. Potentiële kopers kunnen in het kentekenregister zien dat er beslag op het voertuig ligt. Het is echter belangrijk op te merken dat het kentekenregister niet het eigendom registreert; indien iemand anders dan de debiteur eigendom kan aantonen, is het beslag ongeldig.
Historische Context en Huidige Situatie
Vóór de wetswijziging kwam het regelmatig voor dat er gedreigd werd met beslag op de inboedel als aanvullend drukmiddel naast loonbeslag. Soms werd er daadwerkelijk beslag gelegd en een verkoopdatum aangekondigd, ook al was de executiekosten vaak hoger dan de opbrengst van inboedel van "kringloopkwaliteit". Dit werd gebruikt om mensen betalingsregelingen te laten aangaan die ze eigenlijk niet konden betalen.
De oude beslagverboden, die dateerden uit 1838, waren verouderd en dienden gemoderniseerd te worden. Deze verboden betroffen onder andere het bed en beddengoed, de kleding die men droeg, eten en drinken voor een maand, en gereedschappen van ambachtslieden voor hun eigen bedrijf. Beslag op de koelkast mocht wel, maar niet op de inhoud. De mogelijkheden voor schuldeisers om vorderingen te innen worden door de wetswijziging ingrijpend beperkt, wat echter ook positief nieuws is voor potentiële schuldeisers. Immers, wanneer de debiteur onder het bestaansminimum wordt gezet, ontstaan er nieuwe schulden en daarmee nieuwe schuldeisers, wat niemand dient.
Procedure van Beslaglegging
Een deurwaarder mag niet zomaar beslag leggen. Hiervoor is een executoriale titel vereist, zoals een dwangbevel of een vonnis van de rechter. Dit vonnis moet eerst aan de debiteur betekend (officieel overhandigd) worden, vaak met een bevel om binnen twee dagen te betalen. Indien de debiteur niet betaalt, kan de deurwaarder beslag leggen.
Bij een conservatoir beslag, dat bedoeld is om te voorkomen dat de debiteur spullen wegmaakt voordat een rechter uitspraak heeft gedaan, is toestemming van de rechtbank nodig. De debiteur wordt hierover pas achteraf geïnformeerd.
Nadat de deurwaarder een vonnis of dwangbevel heeft verkregen, komt hij langs om een lijst van de roerende zaken op te maken, het zogenaamde proces-verbaal. Een afschrift van dit exploot wordt aan de debiteur betekend. Vervolgens wordt er een termijn gegeven om alsnog te betalen of een regeling te treffen. Gebeurt dit niet, dan volgt de openbare verkoop.
Deurwaarders hebben toegang tot diverse registers, zoals de Basisregistratie Personen (BRP), registers van het UWV, het kadaster en het Centraal Beslagregister, om informatie over de debiteur te verkrijgen.
Wat te Doen bij Beslaglegging?
Indien u geconfronteerd wordt met een deurwaarder die een vonnis komt betekenen, is het belangrijk om het verschuldigde bedrag zo snel mogelijk te betalen. Een betalingsregeling met de deurwaarder is een optie, maar acceptatie hangt af van de schuldeiser. Als u niet thuis bent wanneer de deurwaarder langskomt, kan een slotenmaker worden ingeschakeld om toegang te verkrijgen, wat extra kosten met zich meebrengt. Het is raadzaam om de deurwaarder toegang te verlenen en open te communiceren.
Het is ook mogelijk dat een deurwaarder beslag legt op spullen van een huisgenoot of partner. De deurwaarder controleert de inschrijving in de BRP, maar kan niet altijd vaststellen welke spullen van wie zijn. In dergelijke gevallen kan de huisgenoot of partner met bewijsstukken (zoals bonnetjes of aktes) moeten aantonen dat de spullen van hem of haar zijn. Bij een huwelijk in gemeenschap van goederen zijn schulden gezamenlijk, terwijl huwelijkse voorwaarden hierin onderscheid kunnen maken.
Deurwaarders zijn gebonden aan strenge regels en moeten zich houden aan wetten zoals de Gerechtsdeurwaarderswet, het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en het Burgerlijk Wetboek. Onrechtmatig beslag, bijvoorbeeld op spullen met een beslagverbod of binnen de beslagvrije voet, kan leiden tot het verhalen van de geleden schade op de tegenpartij.