Een liesbreuk, ook wel hernia inguinalis genoemd, ontstaat wanneer een deel van het buikvlies, buikvet of een stukje darm door een zwakke plek in de buikwand naar buiten steekt, meestal zichtbaar als een bult in de lies. De lies is het gebied tussen de buik en het bovenbeen. De buikwand bestaat uit vier lagen: huid, vet, spieren en buikvlies. Bij een liesbreuk rekt een zwakke plek in de buikwand uit, waardoor buikinhoud naar buiten kan puilen.
Hoewel zowel mannen als vrouwen een liesbreuk kunnen krijgen, komt het bij mannen aanzienlijk vaker voor. Een belangrijk kenmerk van een liesbreuk is dat deze nooit vanzelf overgaat en doorgaans alleen chirurgisch verholpen kan worden.
Wat is een Liesbreuk?
Een liesbreuk kenmerkt zich door een zwakke plek in de buikwand in het liesgebied. Dit gebied is de overgang tussen de buik en het bovenbeen. De vier lagen van de buikwand zijn de huid, vetweefsel, spieren en het buikvlies. Wanneer het buikvlies of het vetweefsel tegen deze zwakke plek drukt, kan deze uitrekken, waardoor een uitstulping ontstaat. Hierdoor kan buikvlies, buikvet en soms zelfs een deel van de darm door de spierlaag heen steken.
Mannen hebben een hogere aanleg voor liesbreuken dan vrouwen. Bij mannen kan de breuk soms doorlopen tot in de balzak, terwijl de breuk bij vrouwen kan uitbreiden tot aan de schaamlippen.
Symptomen van een Liesbreuk
De aanwezigheid van een liesbreuk kan zich uiten in verschillende symptomen:
- Een zichtbare of voelbare bult in de lies. Deze bult wordt vaak duidelijker zichtbaar wanneer men staat, hoest of perst (bijvoorbeeld tijdens de stoelgang). Bij mensen met veel buikvet kan de bult minder opvallen.
- Pijn in de liesstreek, die scherp, stekend of branderig kan aanvoelen.
- Een gevoel van druk of alsof er iets in de weg zit in de lies, wat een zeurend gevoel kan geven, zelfs zonder duidelijke pijn.
- Sommige mensen ervaren alleen pijn zonder een zichtbare bult, wat vaker voorkomt bij vrouwen.
Niet iedereen met een liesbreuk ervaart pijn. De grootte van de liesbreuk kan over tijd langzaam toenemen.
Beklemde Liesbreuk
Een potentieel gevaarlijke complicatie is een beklemde liesbreuk. Dit treedt op wanneer een deel van de darm of het buikvet vast komt te zitten in de uitgerekte zwakke plek en niet meer terug naar binnen kan glijden. In ernstige gevallen kan dit leiden tot een volledige afsluiting van de darm. Dit risico bestaat bij ongeveer 3% van de mensen met een liesbreuk die niet operatief worden behandeld. Een beklemde liesbreuk gaat gepaard met hevige pijn.
Oorzaken van een Liesbreuk
Een liesbreuk ontstaat door een combinatie van factoren:
- Een zwakke plek in de buikwand, die meestal aangeboren is of ontstaat door veroudering of eerdere operaties.
- Verhoogde druk of spanning op de buikwand.
Factoren die kunnen bijdragen aan het ontstaan of verergeren van een liesbreuk zijn:
- Roken: Dit kan de buikwand verzwakken.
- Chronisch hoesten: Veroorzaakt door aandoeningen zoals roken of longaandoeningen, kan dit de druk op de buikwand verhogen.
- Zwaar tillen.
- Persen bij stoelgang.
- Zwangerschap: De groeiende baarmoeder kan druk uitoefenen op de buikwand.
Liesbreuken bij Kinderen
Bij kinderen is er vaak sprake van een aangeboren liesbreuk. Vóór de geboorte ontwikkelen jongens en meisjes een uitstulping van het buikvlies die naar de balzak of schaamlippen loopt. Bij jongens dalen de teelballen via dit lieskanaal af. Bij meisjes loopt een bindweefselstreng naar de schaamlippen. Normaal gesproken sluit deze verbinding zich voor de geboorte of kort daarna. Als dit niet volledig gebeurt, blijft er een verbinding bestaan, wat kan leiden tot een liesbreuk. Dit type liesbreuk wordt ook wel een indirecte of laterale liesbreuk genoemd.
Het risico op een beklemde liesbreuk is bij kinderen relatief hoog, mede doordat het lieskanaal korter en rechter is dan bij volwassenen. Dit kan leiden tot beknelling van de darmen of zelfs de teelballen, met potentieel ernstige gevolgen voor de bloedtoevoer.
Diagnose bij Kinderen
De diagnose van een liesbreuk bij kinderen wordt meestal gesteld op basis van lichamelijk onderzoek. Een zwelling in de lies, die groter kan worden bij huilen, lachen of persen, is een veelvoorkomend teken. Soms kan een echo nodig zijn om de diagnose te bevestigen of andere aandoeningen uit te sluiten.
Behandeling van Liesbreuken bij Kinderen
Een liesbreuk bij kinderen gaat niet vanzelf over en vereist in de meeste gevallen een operatie. De timing van de operatie hangt af van de leeftijd van het kind en de aanwezigheid van klachten of beknelling:
- Kinderen tot één jaar met een liesbreuk worden doorgaans binnen enkele weken geopereerd om het risico op beknelling te minimaliseren.
- Kinderen vanaf één jaar kunnen vaak binnen enkele maanden worden geopereerd, aangezien het risico op beknelling dan kleiner is.
- Bij een beklemde liesbreuk is een snelle operatie noodzakelijk, idealiter binnen 4 uur indien de breuk niet terug te duwen is.
- Bij meisjes met een palpabel ovarium in de breukzak wordt vaak binnen twee weken geopereerd om schade aan het ovarium te voorkomen.
- Prematuur geboren kinderen worden bij voorkeur pas rond de uitgerekende datum geopereerd, vanwege hogere anesthesierisico's bij vroegere ingrepen.
De operatie omvat het sluiten van de opening in de buikwand. Bij kinderen is het niet nodig om de buikwand te verstevigen met een matje, omdat dit vanzelf geneest.
Liesbreuken bij Zwangere Vrouwen
Hoewel liesbreuken zelden tijdens de zwangerschap ontstaan, kan een zwelling in de lies bij zwangere vrouwen voorkomen. Dit wordt vaker veroorzaakt door een varix van het ligamentum rotundum (een spatader in de liesband) dan door een daadwerkelijke liesbreuk. Deze zwelling ontstaat meestal in het derde trimester, wordt progressiever gedurende de zwangerschap en verdwijnt vaak na de bevalling spontaan. Een Doppler-echografie kan de diagnose bevestigen. Vanwege de spontane regressie na de bevalling wordt in deze gevallen vaak een conservatief beleid gevoerd.
Als er toch sprake is van een klinisch duidelijke liesbreuk bij een zwangere vrouw, is aanvullend onderzoek zelden nodig. Het risico op een hernia femoralis (een liesbreuk die lager in de lies ontstaat) is bij vrouwen hoger dan bij mannen, vooral na een eerdere open liesbreukoperatie. Dit type breuk heeft een verhoogd risico op strangulatie en incarceratie. Daarom wordt geadviseerd om bij vrouwen met een verdenking op een liesbreuk de preperitoneale ruimte te exploreren en te herstellen, wat met een laparoscopische techniek goed mogelijk is.
Vrouwen met een 'liesbreuk' ondergaan vaker een spoedoperatie (ongeveer 17%) dan mannen (ongeveer 5%), en hebben ook een hogere kans op een (partiële) darmresectie bij een spoedoperatie.
Diagnose van een Liesbreuk
De diagnose van een liesbreuk wordt doorgaans gesteld door een arts op basis van:
- Vragen over de klachten en medische geschiedenis.
- Lichamelijk onderzoek: De arts zal de lies onderzoeken, waarbij soms gevraagd wordt om te persen of te hoesten om de breuk beter zichtbaar te maken.
In gevallen van twijfel, of wanneer de breuk niet duidelijk zichtbaar is, kan aanvullend onderzoek zoals een echo worden ingezet.
Behandeling van een Liesbreuk
Een liesbreuk gaat, zoals eerder vermeld, nooit vanzelf over en de enige effectieve behandeling is een operatie. De noodzaak en timing van de operatie hangen af van de symptomen en de ernst van de klachten.
Wanneer opereren?
De beslissing om te opereren wordt in overleg met de arts genomen. Factoren die hierbij een rol spelen zijn:
- Pijn en ongemak: Ernstige pijn of aanzienlijk ongemak kan een reden zijn voor een operatie.
- Beklemde liesbreuk: Als de breuk niet terug te duwen is en veel pijn veroorzaakt, is een spoedoperatie noodzakelijk. Dit kan duiden op een beknelling van de darm of vetweefsel.
- Risico op complicaties: Vooral bij kinderen wordt vaak preventief geopereerd om het risico op beknelling te vermijden.
Bij een beklemde liesbreuk die succesvol teruggeduwd kan worden (reponeren), wordt vaak binnen enkele dagen tot een week alsnog een operatie ingepland.
Adviezen ter Vermindering van Klachten
Tot aan de operatie of als er (nog) niet geopereerd wordt, kunnen de volgende adviezen helpen om de klachten te verminderen en het risico op beknelling te verkleinen:
- Niet roken: Stoppen met roken versterkt de buikwand.
- Vermijd zwaar tillen en activiteiten die de druk op de lies verhogen.
- Gebruik eventueel een breukband voor extra steun.
- Zorg voor een soepele stoelgang om persen te voorkomen. Dit kan door voldoende vezels te eten (volkorenproducten, groenten, fruit), voldoende te drinken (1,5-2 liter per dag) en regelmatig te bewegen.
Chirurgische Behandeling
De operatie voor een liesbreuk kan op verschillende manieren worden uitgevoerd:
- Open chirurgie: Hierbij wordt een incisie in de lies gemaakt om de breuk te herstellen. Technieken zoals de Lichtenstein-procedure (met een matje) worden vaak toegepast bij volwassenen.
- Laparoscopische chirurgie (kijkoperatie): Hierbij worden via kleine sneetjes instrumenten en een camera ingebracht om de breuk te repareren. Deze techniek kan bij zowel mannen als vrouwen worden toegepast en biedt voordelen zoals een sneller herstel en minder littekenvorming. Bij deze methode worden vaak matjes gebruikt die zowel inguinale als femorale defecten bedekken.
Na de operatie mag de patiënt in de meeste gevallen dezelfde dag naar huis. De nazorg omvat instructies voor pijnstilling en activiteit. Het dragen van oplosbare hechtingen betekent dat deze niet verwijderd hoeven te worden.
Mogelijke Complicaties na Operatie
Hoewel liesbreukoperaties over het algemeen veilig zijn, kunnen er complicaties optreden, zoals:
- Infectie van de wond.
- Bloeding of vochtophoping rond het operatiegebied (seroom).
- Schade aan zenuwen in het liesgebied, wat kan leiden tot gevoelloosheid of blijvende pijn. Bij jongens kan de zaadstreng beschadigd raken.
- Recidief: De kans dat de liesbreuk terugkomt na de operatie is klein (ongeveer 1,5%).
- Testisatrofie (kleinere zaadballen) of ascensus testis (zaadballen die omhoog blijven liggen) bij jongens, wat invloed kan hebben op vruchtbaarheid.
- Schade aan de eierstokken bij meisjes, wat ook invloed kan hebben op vruchtbaarheid.
Bij kinderen wordt de liesbreuk altijd chirurgisch gesloten. Het risico op complicaties zoals beknelling rechtvaardigt een proactieve aanpak.
Risico's en Vooruitzichten
Een liesbreuk zelf verdwijnt niet vanzelf en kan leiden tot complicaties zoals beklemming. De levensverwachting van kinderen met een liesbreuk is, mits goed behandeld, normaal. Echter, schade aan de zaadballen of eierstokken als gevolg van een (beklemde) liesbreuk kan de vruchtbaarheid beïnvloeden.
Het is nog onduidelijk of erfelijke factoren een significante rol spelen bij het ontstaan van liesbreuken. Over het algemeen hebben broers en zussen van kinderen met een liesbreuk geen significant verhoogd risico.