De ruimtevaart en sciencefiction films, strips en sporadisch televisieseries waren in de jaren '50 en '60 enorm intrigerend in Italië. Gesterkt door het Marshallplan en de Amerikaanse droom, aangewakkerd door de nationale economische bloei, leek de toekomst maakbaar. Sciencefiction speelgoedfiguren werden nieuwe helden om naar te streven.
Vroege Italiaanse Ruimtefiguren: Innovatie en Materialen
In februari 1958 lanceerde de Milanese uitgeverij Torelli een reeks sciencefiction strips, getekend door Tacconi en Coppola, getiteld 'La Pattuglia del Cielo' (De Hemelwacht). Dit gaf kinderen plotseling hun eigen speelgoedfiguren, vervaardigd uit diverse materialen.
ISAS (Ennio Marchi) en Hun Holle Rubber Astronauten
ISAS (Ennio Marchi) uit Bagni di Lucca produceerde rond 1950 astronauten van hol rubber. Deze figuren werden gemaakt met een holle gietproces, vergelijkbaar met dat van Wm Britains. Hierbij werd een mengsel van rubber, latex en een poeder uit Florence (scagliola) in een klei mal gegoten. Na drie tot vier uur drogen werd het overtollige materiaal verwijderd.
De figuren waren ongeveer 10-12 cm hoog, fraai beschilderd en voorzien van transparante plastic helmen en bijzondere wapens en uitrusting. Hoewel de auteur ze niet prefereerde - mede door het gebrek aan 'vijanden' vanuit een katholiek-manicheïstisch wereldbeeld - herinnert hij zich hun aangename geur, de zachtheid van het rubber (dat in de zomer gevaarlijk kleverig werd) en de uitstekende beschildering. Deze figuren waren destijds te koop in een stoffige winkel bij het Pantheon, die nu een smerig toeristenrestaurant is.
Het gebruikte materiaal maakte dat de figuren helaas niet goed bewaard bleven, waardoor exemplaren in goede staat tegenwoordig zeer zeldzaam zijn.
Experimenten met Swoppet Figuren
Rond de jaren '70 verschenen de eerste Italiaanse experimenten met 9 cm hoge swoppet figuren. Deze hadden pompoenachtige hoofden, losse wapens en capes. Het waren vreemde aliens, mogelijk van ISAS of Nardi. Verschillende merken probeerden zich in die tijd aan swoppets te wagen.
Rovello-Porro: Een Onverwachte Speelgoedfabrikant
Rovello-Porro, dat bekend was van de productie van augurken en conserven, produceerde ook speelgoedsoldaatjes. Dit getuigt van de unieke Italiaanse creativiteit! Rond 1953 maakten zij drie composiet Marsmannetjes van 65 mm, mogelijk geïnspireerd door de film 'The War of the Worlds' van George Pal. Deze figuren werden gekenmerkt door 'zeer levendige' beschildering en 'uitmuntende beeldhouwkunst'. Opvallend zijn de haakvormige, krabachtige handen, een kenmerk dat we bij veel op films gebaseerde figuren wereldwijd terugzien.
Torgano: Een Productieve Fabrikant van Plastic Figuren
Torgano was een zeer productief merk van plastic figuren, waaronder exemplaren uit de Flash Gordon-saga. Ze produceerden 8 cm hoge figuren van bakeliet in verschillende kleurstellingen en met afneembare helmen. Dit assortiment omvatte een atletische robot, die deed denken aan de Blikken Man uit 'The Wizard of Oz', evenals ongebruikelijke platte ruimtevaarders, robots en Marsmannetjes in gekleurd plastic.
Een vroege serie van hard plastic figuren uit de jaren '50 bestond uit drie Marsmannetjes en drie aardbewoners in diverse kleuren (hoogte 7 cm). In de jaren '60 volgde een productie in meer vergankelijk plastic, in goud- en zilvergrijs (hoogte 6,7 cm). In de jaren '70 verschenen figuren van hard plastic in diverse kleuren en met een hoogte van wederom 6,7 cm.
Een serie van acht tweedimensionale hard plastic figuren, geproduceerd in de jaren '50 in diverse kleuren, wordt tegenwoordig universeel aan Torgano toegeschreven, hoewel sommige figuren het merkteken 'Plastix' dragen, in reliëf boven de basis of eronder gegraveerd. Conform andere merken werd begin jaren '50 ook een parallelle serie van 3,5 cm geproduceerd, bestaande uit drie hard plastic figuren in verschillende kleuren.
Alpia: Bakelieten Buitenaardse Wezens
Van bakeliet waren ook de Alpia buitenaardse wezens, grappige figuren met grote uitpuilende ogen en diverse angstaanjagende wapens of antennes op hun hoofd. Een grote propeller op hun rug kon daadwerkelijk draaien.
Ze waren uitgevoerd in gemetalliseerde kleuren zoals brons, zilver en smaragd. Alpia produceerde een set van acht ruimtevaarders, een bazookaman en vier aliens. Rond de jaren '50 bood het merk twee maten aan - 4,5 cm en 7,5 cm - met de aanduiding 'Alpia Made in Italy'. De figuren waren van hard plastic, waarschijnlijk opnieuw bakeliet.
Dit maakt ze tegenwoordig erg moeilijk intact te vinden. Dit wordt verder bemoeilijkt doordat hun helmen speciaal gevormd waren en dus niet door andere konden worden vervangen. Er is een serie van twaalf figuren van 7,5 cm bekend, vergezeld van een 9 cm lange ruimtekanon, die lijkt op een antitankwapen uit de oorlog, compleet met sterren op het pantser om de 'astrale' bestemming aan te duiden.
Co-Ma: Pioniers in Polystyreen Speelgoed
In de jaren '60 kozen sommige andere merken voor polystyreen. Co-Ma uit Milaan, een acroniem van de achternamen van de uitvinders Cortesi en Mauri, was een van de meest productieve Italiaanse bedrijven die zich in 1951 op de speelgoedproductie richtte, dankzij hun patent op een nieuw thermoplastisch product op basis van synthetische harsen, genaamd Poliglas. Ze waren actief tot circa 1980.
De Kleurrijke Wereld van Co-Ma's Polystyreen Figuren
Het merk verkocht circa 70 mm figuren in gekleurd plastic, zoals de menselijke patrouilleurs, met losse helmen. Dit waren fantastische figuren met mooie poses en ruimtepakken die deden denken aan die in oude strips. Ze waren verkrijgbaar in twee schalen: circa 70 mm en 45 mm.
De helden waren de 'Pattuglia Marziana' (Mars Patrouille). Onder de vijanden, de 'Pattuglia Selenita' (Seleniet Patrouille), bevonden zich vreemde, met een bril uitgeruste aliens. Deze laatsten hadden grote karikaturale hoofden, waardoor men eerder tederheid dan angst voor hen voelde. Beide series waren verkrijgbaar in aantrekkelijk transparant of fluorescerend polystyreen in beide maten, soms mat. Er was ook een zeldzame vroege productie van ruimtevaarders in metallisch groen.
De verpakte figuren werden meestal in zes verschillende poses gerangschikt, en er kon een mix van helden en vijanden in één doos zitten. Niet zelden werd dezelfde titel aan verschillende verpakkingen gegeven, soms ongeacht de inhoud.
Transparante Serie en Premiums
Parallel hieraan werd een zeer suggestieve transparante serie geproduceerd; een gele versie daarvan trekt tegenwoordig hoge prijzen als deze in mint conditie in de doos zit en alle transparante helmen aanwezig zijn. De zeldzaamste van allemaal lijkt echter de versie in metallisch groen, niet-transparant, te zijn.
Weinig merken werden zo veel gekopieerd, afgezien van misschien de Amerikaanse merken. Sommige wasmiddelen boden deze figuren als promotieartikel aan, wat ertoe leidde dat kinderen tot obsessie toe eisten dat hun moeders 'dat' wasmiddel en niet een ander kochten.
Co-Ma's '20.000 Leagues Under the Sea'
Een van Co-Ma's mooiste sets was de '20.000 Leagues Under the Sea' (door EG, circa 1966), gebaseerd op de gelijknamige film en Jules Verne's roman. De auteur bekent dat hij nog steeds enthousiast wordt bij de aanblik ervan: kleine ruimtevaarders met losse helmen, omgebouwd tot duikers van Kapitein Nemo, en een kleiner Nautilus onderzeeër schip.
Persoonlijke herinneringen roepen direct het kinderlijk spel op met deze figuren, glinsterend in hun transparantie, klaar om strijd te leveren tegen gruwelijke zeewezens zoals plastic krokodillen of dinosaurussen.
Andere Italiaanse Fabrikanten en Hun Producten
Baravelli: Kopieën van Amerikaanse Iconen
Baravelli verkocht 54 mm beschilderde en onbeschilderde zachte plastic astronauten in de stijl van het Apollo-programma, maar dan zonder transparant vizier op hun helm. Dit merk kopieerde vaak andere fabrikanten. Op het gebied van ruimtefiguren was hun favoriete bron waarschijnlijk Marx uit de VS. Zowel hun series uit de jaren '70, 'The Spacemen' en 'The Intrepid Astronauts', waren kopieën van Marx's 'Moon Base Astronauts' en 'Space Capsule Astronauts' uit 1962.
Texas: Marsmannetjes met een Cartoon-uitstraling
Texas, een dochteronderneming van het Milanese APS Politoys (1955), later Polistil, had een naam die resoneerde met de destijds populaire western-thema's die het merk ook succesvol produceerde. In lijn met de populaire sciencefictionfilms van die tijd, hadden hun bizarre Marsmannetjes kreeftenhanden, insectogen, en hond- en kikkerachtige snuiten, waardoor ze sterk leken op stripfiguren. Dit was mogelijk 'gewoon het resultaat van individuen of creatieve teams die gewoon plezier hadden'.
De inspiratie voor deze figuren kwam uit stripboeken en films. Volgens M. Young en D. Lepers waren hun kenmerken gerelateerd aan de cover van Ron Turners pulp magazine 'Tremor' uit 1953 en films zoals 'Invaders from Mars'. Dit illustreert hoe Italianen ook leden onder de fobie voor de Rode Planeet en, bij uitbreiding, voor de 'Roden', een infectie die direct uit de Amerikaanse massamedia kwam en destijds ook politiek werd geïnfecteerd. In propaganda helpt elk klein beetje!
Menselijke ruimtevaarders waren ook zeer levendig, meestal tot de tanden bewapend en in laarzen, met een helm die deed denken aan Romeinse figuren (en ook aan Archer-figuren). De bases waren afneembaar en voorzien van sterren en planeten. Een klein plastic pinnetje dat in een cirkelvormige basis klikte, gaf de figuren de indruk dat ze in de ruimte zweefden of klaar waren om te vliegen.
'De figuren werden individueel en in headerbags verkocht en waren ook inbegrepen als weggevertjes bij Italiaanse producten zoals Campo dei Fiori boter' (M. Young en D. Lepers, OTS). Er waren twaalf figuren in zacht plastic per groep. Dit merk bood ook negen verschillende ruimteschepen en ongeveer vijf atoomwapens aan, waarvan sommige identieke ontwerpen hadden als de Captain Video-serie van het Amerikaanse Lido.
Harbert: Distributeur en Fabrikant van Ruimtevaarders
Harbert uit Milaan was een speelgoedbedrijf actief tussen de jaren '60 en begin jaren '90. Zij waren verantwoordelijk voor de distributie in Italië van beroemde Amerikaanse speelgoedmerken, zoals die geproduceerd door Kenner en Mego. Ook produceerden zij veel zachte plastic astronauten 'met bekende Hong Kong poses' (Alphadrome), vaak verpakt in een transparante plastic zak met een geïllustreerde topkaart die, naar de mening van de auteur, te wensen overliet.
In de jaren '60 bracht dit merk ook een 'Ring Hand'-serie uit (de naam is afgeleid van het gat in de handen van de figuren). Deze serie bestond uit vier plastic figuren van circa 7 cm hoog met hetzelfde basisuniform, gekleurd oranje, paars, blauw en felgroen, om hun functie te differentiëren. De figuren werden zo uitwisselbaar en konden politieagenten (blauw), brandweerlieden (rood) en andere korpsen worden, simpelweg door de accessoires, die altijd los van de figuren waren, aan te passen.
De ruimtefiguren waren multi-geaccessoriseerd: rugzak met helm (lijkend op een bel!) en riem, radioantenne en radio, geweer en atoompistool. Helm, rugzak en riem waren in één blok; een soort swoppet, als men wil.
Dulcop: Gedetailleerde Astronauten
Rond de jaren '70 produceerde het nog steeds actieve Dulcop (opgericht in 1957) een enkele set van zes zeer gedetailleerde astronauten van plastic, zowel beschilderd als onbeschilderd. Er is opgemerkt dat deze figuren blijkbaar geïnspireerd waren op Russische cosmonauten vanwege hun ruimtehelmen. Zoals bij sommige andere merken, waren sommige van deze astro/cosmonauten avontuurlijker dan anderen, zwaaiend met een verontrustend straalpistool - of is het een camera?
Atlantic: Manga en Ruimteavonturen op Kleine Schaal
In de herfst van 1971 verschenen de eerste speelgoedsoldaatjes op H0-schaal op de markt in de eerste vier pakken van de 'Soldiers of Italy 10000'-serie. Het succes was zo groot dat het merk zich al snel in Europa en Noord-Amerika vestigde, zozeer zelfs dat het series produceerde die gewijd waren aan de internationale markt tot circa 1988.
Tussen 4 april 1978 en 1980 maakte Atlantic plastic figuren van 2,5 cm uit Japanse sciencefiction 'manga' cartoons: Captain Harlock (volgens de Engels vertaalde versie, Endless Odyssey); en een Grendizer-serie van hetzelfde formaat, plus enkele grote actiefiguren (circa 18 cm) van hetzelfde personage, in Italië ook bekend als de populaire UFO Atlas Goldrake robot, wiens tekenfilms in Italië werden uitgezonden door het nationale televisienetwerk Rete 2 TV.
De Captain Harlock-serie bestaat uit vier verpakkingen, waaronder de helden van de kapitein en hun basis, en Albator en zijn volgelingen en hun basis. De sets bevatten zestien figuren, ongeveer 2,5 cm hoog, onbeschilderd: beide Space Bases zijn tegenwoordig praktisch onverkrijgbaar. Bovendien was er een mooi Captain Harlock ruimteschip, de Alkadia, beschikbaar. De voorkant van de pakken droeg het Atlantic-logo, de hoeveelheid van de inhoud, de naam en de afbeelding van het onderwerp. Zowel Actarus als zijn vrienden verschijnen, evenals vijanden uit Vega. Er zijn tweeëntwintig figuren per doos, altijd op HO 00-schaal. De serie verscheen ook in een diorama-doos, met terrein, HO 00-figuren en zowel Goldrake als zijn vijand Golgoth in een grotere schaal.
Atlantic's Ruimteserie en Galaxy Serie
De Space-serie, waarschijnlijk geproduceerd tegen het einde van 1980, bestaat uit vier pakken: Legionari Spaziali (aardbewoners), Mostri Spaziali (Ruimte Monsters), een Space Hopper en een spel, Battaglia Spaziale (Ruimte Strijd), inclusief beide tegenstanders, een slagveld en regels. De astronauten waren op 40 mm schaal, en door de 'Sovjet'-vorm van hun helmen kon men ze terecht cosmonauten noemen in plaats van astronauten. Hoewel ze pakken dragen zoals hun tijdgenoten, hanteren ze futuristische wapens. De doos bestond uit acht figuren.
Atlantic bood ook mollige en vaag gekarikaturiseerde aliens aan.
De grotere Galaxy-serie (van 1978 tot begin jaren '80) bevat een ruimte man (Sky Man), een ruimte vrouw met baby, enkele aliens, robots en voertuigen, gemaakt van zacht plastic (net als de swoppet figuren van Britains of Timpo). De meeste dozen bevatten stripboekjes die de setting en personages van de speelgoedlijn beschreven. Er waren minstens zeven personages, elk personage bestaande uit verschillende plastic onderdelen in een willekeurige kleur, uit tien basistinten, in vier verschillende verpakkingen. De blauwe basistint had de personages in verschillende kleurencombinaties; de in elkaar te zetten versie zat in een kit, om te monteren en te schilderen.
'The “Galaxy Story” edition was the most expensive: the action figures were larger, and the kit came with two one-colour characters. The cover also opened like a book and contained a short comic book story. Finally, a “shooting” edition was produced, in which an accessory, not available in the other versions, was supplied. This was a weapon capable of firing bullets. Only for this edition, two additional characters were sold: Hypnos and Sloggy' (Davide Longoni, La Zona Morta.)
Atlantic werd gewaardeerd om zijn militaire en historische series, maar deze nieuwe serie sprak modelbouwers of verzamelaars, die het nogal belachelijk vonden, blijkbaar niet aan, noch, zo lijkt het, kinderen, aangezien het niet eens geïnspireerd was op een tv-serie of films. Desalniettemin wist het een kleine plaats te veroveren in de geschiedenis van het speelgoed van de late jaren zeventig, en de auteur is altijd gefascineerd geweest door de buitenaardse aantrekkingskracht ervan.
Suci-Muggio: Holle Plastic Containers
Het bedrijf Suci-Muggio, een fabrikant van onder andere speelgoed (leuke plastic theeserviesjes), werkte samen met Co-Ma uit Milaan en reproduceerde hun figuren als holle plastic containers van niet geringe afmetingen. Zo zou een kind dat moe was van een lange reis met het gezin op de snelweg rond 1966 - in een gloeiende Fiat 128, een solide Fiat 500 of een oude maar nog efficiënte Topolino - als beloning bij de eerste stop in een wegrestaurant een leuke Marsbewoner van 21 cm hoog, in semi-transparant plastic, vol met lekkere snoepjes krijgen. Deze werden gekopieerd door Co-Ma, of onder licentie, wie weet, wat destijds nogal onwaarschijnlijk zou zijn geweest. Andere versies van deze holle reuzen worden ook gemeld als containers voor zowel shampoo als gepofte rijst, vaak geproduceerd voor export.
Aerogiocattoli Giolitto: Parachutes en Vliegende Objecten
In de categorie Italiaanse ruimte-oddities kunnen we ook de amusante ruimteparachutes en hun vliegende objecten van Aerogiocattoli Giolitto (Alessandro Quercetti en Roberto Giolitto) niet vergeten. Deze vertegenwoordigen een unieke benadering van speelgoed, ver verwijderd van videogames of interactieve poppen, met een nadruk op puurheid, 'ouderwetse' stijl, houten speelgoed en een flinke dosis fantasie.
Quercetti: Een Iconisch Italiaans Speelgoedmerk
Quercetti, een pijler van de Italiaanse speelgoedindustrie, heeft kinderen altijd voorzien van enkele van de meest populaire speelgoedjes en weet tot op heden het publiek te boeien met vernieuwende producten. Een treffend voorbeeld zijn de legendarische 'chiodini' (spijkertjes), die tegenwoordig essentieel zijn in de vroege kinderjaren. Het is moeilijk om een volwassene of kind te vinden dat niet uren heeft doorgebracht met het creëren van kleurrijke composities.
Retro stijl, verbeelding en schoonheid kenmerken de tijdloze Italiaanse spellen van Quercetti. Alessandro Quercetti begon zich begin jaren '50 aan speelgoed te wijden, na terugkomst uit de Tweede Wereldoorlog. Hij toonde direct een grote verbeelding en intuïtie door mechanisch speelgoed te produceren dat zowel in Italië als daarbuiten populair werd. In 1953 kocht hij 'Coloredo', een Frans spel vergelijkbaar met de beroemde 'Chiodini'. In de loop der tijd evolueerde het Chiodini-spel en creëerde het bedrijf steeds nieuwe speelgoedjes voor ieders smaak.
Het wereldwijde succes van Quercetti is te danken aan hun grote respect voor kinderen. In de vroege levensjaren worden de fundamenten gelegd voor alle leerprocessen, vaardigheden en kennis die gedurende het hele leven worden ontwikkeld, en spel is een enorm belangrijk hulpmiddel voor de ontwikkeling in de vroege kinderjaren. Daarom is het zo belangrijk om er de juiste waarde aan toe te kennen.
De producten van Quercetti zijn in de loop der jaren geëvolueerd om aantrekkelijker te zijn voor kinderen en hun ouders. Kinderen zullen ook de klassieke constructies waarderen: die van hout, met grote zorg voor elk detail en 100% ecologisch, of die van plastic, gemaakt als buizen of tandwielen, die hen in staat stellen een multisensorische ervaring zonder grenzen te beleven.
Cavallino SRL: Een Erfenis van Italiaans Speelgoed
Cavallino is een dynamisch bedrijf met enthousiaste en goed opgeleide medewerkers. Na een succesvolle samenwerking van 6 jaar heeft Tematoys Polesie BV het Italiaanse speelgoedmerk Cavallino SRL overgenomen. Opgericht in 1959 door Adriano Bertuletti in Bergamo, Italië, is Cavallino sinds de jaren '60 een toonaangevend speelgoedmerk in Italië. Een andere specialiteit van het bedrijf is het produceren van speelgoed in de bedrijfskleuren van bedrijven, wat volgens gewaardeerde klanten het ideale promotiegeschenk en merchandise-artikel is voor relaties en werknemers. Eigen productiefaciliteiten met 60.000 m² magazijnruimte en eigen vrachtwagens garanderen tijdige leveringen.