Tijdens de zwangerschap is het mogelijk om een gratis kinkhoestvaccinatie te ontvangen, ook wel bekend als de 22-wekenprik. Deze vaccinatie biedt bescherming tegen kinkhoest voor zowel de zwangere vrouw als haar baby. Door deze prik te halen, kan de baby na de geboorte vaak één vaccinatie uit het Rijksvaccinatieprogramma minder nodig hebben.
Indien de afspraak plaatsvindt tussen 15 oktober en 1 maart, kan tijdens dezelfde gelegenheid ook een griepprik worden gehaald. Het maken, inzien en wijzigen van afspraken kan eenvoudig via het JGZ-portaal, waarvoor een DigiD nodig is.
Het gevaar van kinkhoest voor baby's
Kinkhoest is een ernstige bedreiging voor jonge baby's. De ziekte kan leiden tot hevige hoestbuien, longontsteking, ademnood en zelfs hersenschade door zuurstoftekort. Jaarlijks worden ongeveer 170 baby's met kinkhoest in het ziekenhuis opgenomen, en in sommige gevallen kan de ziekte zelfs fataal zijn.
De 22-wekenprik: Een integratie in het zwangerschapstraject
Sinds 16 december 2019 is de kinkhoestvaccinatie voor zwangeren opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Verloskundigen en gynaecologen informeren zwangere vrouwen sinds 2 december 2019 over deze mogelijkheid. De vaccinatie kan worden verkregen vanaf week 22 van de zwangerschap tot aan de bevalling, vandaar de naam 22-wekenprik.
Deze vaccinatie is nu een integraal onderdeel van het zwangerschapstraject, vergelijkbaar met vaccinaties tegen tetanus of voor reizen naar het buitenland.
Meer informatie is te vinden op www.22wekenprik.nl.
Historische context en de noodzaak van vaccinatie
Baby's worden in Nederland al sinds 1957 gevaccineerd tegen kinkhoest via het Rijksvaccinatieprogramma. Echter, de bescherming die deze vaccinatie biedt, is niet levenslang, waardoor men later alsnog kinkhoest kan oplopen en overdragen. Jonge baby's, die nog niet alle kinkhoestvaccinaties hebben ontvangen, lopen hierdoor een verhoogd risico op ernstige ziekteverlopen.
Om deze kwetsbare groep te beschermen, worden vrouwen sinds december 2019 tijdens de zwangerschap gevaccineerd. Naast de moeder kunnen ook andere nauwe contacten, zoals de vader, broers/zussen, grootouders, oppas, medewerkers van een kinderdagverblijf, kraamverzorgers en verloskundigen, overwegen zich te laten vaccineren.
Hoe kinkhoest wordt overgedragen
Kinkhoest verspreidt zich via kleine druppeltjes die vrijkomen bij het hoesten door iemand die besmet is. Wanneer deze druppeltjes worden ingeademd, kan besmetting optreden. Kinkhoest is zeer besmettelijk van mens op mens en kan al worden overgedragen in de fase waarin de patiënt slechts verkouden is, nog voordat de kenmerkende hoestbuien beginnen.
Cocooning: Een beschermende schil rond de baby
Cocooning is een strategie waarbij personen in de directe omgeving van een baby worden gevaccineerd om de baby te beschermen. Als de eigen vaccinatie van een ouder lang geleden is of nooit heeft plaatsgevonden, bestaat het risico op onbewuste besmetting van een jonge baby. Onderzoek toont aan dat een aanzienlijk deel van de kinkhoestgevallen bij baby's wordt veroorzaakt door de eigen moeder (40%) of door vader, broers of zussen (10-20%).
Door gezinsleden te vaccineren, wordt een beschermende "schil" rond de baby gecreëerd. Moeders ontvangen de 22-wekenprik, waardoor beschermende antistoffen tijdens de zwangerschap aan de baby worden doorgegeven. Dit biedt de baby bescherming gedurende de eerste maanden, totdat de eigen vaccinaties effectief worden.
Wanneer vaccineren van nauwe contacten wordt overwogen:
- Wanneer de moeder de 22-wekenprik niet heeft ontvangen.
- Wanneer de baby binnen twee weken na de vaccinatie van de moeder wordt geboren.
- Wanneer de baby vóór de 37e zwangerschapsweek wordt geboren.
- Wanneer de moeder medicijnen gebruikt die de afweer onderdrukken.
- Wanneer de baby een wisseltransfusie heeft ondergaan.
De DKT-vaccinatie: Een combinatie van bescherming
De kinkhoestprik voor zwangeren, de 22-wekenprik, is een combinatievaccin dat beschermt tegen difterie, kinkhoest en tetanus (DKT). Er bestaat geen los kinkhoestvaccin; fabrikanten bieden dit niet aan. Voor de meeste volwassenen volstaat een herhaalprik (boostervaccinatie), die minder werkzame stoffen bevat dan een vaccin voor kinderen die nog niet eerder zijn gevaccineerd.
De vaccinatie stimuleert de aanmaak van antistoffen tegen de kinkhoestbacterie. Deze antistoffen worden via de placenta doorgegeven aan de baby, waardoor deze vanaf de geboorte beschermd is. Dit kan resulteren in één minder benodigde DKTP-Hib-HepB-prik voor de baby.
Wat als de kinkhoestprik niet wordt gehaald?
Indien de moeder de kinkhoestprik niet heeft ontvangen, krijgt het kind op twee maanden leeftijd een extra vaccinatie (DKTP-Hib-HepB-prik). Dit geldt ook in specifieke situaties, zoals bij vroeggeboorte.
Veiligheid van vaccinatie tijdens de zwangerschap
De kinkhoestvaccinatie tijdens de zwangerschap is veilig voor zowel de moeder als de baby. Uitgebreid onderzoek, ook in landen waar deze vaccinatie al langer wordt toegepast (zoals Engeland, België, Spanje en de Verenigde Staten), toont geen verhoogd risico op complicaties tijdens de zwangerschap of voor het pasgeboren kind aan.
Bijwerkingen na vaccinatie zijn mogelijk, maar over het algemeen mild en van korte duur. Het RVP-vaccin dat wordt gebruikt, is veilig en bevat onschadelijk gemaakte delen van de kinkhoestbacterie, evenals toxoïden van difterie- en tetanusbacteriën.
In geval van ziekte is het raadzaam contact op te nemen met de organisatie waar de afspraak is gemaakt om te overleggen of vaccinatie op dat moment verstandig is. Zwangere vrouwen met een afweerstoornis kunnen de vaccinatie ontvangen, hoewel de effectiviteit mogelijk verminderd kan zijn; hun behandelend arts kan hierover meer informatie verschaffen.
Indien eerder in de zwangerschap een DTP-vaccinatie is ontvangen (bijvoorbeeld voor reizen), is het belangrijk om ook de kinkhoestprik te halen. Vragen over reisvaccinaties kunnen worden besproken met de jeugdgezondheidszorg.
De voordelen van de 22-wekenprik
Griepprik tijdens de zwangerschap
Naast de kinkhoestprik kunnen zwangere vrouwen ook de griepprik ontvangen. Baby's lopen een verhoogd risico op ernstige gevolgen van griep, wat ziekenhuisopname kan vereisen. Vaccinatie van de moeder tijdens de zwangerschap biedt de baby vanaf de geboorte betere bescherming tegen griep.
De kinkhoestprik kan worden gehaald vanaf de 22e zwangerschapsweek tot aan de bevalling. Zelfs een vaccinatie kort voor de bevalling kan nog de overdracht van antistoffen naar het kind bewerkstelligen, aangezien de moeder de belangrijkste bron van infectie is.
De rol van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ)
In het werkgebied van GGD West-Brabant kunnen zwangere vrouwen vanaf 22 weken zwangerschap terecht bij GGD West-Brabant of TWB Jeugdgezondheidszorg voor een gratis kinkhoestvaccinatie (22-wekenprik) en de griepprik. Afspraken kunnen worden gemaakt via het Ouderportaal Mijn Kind, waarvoor een DigiD nodig is.
Tijdens de afspraak bij de JGZ vindt een kennismakingsgesprek plaats, waarin informatie wordt verstrekt over de diensten van de GGD, het Rijksvaccinatieprogramma en de vaccinaties. Indien gewenst, kan de jeugdverpleegkundige ook ondersteuning bieden bij zorgen rondom de zwangerschap en opvoeding.
De JGZ biedt ondersteuning aan ouders en kinderen na de geboorte, met betrekking tot groei, gezondheid en opvoeding.
Bijwerkingen van vaccinaties
Bijwerkingen van vaccinaties treden meestal binnen twee dagen op en zijn doorgaans van korte duur. Mogelijke bijwerkingen zijn roodheid rond de prikplek, tijdelijke beperking van beweging in een ledemaat, onrustig slapen of hangerigheid. Bijwerkingen van het BMR-vaccin treden vaak later op, tussen 5 en 12 dagen na vaccinatie.
tags: #consultatiebureau #boxtel #kinkhoest