Heeft uw baby een gele huidskleur? Dan spreken we van geelzucht (icterus). Dit is een veelvoorkomend verschijnsel bij pasgeborenen, waarbij het oogwit en de huid geel kleuren. Hoewel het meestal onschuldig is, kan het in sommige gevallen wijzen op een onderliggend probleem. Deze artikel legt de oorzaken, symptomen en mogelijke behandelingen van geelzucht bij pasgeborenen uit.
Waarom Ziet een Pasgeboren Baby Geel?
De gele kleur bij pasgeborenen wordt veroorzaakt door de stof bilirubine. Bilirubine is een galkleurstof die vrijkomt bij de afbraak van rode bloedcellen. Tijdens de zwangerschap maakt de foetus veel rode bloedcellen aan, omdat deze essentieel zijn voor zuurstoftransport in een omgeving waar de baby nog niet zelfstandig ademt. Na de geboorte krijgt de baby via de eigen ademhaling meer zuurstof, waardoor het overschot aan rode bloedcellen niet meer nodig is. Het lichaam begint deze rode bloedcellen af te breken, wat resulteert in de aanmaak van bilirubine.
De lever van een pasgeboren baby is nog niet volledig ontwikkeld en heeft tijd nodig om de grote hoeveelheid bilirubine te verwerken en uit te scheiden. Dit proces kan vertraagd zijn, waardoor bilirubine zich kan ophopen in het lichaam, wat leidt tot de gele verkleuring van de huid en het oogwit. Als de lever minder goed werkt of de aanvoer van bilirubine te groot is, kan de bilirubine zich verder opstapelen.
Ongeveer de helft van alle pasgeborenen vertoont tekenen van geelzucht, meestal op de tweede of derde dag na de geboorte. De gele kleur begint vaak in het gezicht en verspreidt zich over de romp, armen en benen. Soms kleurt ook het oogwit geel.
Verschillende Oorzaken van Geelzucht bij Pasgeborenen
Hoewel de meest voorkomende oorzaak de normale afbraak van rode bloedcellen is, zijn er ook andere factoren die kunnen bijdragen aan of geelzucht veroorzaken:
Fysiologische Geelzucht
Dit is de meest voorkomende vorm en wordt veroorzaakt door de nog onrijpe lever van de baby die de bilirubine niet snel genoeg kan verwerken. Deze vorm verdwijnt meestal vanzelf binnen één tot twee weken.
Borstvoeding Geelzucht
Wanneer een baby borstvoeding krijgt, kan de gele kleur soms langer aanhouden. Dit is meestal niet gevaarlijk, zolang de baby goed drinkt en goed aankomt.
Andere Oorzaken
- Abnormale bloedafbraak: Dit kan optreden wanneer antistoffen van de moeder, gericht tegen de rode bloedcellen van de baby (zoals rhesus-antistoffen of bloedgroep (A-B-O) antistoffen), bij de baby terechtkomen. Dit leidt tot een sterke afbraak van bloed en een stijging van het bilirubinegehalte.
- Vroeggeboorte: Baby's die te vroeg zijn geboren (vóór 38 weken) hebben vaak een nog minder goed ontwikkelde lever en lopen daardoor meer risico op geelzucht.
- Infecties: Bepaalde infecties kunnen de leverfunctie beïnvloeden.
- Blauwe plekken of bloeduitstortingen: Door de geboorte kunnen blauwe plekken of bloeduitstortingen ontstaan. Op deze plekken wordt meer bloed afgebroken, wat het bilirubinegehalte kan verhogen.
- Stofwisselingsziekten: In zeldzame gevallen kunnen stofwisselingsziekten ten grondslag liggen aan geelzucht.
- Afsluiting van de galwegen: Bij een afsluiting van de galwegen wordt de gal niet goed afgevoerd. Hierdoor hoopt gal zich op, wat kan leiden tot geelzucht. Kenmerkend hierbij is vaak witte ontlasting en donkere urine, omdat de gal niet in de darm terechtkomt.
- Diabetes bij de moeder: Baby's van moeders met diabetes hebben een verhoogd risico op geelzucht.
- Bloedgroepantagonisme: Als de bloedgroep van de moeder en de baby niet compatibel zijn en het bloed van de baby in contact is gekomen met het bloed van de moeder.
- Aangeboren aandoeningen van de rode bloedcellen: Ziekten zoals G6PD-deficiëntie of sferocytose kunnen de afbraak van rode bloedcellen versnellen.
- Bloeduitstorting of bloedbult op het hoofd (cefaalhematoom): Dit kan ontstaan door kneuzingen of blauwe plekken tijdens de bevalling, bijvoorbeeld na gebruik van een vacuümpomp.
- Geelzucht in de familie: Als er in de familie vaker geelzucht voorkomt.
- Geslacht: Jongens krijgen iets vaker geelzucht dan meisjes.
Wanneer Moet u de Verloskundige Bellen?
Het is belangrijk om alert te zijn op de signalen van geelzucht. De verloskundige en kraamverzorgende controleren de baby goed. Bel altijd uw verloskundige als u een van de volgende signalen herkent:
Vroege Signalen:
- Gele kleur van de huid, vooral in het gezicht.
- Geel oogwit.
- Geel tandvlees, gele mondholte.
- De gele kleur verspreidt zich van het hoofd over de rest van het lichaam.
- Slecht drinken of helemaal niet willen drinken.
- Suf, sloom, slap of minder alert zijn.
- Slaperig of moeilijk wakker te krijgen zijn.
- De gele kleur wordt sterker in plaats van minder na verloop van tijd.
Ernstige Signalen (bij erg hoge bilirubine-waarden):
- De baby is erg geïrriteerd.
- Hoog, schril huilen.
- Overstrekken (het lichaam stijf naar achteren strekken).
- Koorts.
- Vreemde of schokkende bewegingen.
Bel ook direct als uw baby:
- Binnen 24 uur na de geboorte al geel wordt.
- Koorts heeft (boven 37,5 °C).
- Ondertemperatuur heeft (onder 36,5 °C).
- Een erg wisselende temperatuur heeft.
Twijfelt u of maakt u zich zorgen over uw baby? Bel dan altijd uw verloskundige. Het is beter om een keer te veel te bellen dan te weinig.
Diagnose en Behandeling van Geelzucht
Als er getwijfeld wordt of het bilirubinegehalte te hoog is, wordt er onderzoek gedaan. Dit kan op verschillende manieren:
Huidmeting
Met een meetapparaat dat op de huid (borstbeen of voorhoofd) wordt gelegd, kan een indicatie van het bilirubinegehalte worden verkregen. Dit apparaat lijkt op een oorthermometer en wordt zacht op de huid gedrukt.
Bloedonderzoek
Bij twijfel na de huidmeting, of als de verloskundige een verhoogd risico vermoedt, wordt er bloedonderzoek gedaan. Dit gebeurt meestal met een prik in de hiel. De hoeveelheid bilirubine in het bloed wordt gemeten, rekening houdend met de leeftijd van de baby in uren.
Afhankelijk van de hoogte van het bilirubinegehalte en de leeftijd van de baby, kan behandeling nodig zijn. Bij veruit de meeste baby's behoeft geel zien geen behandeling.
Behandelingsmethoden:
- Extra voeding: Een baby die meer drinkt, gaat ook vaker poepen. Via de ontlasting wordt bilirubine uit het lichaam verwijderd. Het advies kan zijn om vaker te voeden, meer melk te geven, of tijdelijk extra flesvoeding te geven naast borstvoeding.
- Fototherapie (lichttherapie): Als extra voeding niet meer volstaat, wordt behandeling met speciaal blauw licht toegepast. De baby ligt onder speciale blauwe lampen, met alleen een luier aan en een oogmasker om de ogen te beschermen. Het blauwe licht helpt de lever bij het afbreken van bilirubine, waardoor het makkelijker via urine en poep kan worden afgevoerd. Dit duurt meestal één tot drie dagen. Fototherapie kan soms ook thuis worden gegeven.
- Wisseltransfusie: In geval van ernstige geelzucht (zeer hoge bilirubine-waarden die snel oplopen), waarbij er risico is op hersenschade (kernicterus), kan een wisseltransfusie nodig zijn. Hierbij wordt een deel van het bloed van de baby vervangen door donorbloed. Dit gebeurt altijd in het ziekenhuis.
Hyperbilirubinemie en Kernicterus
Wanneer een baby te geel wordt en er te veel bilirubine in het bloed aanwezig is, spreken we van hyperbilirubinemie. De stof hoopt zich op in de huid, slijmvliezen en andere weefsels. Dit kan leiden tot sufheid, sloomheid en slecht drinken. Het is belangrijk dat baby's met deze symptomen worden behandeld.
In zeer zeldzame gevallen kan zoveel bilirubine zich in het bloed ophopen dat het de hersenen bereikt. Dit fenomeen heet kernicterus. Kernicterus kan leiden tot onomkeerbare schade aan het zenuwstelsel, met ernstige problemen met horen, bewegen en/of leren tot gevolg. In het ergste geval kan het fataal zijn. Gelukkig komt kernicterus in Nederland door zorgvuldige controle en tijdige behandeling vrijwel niet meer voor.
Belangrijke Adviezen
- Bekijk uw baby bij daglicht: Kunstlicht kan de kleur van de huid anders doen lijken.
- Let op bij donkere of getinte huidskleuren: Bij baby's met een donkere huid is de gele gloed lastiger te zien. Let dan vooral op het gele oogwit, de handpalmen en voetzolen, en de slijmvliezen in de mond en oogleden.
- Leg uw baby niet in de zon: Zonlicht werkt niet hetzelfde als fototherapie en kan de huid van uw baby beschadigen of leiden tot oververhitting.
- Zorg voor voldoende voeding: Stimuleer uw baby om goed te drinken om de afvoer van bilirubine te bevorderen.
tags: #differentiaal #diagnose #icterus #pasgeborene