Inleiding: De Ontmoeting met Dikkertje Dap
Elke ochtend om kwart over zeven betreedt Dikkertje Dap de dierentuin, gewapend met een trap om de giraffe een suikerklontje te voeren. Deze ontmoeting markeert het begin van een avontuur dat generaties kinderen heeft betoverd. Het versje, oorspronkelijk van Annie M.G. Schmidt, is niet alleen een geliefd gedicht, maar ook de inspiratiebron voor prentenboeken, liedjes, films en zelfs standbeelden. Dit artikel duikt dieper in de betekenis en de culturele impact van Dikkertje Dap, en onderzoekt hoe dit eenvoudige kinderversje een blijvende plaats in de Nederlandse literatuur en cultuur heeft verworven.
De Oorsprong en Ontwikkeling van Dikkertje Dap
Het versje 'Dikkertje Dap' werd voor het eerst gepubliceerd op 3 juni 1950 op de kinderpagina van Het Parool, met illustraties van Wim Bijmoer. Het verscheen later dat jaar in de bundel Het Fluitketeltje en andere versjes. Al snel groeide 'Dikkertje Dap' uit tot het meest populaire kindergedicht van Annie M.G. Schmidt.
Het gedicht beschrijft hoe Dikkertje Dap, vroeg in de ochtend, de dierentuin bezoekt met een trap om met de giraffe te praten. Hij deelt suikerklontjes uit, vertelt over zijn nieuwe rode laarsjes, zijn kennis van het alfabet en zijn reken- en tekentalenten. De giraffe is onder de indruk. Dikkertje vraagt of hij van de nek van de giraffe mag glijden, en ondanks de waarschuwing over de harde grond, doet hij het en landt met een smak.
Literaire Context: Twee Werelden in de Kinderpoëzie van de Jaren '50
De jaren vijftig markeerden een interessante periode in de Nederlandse kinderpoëzie, waarin twee belangrijke stromingen naast elkaar bestonden: de traditionele, veilige wereld en de vernieuwende, fantasierijke wereld. 'Dikkertje Dap' wordt geplaatst binnen de vernieuwende stroming, die de fantasie en verbeelding van het kind centraal stelde.
De Traditie: Rie Cramer en 'Jokkentje'
De traditionele wereld werd vertegenwoordigd door dichters als Rie Cramer, wiens versje 'Jokkentje' een voorbeeld is van de pedagogische aanpak van die tijd. In 'Jokkentje' wordt het kind geleerd dat liegen verkeerd is en dat eerlijkheid geboden is. Dit type versje kenmerkt zich door:
- Een sterk pedagogisch kader.
- Een moraliserende toon.
- Nadruk op regelmaat, vers- en strofebouw, rijm en metrum.
- Overmatig gebruik van verkleinwoorden.
- Invloed van bakerrijm.
- Een veilige, besloten en statische wereld zonder veel ruimte voor verandering.
Dit in tegenstelling tot 'Dikkertje Dap', waar de volwassenen afwezig zijn en het kind zelf het initiatief neemt.
De Vernieuwing: Annie M.G. Schmidt en de Kracht van Verbeelding
Annie M.G. Schmidt vertegenwoordigde de vernieuwing in de kinderpoëzie. Haar versjes, waaronder 'Dikkertje Dap', prikkelden de verbeelding en boden een andere kijk op de werkelijkheid. Kenmerken van deze vernieuwende poëzie zijn:
- Verbeelding: Het vermogen om zich willekeurige zaken en toestanden in de geest als reëel voor te stellen, waardoor de werkelijkheid groter wordt.
- Humor: Een flinke dosis humor, vaak gericht op het omkeren van de gevestigde orde en het bespotten van autoriteit.
- Eigenzinnigheid en rebellie: Het omarmen van stout zijn, verzet tegen gezag en antimoraal.
- Ik-perspectief: Een gekozen ik-perspectief dat zorgt voor gelijkwaardigheid tussen dichter en lezer.
- Beeldend taalgebruik: Klankrijke namen, eigenzinnige geografische benamingen en nieuwe woorden.
- Doorbreking van regels: Soms wordt rijm en metrum doorbroken om de taal dichter bij de spreektaal te brengen.
De Betekenis van Dikkertje Dap: Meer dan een Versje
De blijvende populariteit van 'Dikkertje Dap' kan worden toegeschreven aan de diverse lagen van betekenis die het versje met zich meedraagt:
Pedagogische en Psychologische Aspecten
Hoewel 'Dikkertje Dap' niet de expliciete moraliserende toon van 'Jokkentje' heeft, bevat het wel degelijk pedagogische en psychologische elementen. Dikkertje Dap is een kind dat zelfstandig handelt, risico's neemt en zijn eigen grenzen opzoekt. Hij is niet bang om te experimenteren en te vallen, en leert daarvan. Dit kan worden gezien als een aanmoediging voor kinderen om zelfvertrouwen te ontwikkelen, nieuwsgierig te zijn en te leren van hun ervaringen.
In tegenstelling tot de afwezige ouders in 'Dikkertje Dap', waar het kind zelf het heft in handen neemt, leren de kinderen in 'Jokkentje' dat ze hun fouten moeten opbiechten. Dit benadrukt het verschil in benadering: de ene leert van consequenties en zelfstandigheid, de andere leert van correctie en verantwoording.
De Kracht van Verbeelding en Fantasie
'Dikkertje Dap' is een uitstekend voorbeeld van hoe poëzie de verbeelding kan prikkelen. Het versje nodigt kinderen uit om zich de scène voor te stellen: de vroege ochtend, de dierentuin, de giraffe, de trap, het glijden. De interactie tussen Dikkertje en de giraffe, hoewel fictief, creëert een magische wereld waarin dieren kunnen praten en kinderen avonturen kunnen beleven.
De humor en eigenzinnigheid van het versje, kenmerkend voor Annie M.G. Schmidt, zetten de wereld op zijn kop en bieden kinderen een ruimte om te ontsnappen aan de dagelijkse realiteit van 'Rust, Reinheid en Regelmaat'. Dikkertje Dap is een held omdat hij dingen doet die het kind misschien niet durft, maar wel zou willen.
Boerderijdieren Dierengeluiden - Wat zegt de Koe? Dieren leren Nederlands boerderij 10 leren tellen
Dikkertje Dap in Verschillende Media
De impact van 'Dikkertje Dap' reikt ver buiten het gedicht zelf. Het is door de jaren heen in diverse media vertaald en bewerkt:
Prentenboeken en Illustraties
Verschillende illustratoren hebben hun interpretatie van 'Dikkertje Dap' gegeven. Noëlle Smit maakte een prachtig prentenboek van het gedicht, en eerder al een prentenboek gebaseerd op het gedicht 'Mijn Opa'. Andere illustratoren die bijdroegen aan de verspreiding van Dikkertje Dap zijn Wim Bijmoer, Sieb Posthuma en Mance Post.
Muziek en Opnames
'Dikkertje Dap' is diverse malen op muziek gezet en opgenomen. Kinderkoren zoals De Leidse Sleuteltjes, Zingende Jeugd en Damrakkertjes brachten versies uit in de jaren '50 en '60. Later volgden opnames van The Chicklets, Herman van Veen en VOF de Kunst, die in 1990 een heel album met op muziek gezette gedichten van Annie M.G. Schmidt uitbrachten, getiteld 'Dikkertje Dap'.
Film en Televisie
In 2017 verscheen de kinderfilm 'Dikkertje Dap', geregisseerd door Barbara Bredero. De film bouwt voort op het kinderversje en brengt het verhaal van Dikkertje en zijn vriend de giraffe tot leven. Ook in sketches, zoals die van André van Duin in 'De Buurtsuper' (1995), en in boeken, zoals het Agent 327-album 'Het pad van de schildpad' (2001), duikt Dikkertje Dap op.
Standbeelden en Erkenning
Ter ere van het populaire versje zijn er standbeelden van Dikkertje Dap geplaatst. In 1995 werd een standbeeld onthuld in Kapelle, de geboorteplaats van Annie M.G. Schmidt, dat in 2013 gestolen werd en in 2015 vervangen door een beeld genaamd 'Stairway to Heaven'. Ook in dierentuin Artis in Amsterdam staat een standbeeld van Dikkertje Dap.
In 2007 werd 'Dikkertje Dap' door het Nederlandse publiek verkozen tot het meest geliefde versje van Annie M.G. Schmidt tijdens de jaarlijkse Annie M.G. Schmidt-week.
Dikkertje Dap als Cultureel Fenomeen
'Dikkertje Dap' is meer dan alleen een kinderversje; het is een cultureel fenomeen dat de tand des tijds heeft doorstaan. Het vertegenwoordigt de overgang van traditionele kinderpoëzie naar een meer vernieuwende, fantasievolle benadering, met dank aan de briljante pen van Annie M.G. Schmidt.
De betekenis van 'Dikkertje Dap' ligt in zijn vermogen om kinderen te inspireren tot verbeelding, zelfstandigheid en het verkennen van hun eigen grenzen. Het versje blijft resoneren bij zowel kinderen als volwassenen, en herinnert ons aan de kracht van taal, de magie van kinderlijke fantasie en de blijvende invloed van een goed verhaal.
