De menstruatiecyclus is een natuurlijk proces dat vrouwen vanaf de puberteit tot aan de menopauze begeleidt. Hoewel de belangrijkste functie ervan is om het lichaam voor te bereiden op een mogelijke zwangerschap, reiken de effecten ervan veel verder dan alleen het fysieke vlak. Een van de belangrijkste aspecten van de menstruatiecyclus is de invloed ervan op stemmingen. Deze stemmingswisselingen worden vaak geassocieerd met hormonale veranderingen, maar er spelen ook andere factoren een rol die de algemene emotionele toestand van een vrouw beïnvloeden. Wat is de precieze relatie tussen de menstruatiecyclus en stemmingen?
De fasen van de menstruatiecyclus en hun emotionele impact
De menstruatiecyclus is onderverdeeld in verschillende fasen, die elk een specifieke invloed hebben op zowel het lichaam als de psyche. Deze fase wordt gekenmerkt door lage niveaus van oestrogeen en progesteron. Vrouwen kunnen vermoeidheid, energiedaling en verhoogde gevoeligheid ervaren. Met de stijgende oestrogeenspiegel verbetert de stemming geleidelijk. Oestrogeen bevordert de productie van serotonine, het gelukshormoon, wat meer energie, optimisme en zelfvertrouwen met zich meebrengt. Tijdens de ovulatie bereikt de oestrogeenspiegel zijn piek, wat de stemming verbetert en vaak ook de seksuele eetlust verhoogt. Na de ovulatie begint de luteale fase, waarin het hormoon progesteron domineert. Dit hormoon heeft een kalmerend effect op het lichaam, maar kan bij sommige vrouwen prikkelbaarheid, vermoeidheid of angstgevoelens veroorzaken.
Hormonale invloeden op stemmingen
Stemmingwisselingen geassocieerd met de menstruatiecyclus zijn het resultaat van een combinatie van hormonale, fysiologische en psychologische factoren. De belangrijkste rol spelen oestrogeen en progesteron, waarvan de niveaus tijdens de cyclus veranderen. Een andere factor is het vermogen van het lichaam om het serotonineniveau te reguleren. Dit hormoon, dat de stemming, eetlust en slaap beïnvloedt, wordt direct beïnvloed door hormonale veranderingen.
De rol van oestrogeen en progesteron
Oestrogeen is het belangrijkste vrouwelijke geslachtshormoon en het hormoon dat je lichaam vertelt wanneer het tijd is om een eicel te laten rijpen. Dat is een superbelangrijke rol op zich, maar onderzoek heeft aangetoond dat oestrogeen ook een grote rol speelt bij je stemming. Dat komt omdat oestrogeen samenwerkt met serotonine, dopamine en andere stemmingsveranderende chemicaliën in de hersenen (neurotransmitters). Progesteron komt in actie wanneer je lichaam het vruchtbaarst is. Dit hormoon helpt de eicel met het innestelen in je baarmoeder op het moment dat het een zaadcel tegenkomt. Progesteron kan ook helpen om je stemming te verbeteren.
Serotonine en de impact op welzijn
Serotonine, vaak aangeduid als het 'gelukshormoon', speelt een cruciale rol in de regulatie van stemming, slaap en eetlust. De niveaus van serotonine worden direct beïnvloed door de hormonale schommelingen tijdens de menstruatiecyclus. Een daling in oestrogeen, zoals tijdens de menstruatie of de luteale fase, kan leiden tot lagere serotoninespiegels, wat op zijn beurt stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en gevoelens van neerslachtigheid kan veroorzaken. Omgekeerd kan een stijging van oestrogeen, met name rond de ovulatie, de serotonineproductie stimuleren, wat resulteert in een verbeterde stemming, meer energie en een verhoogd gevoel van welzijn.
De ovulatie: een centraal moment in de cyclus
De ovulatie, oftewel eisprong, is het vrijkomen van een ei uit een van de eierstokken van een vrouw. Dit wordt zo genoemd omdat de eierstokken niet direct aan de eileider vastzitten, maar met een vlies onder de eileider ‘hangen’. Het rijpe eicelletje moet dus bij de eisprong echt een kleine ‘sprong’ maken om in de eileider terecht te komen. Je eisprong vindt idealiter plaats in het midden van je menstruatiecyclus. Daarna duurt het, als je luteale fase in balans is, twee weken voordat je ongesteld wordt.
Hoe voelt een eisprong?
Je eisprong hoef je niet te voelen, maar kan wel. Het kan voelen als een opbouw van energie in een eierstok en dan zelfs als een scherpe pijn zodra het eitje springt. Het eitje springt echt door de wand van je eierstok heen en daar vormt zich ook een littekentje. Geen wonder dat je dat ook kan voelen. In de Chinese geneeskunde is de lente-energie sterk verbonden met je ovulatie. De lever en houtenergie zorgt volgens de Chinese geneeskunde namelijk voor het scharnieren: de omklapmomenten van je hormonen en daarmee je temperatuur. Werkt dat scharnier minder goed, moet het beter “geolied” worden, dan kan het zijn dat je eisprong pijnlijk is, of dat je humeurig bent rondom het springen van je eitje. Als het goed werkt, dan klapt je temperatuur binnen 1 dag strak om van 36,4 of 36,5 graden (en iets meer als je 40+ bent) naar circa 37 graden. En is je eisprong niet voelbaar. Voel je je ovulatie: dan is dat een teken dat je leverenergie minder optimaal vrijelijk beweegt.
Emotionele veranderingen rond de ovulatie
Tijdens de ovulatie bereikt de oestrogeenspiegel zijn piek, wat de stemming verbetert en vaak ook de seksuele eetlust verhoogt. Veel mensen voelen zich in deze fase sociaal, zelfverzekerd en krachtig. Je communicatie verloopt vaak soepeler en je staat meer open voor contact. Het hormoon LH is het hormoon dat ervoor zorgt dat de eisprong plaatsvindt. Gewoonlijk heb je binnen 24 tot 48 uur na het begin van de LH-piek je ovulatie. Rondom de ovulatie voel je je sterk en flexibel en kun je de wereld aan. In de aanloop naar de eisprong doen je hormonen er alles aan om een sekspartij voor elkaar te krijgen, omdat dit het moment is dat je vruchtbaar bent. Ze zorgen ervoor dat je lekker in je vel zit, er goed uitziet en dat je je avontuurlijk voelt.
Omgaan met emotionele schommelingen
De sleutel tot beter omgaan met stemmingen tijdens de menstruatiecyclus is het begrijpen van je eigen lichaam en cyclus. Een dieet rijk aan magnesium, zink en B-vitaminen ondersteunt hormonale balans en verbetert de stemming. Regelmatige fysieke activiteit, zoals yoga, wandelen of dansen, bevordert de productie van endorfines en verbetert de stemming. Het delen van gevoelens met dierbaren kan opluchting brengen.
Leefstijl en voeding
Zorg extra goed voor jezelf in je Yinne fase van je menstruatiecyclus: neem meer tijd voor rust en ontspanning, drink brandnetelthee, eet veel groente en ga op tijd naar bed. Zorg voor dagelijkse Omega 3 in je voeding. Brandnetelthee, paardenbloembladsalade zijn gratis superfoods voor je lever. Stop met koffie en pittig voedsel tijdens je Yinne fase. Stop met alcohol of roken, of andere genotsmiddelen die je lever belasten. Beweeg vrijelijk en maak plezier, zonder dat je je uitput. Je leverenergie houdt van Vrijheid en uiten van je emoties, zodat er ruimte komt voor plezier en lachen. Stress is killing! Wat levert jou stress op en kijk hoe je daar veranderingen in kunt aanbrengen. Contact met de natuur. Ga de natuur in of werk in je tuintje en trek je schoenen eens uit.
Mentale ondersteuning
Bij Psycholoog.nl kun je via online gesprekken snel in contact komen met een psycholoog. We luisteren naar jouw verhaal en stemmen de behandeling af op jouw behoeften. Benieuwd wat we voor jou kunnen betekenen? Kom direct in contact met een van onze psychologen of plan een gratis adviesgesprek. Meer weten over Psycholoog.nl?
Invloed van anticonceptie
Veel vrouwen gebruiken tegenwoordig een vorm van anticonceptie. Uit onderzoek blijkt dat pilgebruikers zich minder vrolijk, aantrekkelijk en energiek voelen. Wel voelen zij meer seksueel verlangen en slapen zij beter dan vrouwen met een natuurlijke cyclus. De pil dempt hormoonschommelingen, wat kan leiden tot emotionele afvlakking. Dit kan voordelig zijn voor vrouwen die hevige stemmingswisselingen ervaren.
Pilgebruikers versus natuurlijke cyclus
Pilgebruikers rapporteerden gelijkmatigere emoties dan vrouwen met een natuurlijke cyclus. Dit ondersteunt de theorie dat de pil, door hormoonschommelingen te dempen, kan leiden tot 'emotionele afvlakking', wat gunstig kan zijn voor mensen die hevige stemmingswisselingen ervaren. Op persoonsniveau blijven hormoonspiegels stabieler, maar tussen verschillende pilgebruikers werden wel grote verschillen gezien. Daarnaast blijkt dat pilgebruikers zich minder vrolijk, aantrekkelijk, impulsief en energiek voelen. Verrassend was dat zij beter slapen en meer seksueel verlangen hebben dan de groep met een natuurlijke cyclus.
Premenstruele Dysfore Stoornis (PMDD)
Merk jij dat je stemming en gevoelens erg veranderen vlak voordat je ongesteld wordt en de klachten na je menstruatie weer verdwijnen? Misschien heb je last van prikkelbaarheid, heftige stemmingswisselingen, angstgevoelens, en zelfs een gevoel van hopeloosheid. Als je dit ervaart, zou je last kunnen hebben van Premenstruele Dysfore Stoornis, of in het Engels Premenstrual Dysphoric Disorder (PMDD). PMDD is een stemmingsstoornis die veroorzaakt wordt door hormonen die verbonden zijn aan je menstruatiecyclus. Met je hormonen is niks mis, maar je reageert heftig op het stijgen en dalen van de hormonen oestrogeen en progesteron. Je hebt de meeste klachten in de fase voor je menstruatie, ook wel luteale fase genoemd. Dit is de tijd vanaf je eisprong tot aan het begin van je menstruatie. Opvallend is dat de klachten verdwijnen wanneer je menstruatie aanbreekt. Heb je alleen lichamelijke klachten of zijn je psychische klachten minder heftig, dan kan er ook sprake zijn van PMS.
Symptomen en gevolgen van PMDD
De symptomen van PMDD verschillen per persoon en zijn voor niemand precies hetzelfde. Wel komen de volgende klachten vaak voor: Je kunt je plotseling en overweldigend verdrietig, prikkelbaar, huilerig, boos, gespannen of angstig voelen. Soms kan je zelfs gedachten aan suïcide hebben. Je hebt last van lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, gevoelige borsten, opgeblazen gevoel. Je hebt weinig energie en voelt je vermoeid. Je bent gevoeliger voor afwijzingen. Je voelt je hopeloos of waardeloos. Je wilt meer eten of hebt last van eetaanvallen. Je hebt minder zin en interesse in activiteiten zoals hobby’s, werk, school of vrienden. Je kunt je moeilijker concentreren. Je slaapt meer (hypersomnia) of je hebt juist moeite om te slapen (slapeloosheid). Symptomen kunnen erger worden met de tijd. Of verergeren rondom gebeurtenissen zoals menstruatie, zwangerschap, bevalling, miskraam en pre-menopauze. Als je last hebt van PMDD, kun je vrij heftige stemmingswisselingen en angst ervaren. Dit heeft een grote invloed op je dagelijks leven en werk of school. In de perioden dat je het meeste last hebt van de symptomen, kan het moeilijk zijn normale taken, zoals het huishouden, te doen. Ook kan het zorgen voor spanningen in je relaties met bijvoorbeeld je gezin, partner, familie en vrienden. Heb je PMDD, dan heb je ook een verhoogde kans op depressie en angststoornissen.
Behandelingsmogelijkheden voor PMDD
Omgaan met PMDD is voor iedereen anders. Wat voor jou goed werkt, kun je het beste uitzoeken samen met een hulpverlener. Voorbeelden van behandelingen zijn: Levensstijl aanpassen: Door regelmatig te bewegen, gezond te eten en genoeg te slapen ga je je beter voelen en worden symptomen minder. Medicatie: Antidepressiva en hormonale anticonceptie kunnen je PMDD-symptomen verminderen. Soms wordt ook wel hormoontherapie ingezet. Praattherapie: Zoals cognitieve gedragstherapie, kan je helpen omgaan met negatieve emoties en stress. GnRH injectie: Deze injectie legt de productie van je eierstokken stil, waardoor je geen hormonale schommelingen meer ervaart tijdens je cyclus. In sommige gevallen worden de eierstokken chirurgisch verwijderd, als andere behandelingen niet genoeg resultaat opleveren.
Als u lijdt aan premenstruele dysforie - bekijk dit
De cyclus bijhouden: een sleutel tot zelfinzicht
Een veelgehoord idee is dat je elke dag hetzelfde zou moeten kunnen. Daarnaast denken veel mensen dat een cyclus van 28 dagen de norm is. Dat is een gemiddelde, geen richtlijn. Voor wie graag extra overzicht wil, kunnen menstruatie apps helpen om inzicht te krijgen in je cyclus en lichaam. Je menstruatiecyclus is geen last die je moet negeren, maar een ritme dat je kunt leren begrijpen. Door aandacht te geven aan de signalen van je lichaam, wordt het makkelijker om keuzes te maken die bij je passen.
Praktische tips voor cyclusbewustzijn
Je cyclus bijhouden kan in een dagboek, je agenda, online of een app. Arts Rianne Toenhake: “Het maakt niet zoveel uit waar of hoe, maar houd bij hoe je cyclus verloopt. Hoe hevig is je menstruatie qua bloedverlies? Zo ben je je allereerst dagelijks bewust van hoe je in je vel zit - en kun je meer in lijn leven met je lichaam en geest. Maar bovenal houd je met de tijd het overzicht over het functioneren van je eigen lijf. Merk je dat er iets ‘anders dan anders’ is aan je lichaam of aan hoe je mentaal in je vel zit? Aan de slag met een cyclusdagboek?
De rol van wetenschappelijk onderzoek
Aan de basis van onze blogs staan medische bronnen en wetenschappelijk onderzoek, hoewel die hier niet allemaal worden geciteerd. De redactie van OpenUp en onze lifestyle-experts doen voor het schrijven uitgebreid bronnenonderzoek. Wil je meer weten over onze bronnen?
tags: #emotioneel #rond #ovulatie