Wanneer er sprake is van een kinderwens en er weinig tot geen eisprongen per jaar plaatsvinden, kan een arts een behandeling voorstellen om de eisprong op te wekken met behulp van hormonen. Een veelgebruikt medicijn hiervoor is Clomid.
Wat is Ovulatie-inductie?
Een normale menstruatiecyclus duurt gemiddeld 28 dagen, maar in de praktijk hebben vrouwen zelden een cyclus van exact deze lengte. Een cyclus wordt als normaal beschouwd wanneer deze tussen de 21 en 35 dagen ligt. Gedurende elke cyclus vindt er één eisprong plaats. Wanneer een cyclus langer dan 35 dagen duurt, resulteert dit in minder eisprongen per jaar. In dergelijke gevallen kan een arts een behandeling starten om de eisprong te stimuleren.
Clomid: Medicijn voor Eisprongopwekking
Clomid (clomifeencitraat) is een medicijn waarmee veel ervaring is opgedaan bij het opwekken van de eisprong. Het is belangrijk te weten dat Clomid geen hormoon is. In plaats daarvan stimuleert het de hersenen om meer van het hormoon FSH (Follikelstimulerend Hormoon) te produceren. Een verhoogde FSH-productie leidt tot een krachtigere stimulatie van de eierstokken, waardoor deze één of meerdere eitjes laten groeien.
Ongeveer 80% van de vrouwen ervaart een eisprong na behandeling met Clomid, en ruim de helft van hen wordt vervolgens zwanger.
Risico's en Complicaties bij Clomid Gebruik
Het gebruik van Clomid kan gepaard gaan met diverse bijwerkingen. Deze kunnen variëren van opvliegers, hoofdpijn, moeheid, stemmingsstoornissen, stoornissen in de gezichtsscherpte tot gewichtstoename. Bij het ervaren van deze klachten is het raadzaam dit met de behandelend arts te bespreken.
Na langdurig gebruik van Clomid kan het voorkomen dat de eierstokken ongevoelig worden voor het medicijn, waardoor het opwekken van een eisprong niet meer lukt.
Een significant risico is de licht verhoogde kans op een meerlingzwangerschap.
De Behandeling met Clomid
Voorbereiding door de Patiënt
Gedurende de behandeling is het aan te raden dagelijks 0,4 mg foliumzuur te slikken om het risico op een kind met open rug te verkleinen. Tevens is het belangrijk een gezond gewicht te behouden of, indien nodig, enkele kilo's af te vallen, aangezien dit de kans op zwangerschap kan verbeteren.
Verloop van de Behandeling
Indien u niet spontaan menstrueert, dient eerst een zwangerschapstest te worden uitgevoerd. Bij een negatieve test wordt gedurende 10 dagen dagelijks 1 tablet Duphaston voorgeschreven. Enkele dagen na de laatste tablet treedt vaginaal bloedverlies op, wat wordt aangemerkt als cyclusdag 1.
Vanaf cyclusdag 3 tot en met cyclusdag 7 neemt u Clomid in de voorgeschreven dosering. Bij aanvang van de menstruatie dient u contact op te nemen met de polikliniek gynaecologie om de eerste cyclusdag door te geven. U ontvangt dan een nieuw recept voor Clomid.
Indien er op cyclusdag 35 geen menstruatie is opgetreden, wordt een zwangerschapstest gedaan. Bij een negatieve test wordt de dosering Clomid mogelijk verhoogd, of wordt een poliklinische afspraak ingepland. Bij een positieve test wordt een echo-afspraak gemaakt.
Psychische Belasting
Een behandeling om de eisprong op te wekken vereist vaak geduld en kan gepaard gaan met emotionele schommelingen. Teleurstelling kan groot zijn wanneer de eisprong uitblijft of de zwangerschap langer op zich laat wachten. Bij ovulatie-inductie kan het zoeken naar de juiste dosering uitdagend zijn.
Indien de eierstokken niet reageren op de gegeven dosering, kan deze in de volgende cyclus worden verhoogd. Soms reageren de eierstokken echter met het aanmaken van te veel eiblaasjes. In dat geval wordt de behandeling afgebroken en wordt geadviseerd niet te vrijen om het risico op een meerlingzwangerschap te vermijden.
Alternatieve Behandelingen
Letrozol
Bij vrouwen met PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom) heeft Letrozol vaak de voorkeur boven Clomid. Hoewel Letrozol in Nederland niet officieel is geregistreerd voor het opwekken van de eisprong, toont onderzoek een hogere kans op een eisprong en een levend geboren kind in vergelijking met Clomid. De bijwerkingen en het risico op meerlingzwangerschappen zijn vergelijkbaar.
Letrozol wordt voorgeschreven bij een afwezige of langdurig uitblijvende eisprong. Het wordt dagelijks in tabletvorm ingenomen van de derde tot en met de zevende cyclusdag, in een dosering van 2.5 mg. Letrozol is geregistreerd voor de behandeling van borstkanker, maar is door uitgebreid onderzoek veilig en effectief gebleken voor ovulatie-inductie. De arts zal u informeren dat u een off-label geneesmiddel krijgt voorgeschreven.
Clomifeencitraat (Clomid)
Clomifeencitraat (Clomid) wordt eveneens gebruikt bij een afwezige of langdurig uitblijvende eisprong. Het wordt ingenomen in tabletvorm, dagelijks van de derde tot en met de zevende cyclusdag, in een dosering van 50 mg. De behandeling is eenvoudig, betaalbaar en heeft een grote kans op succes: na 6 cycli is de kans op een eisprong 48%.
Mogelijke bijwerkingen zijn wazig zien, hoofdpijn, duizeligheid, opvliegers, stemmingswisselingen en buikklachten. Deze kunnen toenemen bij een hogere dosering. Bij oogklachten (wazig zien, lichtflitsen) dient medisch advies te worden ingewonnen.
Het meerlingrisico is licht verhoogd (17 per 1000), wat gepaard gaat met een hogere kans op complicaties voor moeder en kinderen.
Hormooninjecties (Gonadotrofinen)
Wanneer het lichaam zelf onvoldoende FSH produceert, kunnen hormooninjecties worden ingezet. Medicijnen zoals Menopur, Puregon, Gonal F of Fostimon, ook wel gonadotrofinen genoemd, worden onderhuids geïnjecteerd. Vóór aanvang van de behandeling is een uitgangsecho noodzakelijk.
Tijdens de behandelcyclus zijn er meerdere controles in het ziekenhuis middels vaginale echo's om de follikelgroei te meten. Afhankelijk van de ziektekostenverzekering worden bepaalde medicijnen of ovulatietesten mogelijk niet vergoed.
Een mogelijke complicatie is het ovarieel hyperstimulatiesyndroom (OHSS), waarbij de eierstokken overgestimuleerd raken. Symptomen hiervan zijn buikpijn, misselijkheid, braken, diarree en gewichtstoename. Soms is ziekenhuisopname noodzakelijk. Bij meer dan twee gegroeide eiblaasjes wordt afgeraden zwanger te raken.
Lutrelef
Het medicijn Lutrelef kan eveneens een eisprong opwekken. Dit medicijn wordt toegediend via een pompje dat gedurende enkele weken continu een lage dosis afgeeft. De behandeling start na de menstruatie, met monitoring via echo's. Bij een follikel van ongeveer 18 mm wordt een injectie met hCG toegediend om de eisprong te induceren. Soms worden vaginale hormoontabletten voorgeschreven.
Bijwerkingen van het pompje zijn doorgaans mild, zoals huidirritatie, buikpijn, hoofdpijn of misselijkheid. Het kan enkele weken duren voordat het pompje een eisprong opwekt; soms is een hogere dosis nodig.
PCOS: Een Gedetailleerde Uitleg
PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom) is een hormonale aandoening die gekenmerkt wordt door een verstoorde hormoonbalans, wat leidt tot een uitblijvende of onregelmatige eisprong. Dit kan zich uiten in onregelmatige menstruaties, overbeharing, acne en vruchtbaarheidsproblemen.
Kenmerken van PCOS
- Hormonale disbalans: Vaak verhoogde waarden van LH (luteïniserend hormoon) en testosteron, en soms verlaagde FSH-waarden.
- Verstoorde follikelrijping: Meerdere kleine, met vocht gevulde blaasjes in de eierstokken (cysten), wat de rijping van een dominante follikel belemmert.
- Onregelmatige menstruatie: Minder dan acht menstruaties per jaar.
- Overgewicht: Bij ongeveer de helft van de vrouwen met PCOS.
- Verhoogd risico op gezondheidsproblemen: Diabetes type II, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en een verhoogd risico op baarmoederhalskanker op latere leeftijd.
Diagnose en Behandeling van PCOS
De diagnose PCOS wordt gesteld middels bloedonderzoek (om hormoonwaarden te meten) en echoscopie (om de eierstokken te beoordelen). Behandelingen omvatten:
- Afvallen: Bij overgewicht kan gewichtsverlies de cyclus herstellen en de kans op zwangerschap vergroten.
- Medicatie: Clomid, Letrozol, Metformine (voor vrouwen met verhoogde insuline- of testosteronwaarden).
- Hormooninjecties: Gonadotrofinen.
- Chirurgische ingrepen: Laparoscopische ovariële 'drilling' (branden van oppervlakkige gaatjes in de eierstokken), hoewel dit niet de voorkeur heeft.
- Reproductieve technologieën: IUI (intra-uteriene inseminatie) of IVF (in-vitrofertilisatie) indien medicamenteuze behandelingen falen.
Behandeling van Gerelateerde Symptomen
Naast vruchtbaarheidsproblemen kunnen ook overbeharing en acne behandeld worden:
- Overbeharing: Behandeling met cyproteronacetaat (in Diane-35 pil) of cosmetische methoden zoals epileren, harsen, laser- of elektrisch epileren.
- Acne: Vermindering met orale anticonceptiepillen.
Ervaringen van Patiënten
De meningen en ervaringen van patiënten met Clomid variëren. Sommigen ervaren lichte bijwerkingen zoals een opgeblazen gevoel, terwijl anderen kampen met heftigere klachten zoals vaginale schimmels, stemmingswisselingen, wazig zien en hoofdpijn. De effectiviteit van Clomid kan ook per persoon verschillen; bij sommigen komt de cyclus op gang, maar blijft deze onregelmatig, terwijl anderen direct zwanger raken.
Veel patiënten benadrukken het belang van het timen van de eisprong, eventueel met behulp van Ovitrelle of Pregnyl, vooral bij PCOS. Sommige gebruikers geven aan dat Clomid bij hen niet aansloeg en de dosering verhoogd moest worden, of dat er te veel follikels groeiden met een verhoogd risico op meerlingen.
Eerste cyclus met Clomid & echo's // PCOS
Contact en Praktische Informatie
Bij vragen of problemen tijdens de behandeling is het belangrijk contact op te nemen met de polikliniek gynaecologie. Voor dringende zaken of receptaanvragen kan telefonisch contact worden opgenomen. In het weekend is de polikliniek gesloten; voor spoedgevallen kan contact worden opgenomen met de dienstdoende gynaecoloog in het ziekenhuis.
Voor de afspraak dient u een geldig identiteitsbewijs en een medicatieoverzicht mee te nemen. Het is belangrijk op tijd aanwezig te zijn en bij verhindring tijdig af te melden.