Het bepalen van iemands fiscale woonplaats is een complexe kwestie die van groot belang is voor de belastingplicht. Er moet gekeken worden naar de bepaling van het relevante land, waarbij alle in aanmerking komende omstandigheden van het geval en het desbetreffende land in acht genomen moeten worden. Dit omvat iemands sociale of economische binding met een land, maar ook de plaats waar iemands persoonlijke levensbelangen zich bevinden.
In veel gevallen, zoals bij voetballers of expats, ontstaat er discussie over de fiscale woonplaats wanneer iemand zowel in Nederland als in het buitenland banden heeft. De inspecteur stelt dan vaak dat de persoon in Nederland woont, terwijl de betrokkene dit probeert te ontzenuwen of te ontkrachten.
De Bepaling van Fiscale Woonplaats: Een Feitelijke Kwestie
Waar iemand woont, is in essentie een feitelijke vraag. Echter, de interpretatie van deze feiten kan leiden tot uiteenlopende conclusies, zoals blijkt uit diverse gerechtelijke uitspraken. Het is niet altijd eenvoudig om aannemelijk te maken waar iemand fiscaal woonachtig is.
Factoren die Meespelen bij Woonplaatsbepaling
Bij de beoordeling van de fiscale woonplaats spelen diverse factoren een rol:
- Economische en sociale binding: Waar heeft iemand zijn economische en sociale leven? Dit omvat werk, financiële belangen, en deelname aan het maatschappelijk leven.
- Persoonlijke levensbelangen: Waar bevinden zich de persoonlijke belangen van een individu? Dit kan verband houden met familie, huisvesting, en dagelijkse activiteiten.
- Gezinssituatie: Waar verblijft het gezin? Waar gaan de kinderen naar school?
- Woningbezit: Waar wordt een woning aangehouden, al dan niet gemeubileerd en verhuurd?
- Inschrijving in de gemeentelijke administratie: Waar is iemand ingeschreven in de basisadministratie?
- Gebruik van nutsvoorzieningen: Is er sprake van gebruik van gas, water en elektriciteit op het woonadres?
- Financiële transacties: Waar wordt geld opgenomen van de bank of waar vinden pinopnames plaats?
- Tijdsbesteding: Hoe lang werkt, woont of verblijft men in een bepaald land?
- Medische behandelingen: Waar vinden eventuele ziektebehandelingen plaats?
Jurisprudentie: Casussen en Uitspraken
Verschillende rechterlijke uitspraken illustreren de complexiteit van de fiscale woonplaatsbepaling:
Casus Piet en de Belastingdienst
Piet meende in 2009 in Brunei te wonen, terwijl de inspecteur een navorderingsaanslag inkomstenbelasting (met vergrijpboete) oplegde. De rechtbank vernietigde deze aanslag, wat aangeeft dat de argumentatie van Piet geaccepteerd werd.
Casus Henk: Voetballer met Internationale Banden
Henk, een voetballer, verplaatste in 2016 zijn hoofdkantoor naar Nederland en stelde dat hij vanaf april 2016 in Nederland woonde. Echter, de Belastingdienst en het Gerechtshof oordeelden dat Henk in 2016 niet in Nederland woonde, maar in Duitsland, waar hij tot en met 2020 verbleef en voor een Duitse voetbalclub speelde. Duitsland zag Henk ook als inwoner. De 'tiebreaker' regels van het belastingverdrag tussen Nederland en Duitsland moesten hierbij uitsluitsel geven. De Hoge Raad bevestigde in een latere uitspraak (9 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:873) dat de tiebreakerregels doorslaggevend zijn bij een dubbele woonplaats.
Casus Erflater met Woningen in Nederland en Bulgarije
Een erflater was eigenaar van een woning in Nederland en kocht in 2013 een woning in Bulgarije. Hij was niet geregistreerd als inwoner in Nederland. Na zijn plotselinge overlijden in 2016, stelde de Belastingdienst dat hij in Nederland woonde en hier aangifte moest doen. De rechtbank oordeelde echter dat de erflater in de betreffende periode in Duitsland woonde, wat later door het Hof Amsterdam werd bevestigd. De economische en persoonlijke banden met Duitsland waren het grootst.
Casus Vakantiewoning in Nederland
Iemand bezat een vakantiewoning in Nederland die hij ruim 60 dagen per jaar zelf gebruikte en de rest van de tijd verhuurde. Hij verbleef echter gedurende het grootste deel van het jaar in Duitsland. De vraag was waar hij fiscaal woonachtig was. De rechtbank en het Hof Amsterdam oordeelden dat zijn fiscale woonplaats in Duitsland lag, omdat daar zijn middelpunt van levensbelangen lag. De woning in Nederland werd als een tweede woning beschouwd.
Casus Persoon met Banden met Nederland en Thailand
Een persoon woonde met zijn echtgenote en kind in Thailand, maar had nog een adviespraktijk in Nederland. Hij bracht ruim 140 dagen per jaar door in Thailand en de rest in Nederland. De rechtbank was het deels eens met de stelling dat hij in Nederland woonde, maar het Hof Amsterdam oordeelde anders. De feitelijke situatie, inclusief het ouderlijk gezag over het kind en de banden met Nederland, werd meegewogen. De Hoge Raad oordeelde dat de fiscale woonplaats in Nederland lag, mede gebaseerd op de uitspraak van het Hof Amsterdam (ECLI:NL:GHAMS:2024:532).
Casus Persoon met Woning in België
Een persoon had een gemeubileerde woning in België en betaalde daar aanzienlijke leveringen van gas en telefoonrekeningen. Hij deed echter aangifte als binnenlands belastingplichtige in Nederland. De Belastingdienst stelde dat hij in Nederland woonde, maar de rechtbank oordeelde dat hij fiscaal inwoner van België was. De economische en sociale banden met België waren doorslaggevend.
Casus Voetballer met Transfer naar Duitsland
Een voetballer woonde tot de zomer van 2018 in Nederland en maakte daarna een transfer naar een Duitse voetbalclub. Vanaf augustus 2018 verbleef hij in Duitsland, waar hij door Duitsland ook als inwoner werd beschouwd. De rechtbank oordeelde dat hij in 2018 tot en met 2020 in Duitsland woonde, en dus niet fiscaal in Nederland belastbaar was.
De Rol van de Basisregistratie Personen (BRP)
De Basisregistratie Personen (BRP) is het Nederlandse bevolkingsregister en bevat persoonsgegevens van zowel ingezetenen (wonend in Nederland) als niet-ingezetenen (wonend buiten Nederland, maar met een connectie met Nederland). Gemeenten houden de gegevens in de BRP bij, zoals huwelijken, geboorten en verhuizingen.
Inschrijving en Adreswijzigingen in de BRP
Iemand die naar verwachting minimaal 2/3 van de tijd in Nederland verblijft, moet aangifte van verblijf en adres doen bij de gemeente. Bij verhuizing moet dit schriftelijk aan de gemeente worden doorgegeven. De gemeente verwerkt deze wijzigingen in de BRP.
Het is belangrijk om te weten dat de gemeente niet met terugwerkende kracht een adres wijzigt in de BRP. Dit kan betekenen dat de ingangsdatum van een adres in de BRP niet altijd overeenkomt met de daadwerkelijke verhuisdatum. Toeslagen en andere bestuursorganen gebruiken de gegevens uit de BRP, maar kunnen in specifieke gevallen afwijken indien er gerede twijfel bestaat over de juistheid van de gegevens.
Registratie Niet-Ingezetenen (RNI)
De Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) is onderdeel van de BRP en bevat gegevens van personen die niet in Nederland wonen, maar wel een connectie met Nederland hebben. Wanneer iemand naar het buitenland verhuist, worden zijn gegevens overgebracht naar het niet-ingezetene-deel van de BRP. Vanaf de registratie in de RNI worden alleen nog de naam, geboorte, geslacht, overlijden en het (buitenlandse) woonadres bijgehouden.
Historische Gegevens: Persoonskaarten
Vóór de invoering van de GBA (Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens) in 1994, werd gebruik gemaakt van persoonskaarten. Deze kaarten, die vanaf 1939 werden bijgehouden, bevatten gedetailleerde persoonsgegevens. De persoonskaarten van overledenen tussen 1939 en 1994 zijn ondergebracht bij het Nationaal Register van Overledenen (NRO), beheerd door het CBG-Centrum voor Familiegeschiedenis.
Wat Staat er op een Persoonskaart?
Een persoonskaart bevat onder andere:
- Geslachtsnaam en voornamen
- Geboorteplaats en -datum
- Nationaliteit
- Beroep
- Naam van de huwelijkspartner(s)
- Adresgeschiedenis
- Verwijzingen naar andere documenten, zoals persoonsbewijzen (PB) en distributiestamkaarten (DSK).
De betekenis van de diverse afkortingen en vermeldingen op een persoonskaart kan complex zijn. Informatie over deze afkortingen is te vinden in specifieke handleidingen en registers.
Advies en Bewijsvoering
Bij discussies over de fiscale woonplaats is goed advies en het aannemelijk maken van de feiten essentieel. Het is raadzaam om specialisten in te schakelen die u kunnen helpen bij het verzamelen van bewijsmateriaal en het innemen van de juiste standpunten ten opzichte van de Belastingdienst.
Het correct aantonen waar iemand woont, vereist een grondige analyse van alle relevante omstandigheden. Zonder de juiste bewijsvoering kan de Belastingdienst op basis van een redelijke schatting aanslagen opleggen.