Als kattenliefhebber heb je ongetwijfeld het agressieve spel van katten wel eens meegemaakt, met de nodige schrammen als bewijs. Het kattenspel kan er soms wild uitzien, waarbij katten hun tanden en klauwen gebruiken om speelgoed, soortgenoten of zelfs je enkels te 'vangen'. Soms gaat onschuldig spel over in agressie, zelfs als je kat zich van geen kwaad bewust is.
Het Belang van Spel voor Katten
Kittens leren spelenderwijs veel over hun wereld, andere katten en mensen. Ze spelen ook om vaardigheden te oefenen die ze als volwassen kat nodig hebben, zoals jagen. Kittens beginnen te spelen met voorwerpen, mensen en andere katten als ze ongeveer vier weken oud zijn.
Speelgedrag en Technieken
Dit speelgedrag uit zich op verschillende manieren:
- Besluipen: Katten liggen op de loer in schuilplaatsen en hurken dicht bij de grond, klaar om vanuit het niets tevoorschijn te springen. Ze trappen vaak met hun achterpoten om "te versnellen" voor de sprongaanval.
- Bespringen: Katten springen naar voren om een voorwerp (of je tenen) te vangen met hun voorpoten. Ze kunnen op één kant vallen en met hun voorpoten grijpen, terwijl ze met hun achterpoten "trappen" om het voorwerp in bedwang te houden.
- Meppen en scheppen: Een gat nodigt uit om met de poten te verkennen en de verborgen schat eruit te vissen. Katten doen ook aan zwaartekrachtsexperimenten met hun pootjes om voorwerpen van tafels te stoten.
Verschillende Vormen van Agressie en Communicatie
Hoewel kattenliefhebbers soms agressief spel bij katten zien, is het belangrijk te onthouden dat katten van nature niet agressief zijn. Agressie is een vorm van communicatie en een manier om uit te drukken hoe ze zich voelen.
Soorten Agressie bij Katten
Er zijn verschillende soorten agressie die je bij katten kunt observeren:
- Territoriale agressie: Dit soort is gericht tegen een dier of persoon die de leefruimte van een kat binnendringt. Katten worden sociaal volwassen tussen twee en vier jaar oud en kunnen zich zelfverzekerd genoeg gaan voelen om belangrijke gebieden op te eisen, zelfs als ze voorheen goed met andere katten overweg konden. Katten zullen ook hun kerngebied verdedigen tegen onbekende katten.
- Afgeleide agressie: Dit komt vaak voor wanneer een kat binnenshuis buiten een indringer ziet en niet in staat is deze te bereiken. Zij kunnen deze agressie uiteindelijk afreageren op jou of op andere katten in huis die hen benaderen wanneer zij in deze verhoogde emotionele toestand zijn.
- Angst agressie: Ongewenste handelingen kunnen angst of irritatie opwekken en "laat me met rust" bijten uitlokken. Dit kan gebeuren wanneer je kat zich bedreigd of overprikkeld voelt, bijvoorbeeld doordat ze te veel wordt geaaid, vastgehouden, opgetild of in ongewenste houdingen wordt gedwongen.
- Pijn of ziekte: Een kat die ziek is of pijn heeft, kan uitvallen in een poging zichzelf te beschermen of omdat ze veel pijn heeft.
Het Verschil Tussen Spel en Agressie
Katten blazen vaak tijdens het spelen, wat door sommige eigenaren als agressie kan worden geïnterpreteerd. Echter, spel gebeurt meestal in stilte. Geluiden van welke soort dan ook kunnen erop wijzen dat het spel te ver gaat. Let op vocale signalen om te bepalen wanneer het spel de grens heeft overschreden.
Lichaamstaal en Vocale Signalen
De lichaamstaal van een kat kan veel vertellen:
- Op de tenen schuifelen: Hun haren staan overeind en hun staart is naar beneden gekruld, wat angstig of agressief gedrag weergeeft. Ze draaien hun oren naar achter, krommen hun rug en benaderen mensen, huisdieren of speelgoed zijdelings.
- Geluiden: Terwijl honden blaffen tijdens het spelen, blijven katten stil. Geluiden van welke soort dan ook kunnen erop wijzen dat het spel te ver gaat. Let op vocale signalen om te bepalen wanneer het spel de grens heeft overschreden.
Het Voorkomen en Beheersen van Ongewenst Gedrag
Kittens leren tijdens het spelen met hun nestgenootjes belangrijk sociaal gedrag, zoals hoe hard ze kunnen bijten en slaan. Om het risico te verkleinen dat de agressie in het spel te ruw wordt, moet je ervoor zorgen dat je alleen kittens aanneemt die acht weken of ouder zijn. Het adopteren van twee kittens samen kan elke kitten helpen om de bijt- en nagel etiquette te leren.
Tips voor Verantwoord Spelen
- Gebruik bij het spelen met je kat nooit je handen of voeten als speelgoed.
- Gooi een kattenspeeltje of gebruik speeltjes aan een vishengel om hun energie buiten bijtbereik te houden.
- Vermijd fysieke correcties, omdat dit de angst en frustratie van je kat juist kan vergroten, waardoor de agressie mogelijk verergert.
- Probeer in plaats daarvan haar aandacht te trekken door een smakkend geluid te maken of met je tong te klikken. Dit onderbreekt het gedrag, zodat je haar aandacht kunt richten op meer geschikte doelen.
- Vermijd langdurig oogcontact; katten kunnen dit als bedreigend ervaren.
- Let op de lichaamstaal van je kat en luister naar signalen die waarschuwen voor dreigende agressie.
- Stop met aaien zodra je tekenen ziet dat je kat zich niet op haar gemak voelt.
- Concentreren op je ademhaling om kalm te blijven en wacht tot je kat zich ontspant.
- Lok haar met speelgoed of lekkers weg van meubels, trappen of gangen, zodat je er langs kunt.
Een overzicht van de beste interactieve kattenspeeltjes!
Omgaan met Blaasgedrag
Een blazende kat kan behoorlijk indrukwekkend zijn. Een opgezette vacht, een rechtopstaande staart en het sissende geluid geven een agressieve indruk bij de meeste katteneigenaren. Merk je dat je kat de laatste tijd meer blaast dan voorheen? Dan kan het zijn dat je kat niet helemaal lekker in zijn vel zit.
Oorzaken van Blaasgedrag
Katten blazen om een waarschuwing af te geven en blazen is bijna altijd gericht op een externe factor. Wanneer je kat een keer blaast met duidelijke redenen, is er niet direct iets aan de hand. Maar wanneer blaast je kat overmatig en moet je je zorgen gaan maken? Dit is voornamelijk als je kat (regelmatig) blaast zonder zichtbare reden. In dat geval kan het zijn dat er een medisch probleem is.
Blaast jouw kat frequenter, intenser en langduriger dan voorheen? Katten blazen eigenlijk bijna altijd naar externe factoren, bijvoorbeeld naar mensen, honden of naar levenloze objecten. Wanneer je kat naar jou of andere mensen blaast, voelt de kat zich waarschijnlijk bedreigd of in de hoek gedreven. Observeer je kat en houdt rekening met zijn gevoelens.
Blaast jouw kat wel eens naar andere katten? Dan heb je met eigen ogen kunnen zien hoe fel katten kunnen zijn. Om te voorkomen dat je kat naar andere katten in de buurt blaast, kun je ervoor kiezen om bijvoorbeeld ramen te bedekken. Het is natuurlijk erg vervelend als je kat naar je nieuwe kitten begint te blazen. Geef je kat de ruimte om te wennen aan de veranderde samenstelling van het huishouden. Richt bijvoorbeeld twee ruimtes in voor je katten, zo kunnen ze langzaam aan elkaar wennen en hebben ze altijd een plek om zich terug te trekken. Dit is altijd belangrijk voor een kat, niet alleen tijdens de introductie. Daarnaast helpt het om leuke momenten te creëren, bijvoorbeeld om de katten samen te laten eten. Let wel goed op wanneer je je katten samen eten geeft. Dit kan leiden tot voernijd, waardoor je kat te snel alles opeet.
Wanneer je kat naar een (nieuwe) hond blaast, is dit ook om zijn territorium te beschermen. Ook hiervoor geldt: zorg voor aparte ruimtes en dat ze elkaar niet altijd kunnen zien.
De Rol van Omgeving en Socialisatie
Spelagressie is een veelvoorkomend gedragsprobleem en ontstaat in de regel tussen de puberteit en de leeftijd van twee jaar. Er is sprake van spelagressie wanneer een kat zijn spelgedrag richt op andere katten of mensen en ze ‘ongevraagd’ bespringt en/of aanvalt.
Oorzaken van Spelagressie
Spelagressie komt het meest voor bij katten die alleen leven en niet de mogelijkheid hebben om te spelen met soortgenoten. Ook katten die binnen worden gehouden kunnen hun spelgedrag gaan richten op ongewenste ‘objecten’. Verveling of een gebrek aan spel- en exploratiemogelijkheden zijn dan ook belangrijke oorzaken. Daarnaast kunnen eigenaren een rol spelen in het gedrag; kittens worden vaak aangemoedigd om met handen en voeten te spelen en ook volwassen katten worden vaak met handen en voeten tot spel uitgenodigd.
Kittens beginnen te spelen als ze ongeveer vier weken oud zijn. Gedurende de kittentijd laten ze verschillende vormen van spel zien: sociaal spel (spel tussen de katten onderling), spel met voorwerpen en coördinatiespel waarin kittens oefenen in het springen, rennen en klimmen. In het sociaal spel hebben de kittens onderling fysiek contact met elkaar en dit is een belangrijke periode voor het aanleren van spelremmingen. Bij sociaal spel zie je kittens worstelen, rollen en elkaar bijten. Ze kunnen behoorlijk hard met elkaar spelen, maar leren al snel wanneer ze pijn veroorzaken. Sociaal spel zien we tussen de leeftijd van vier en veertien weken.
Voorkomen van Spelagressie
Het voorkomen van spelagressie begint in de kittentijd, door kittens nooit met handen en voeten te laten spelen en door niet te wild te spelen of te stoeien. Ook is het verstandig om kittens tot 14 weken te laten opgroeien met sociale soortgenoten zodat ze hun spelreacties leren te matigen. Daarnaast is het belangrijk om een kat voldoende spel- en exploratiemogelijkheden aan te bieden, zeker als hij niet naar buiten kan. In veel gevallen kan de komst van een tweede kat uitkomst bieden, mits deze geleidelijk wordt geïntroduceerd.
Omgaan met Spelagressie
Als spelagressie leidt tot verwondingen of angst bij de ‘slachtoffers’, is het belangrijk om iets aan het gedrag te doen. Hoe langer een jonge kat serieuze spelagressie vertoont, hoe groter de kans dat hij op volwassen leeftijd andere vormen van agressie gaat vertonen. Omdat onderstimulatie een belangrijke rol speelt bij spelagressie, is het van belang om de kat bezigheden aan te bieden. Probeer je kat voornamelijk op afstand te vermaken, denk hierbij aan het spelen met een hengeltje waarvan de stok en het touw lang genoeg zijn om de kat buiten het bereik van handen en voeten te houden. Zoekspelletjes zijn ook leuk. Stop bijvoorbeeld iets lekkers onder een kussentje en bouw de moeilijkheidsgraad op of vul een activity-bal (bal met gaatjes) met kattensnoepjes, zodat deze eruit vallen tijdens het spelen. Je kunt je kat ook trainen en hem spelletjes leren met behulp van een clicker; hier zijn diverse boekjes over te koop. Probeer je kat ook motiveren om zonder jou te spelen. Geef hem kleine speeltjes ter grootte van een prooi, deze wekken het meeste spelgedrag op. Denk hierbij aan visjes, muisjes, veren, cellofaanpapiertjes of papieren rolletjes. Zorg voor afwisseling in het speelgoed, ruil regelmatig, dat houdt je kat gemotiveerd om ermee te spelen. Probeer ook de leefomgeving van de kat zo interessant mogelijk te maken. Zet bijvoorbeeld een grote klimpaal voor de raam, zodat je kat kan klimmen en klauteren, maar ook een mooie uitzichtplek heeft.
Straffen is Af te Raden
Veel eigenaren zijn geneigd om een kat te straffen als hij spelagressie vertoont. Ze verheffen hun stem, gooien iets naar de kat, gebruiken de plantenspuit of duwen de kat hardhandig weg. Spelagressie neemt echter vaak toe wanneer je dit gedrag probeert te straffen. Het kan namelijk tot nog meer opwinding leiden en de kat zelfs het idee geven dat het spel begonnen is! Deze katten reageren dus op de actie en zullen de volgende keer heviger reageren. Ook zijn er katten die door het straffen bang worden voor hun eigenaar.
Wanneer Professionele Hulp Inschakelen?
Katten die bloedende wonden veroorzaken, aan de vacht trekken, andere huisdieren terroriseren of je bang maken, hebben professionele hulp nodig. Vraag een diergeneeskundige gedragsspecialist om deskundige hulp.