Het schrijven van verhalen door kinderen, onder begeleiding, is een uitstekende methode om hun creativiteit te ontwikkelen en te verfijnen. Het biedt een welkome afwisseling van schermtijd en voegt waardevolle verrijking toe voor school.
Noot voor de leerkracht: Moedig het schrijven aan, maar alleen bij leerlingen die er open voor staan. Als een kind het echt niet wil, zal het niet werken. Het is echter belangrijk om goed te observeren of de weerstand voortkomt uit een daadwerkelijke afkeer of uit de perceptie dat schrijven te moeilijk is. Vaak ervaren kinderen juist veel plezier zodra ze ontdekken hoe leuk schrijven kan zijn.
Tegenwoordig zijn kinderen minder genoodzaakt om creatief te zijn in de traditionele zin. Ze besteden hun tijd aan computerspellen en films, en vervelen zich zelden, mede doordat er altijd iets te doen is en ouders meer tijd met hen doorbrengen. Dit staat in contrast met vroeger, toen verveling, het verkennen van de buurt of het verzinnen van verhalen in de tuin of schuur heel gewoon was. Juist voor hoogbegaafde kinderen, die een rijke fantasie bezitten maar deze zelden met leeftijdsgenoten kunnen delen, is het opschrijven van hun gedachten ideaal. Hiervoor is het essentieel dat het kind bekend is met verschillende schrijfvormen en plezier beleeft aan het zich verliezen in een zelfgecreëerde wereld.
Aanmoedigen tot Schrijven
Om een kind aan te moedigen tot schrijven, is het nuttig om hen eerst te laten zien wat er in hun omgeving te ontdekken valt en hoe zij hier hun eigen draai aan kunnen geven. Een voorbeeld hiervan is het bedenken van 'Oeki-Toeki Indianen' tijdens boswandelingen met een jong kind, waarbij het kind de indianen te slim af moest zijn. Kinderen gebruiken vaak elementen uit films of boeken in hun spel. Soms helpt het om hen te attenderen op wat er om hen heen te zien is en hoe dit verbanden kan leggen. Het introduceren van films, boeken en de eigen fantasie van het kind kan een rijke bron van inspiratie zijn. Het kind leert de wereld met nieuwe ogen te bekijken; een huis is dan niet zomaar een huis, maar een plek waar van alles kan gebeuren, wat de fantasie van het kind verder prikkelt.
Wanneer kinderen hebben leren kijken met andere ogen, kunnen ze worden aangemoedigd om zelf een verhaal op papier te zetten. Een cruciale factor bij het motiveren is hen bewust te maken van de vele schrijfgelegenheden die er thuis zijn. Denk hierbij aan het bijhouden van een dagboek, het hebben van een penvriend, het documenteren van vakanties of het creëren van een familie-nieuwsbrief. Het is hierbij belangrijk te benadrukken dat schrijven niet uitsluitend aan schoolopdrachten gebonden hoeft te zijn.
Onderdelen van een Verhaal
Als een kind een verhaal wil schrijven, kan worden besproken uit welke onderdelen een verhaal kan of moet bestaan. Het gezamenlijk bedenken van een plot kan leiden tot een kort verhaal, dat vervolgens op papier of digitaal kan worden uitgewerkt. Constructieve en doordachte feedback is hierbij essentieel. Kinderen moeten erop kunnen vertrouwen dat hun vorderingen worden gesteund, om zo zelfverzekerde schrijvers te worden.
Tips voor Verhaalopbouw
Sigrid van Iersel deelt waardevolle tips voor het opbouwen van een verhaal:
- Noteer Kernwoorden: Begin met het opschrijven van enkele kernwoorden om een globaal idee te krijgen, wat het schrijven aanzienlijk vergemakkelijkt.
- Hoofdpersonen en Ondersteuning: Bepaal wie de hoofdpersonen zijn en wie hen helpen.
- De Tegenstander: Identificeer wie of wat de tegenstander is.
- Locatie: Definieer waar het verhaal zich afspeelt.
- Het Probleem: De belangrijkste vraag is: wat is het probleem? Zonder probleem gebeurt er niets en is er geen verhaal.
Elk verhaal kent een begin, een midden en een einde. Begin met het introduceren van de hoofdpersoon en diens probleem. Ga vervolgens over naar het middenstuk, waarin wordt beschreven hoe de hoofdpersoon het probleem aanpakt, welke moeilijkheden hij tegenkomt en hoe hij hiermee omgaat. Sluit het verhaal af met de oplossing of afloop.
Zorg direct voor een spannende of interessante beginzin die de lezer nieuwsgierig maakt. Bijvoorbeeld: "Op een morgen voelde Joris aan zijn neus en ontdekte iets vreselijks."
Stimuleer actie: Laat de hoofdpersoon niet passief blijven, maar breng hem in beweging, bijvoorbeeld door een reis te laten maken.
Selecteer relevante details: Sommige details zijn leuk om te lezen, maar als ze niet bijdragen aan de plot, leiden ze de lezer af. Zorg ervoor dat elk element een functie heeft binnen het verhaal.
Zorg voor een passend einde: Laat de lezer niet achter met onbeantwoorde vragen. Het probleem dat aan het begin is geïntroduceerd, moet aan het einde zijn opgelost.
Sleutelen en herschrijven: Het is normaal om na de eerste versie nog aan het verhaal te werken. Sommige delen kunnen beter worden geschrapt, terwijl andere delen verduidelijking behoeven. Herschrijven is een integraal onderdeel van het proces en verbetert het verhaal aanzienlijk.
Specifieke Aspecten van Kinderverhalen
De specifieke aard van kinderverhalen omvat de verschillende leeftijdscategorieën, het taal- en denkniveau van kinderen, en hun belevingswereld. Een goed begin is cruciaal, en het leren hoe je een verhaal begint, met behulp van diverse hulpmiddelen zoals pen en papier of een computer, is essentieel. De rol van een personage is van groot belang; dit kunnen ook dieren of objecten zijn die kunnen denken. De ontwikkeling van een personage, het leren van voorbeelden en het herkennen van typologieën zijn belangrijke aspecten. Het verhaal komt pas in beweging wanneer een personage iets wil, wat de drijfveren van het personage centraal stelt.
De structuur van een tekst, bestaande uit een begin, midden en eind, vormt de basis van elk verhaal. Naast structuur, personages en een sterk begin, zijn emoties van essentieel belang om de lezer te raken. Spanning is eveneens een belangrijk onderdeel om de lezer geboeid te houden en nieuwsgierigheid te wekken. Het schrijven van dialogen, zowel inhoudelijk als vormtechnisch, is een vaardigheid die geoefend moet worden. Elk verhaal wordt vanuit een bepaald perspectief geschreven, waarbij de verteller de "camera" vasthoudt en registreert wat er gebeurt. Een goed doorgevoerd perspectief is een belangrijk structuurelement.
Verschillende genres in de kinderliteratuur en hun kenmerken worden behandeld, met speciale aandacht voor humor. Het verbeteren of herschrijven van een tekst is een belangrijk onderdeel van het schrijfproces. Hoewel het schrijven op een computer dit proces vergemakkelijkt, kan het ook complex zijn door het domino-effect van veranderingen. Het ordenen en aanvullen van ruw materiaal, het omzetten van inspiratie naar een goedlopend verhaal, en het voorkomen of oplossen van writer's block zijn cruciale leerpunten. Het gebruik van de innerlijke criticus om de eigen tekst te beoordelen, waarbij alle onderdelen zoals personages, perspectief, beeldspraak, plot en dialoog kritisch worden bekeken, is eveneens belangrijk. Tot slot biedt kennis over het uitgeefproces, waaronder de eisen aan een manuscript en het vinden van een uitgever, waardevolle inzichten.
Praktische Benaderingen voor het Stimuleren van Schrijven
Om kinderen aan te moedigen tot schrijven in de klas, kan gebruik worden gemaakt van concrete en herkenbare onderwerpen, zoals een ontsnapt dier uit de dierentuin of gebeurtenissen op het schoolplein. Het bieden van voldoende schrijfmaterialen, zoals een schrift in plaats van losse blaadjes, stelt kinderen in staat om hun creativiteit de vrije loop te laten zonder tijdsdruk. Het is de taak van de leerkracht om kinderen te stimuleren tot lezen en schrijven, zonder te oordelen over hun werk; bij creatief schrijven zijn punten, hoofdletters en komma's minder belangrijk.
Het laten bedenken van een verhaal waarin het kind zelf de held is en een probleem oplost, kan een krachtige motivator zijn, geïnspireerd door methoden zoals die van Julia Cameron. Het verzamelen van tijdschriften en het scheuren van aansprekende afbeeldingen kan een startpunt zijn voor creatieve ideeën. Het bijhouden van een klassendagboek, waarin elke dag over de belevenissen op school wordt geschreven, resulteert in een gevarieerd boek dat aan het einde van het jaar aan de kinderen kan worden meegegeven.
Een schrijfhoekje in de klas, compleet met mooie potloden, pennen, stempels, briefpapier, notitieblokken en kaarten, maakt het schrijven toegankelijk en aantrekkelijk. Het bedenken van nieuwe woorden, zoals 'lezara' (snel lezen), kan de woordenschat vergroten. Het laten bedenken van eigen dromen is een eenvoudige oefening die elke kind een succeservaring biedt, aangezien in een droom bijna alles mogelijk is.
Boeken zoals 'Avonturen in Boekenatlas' of 'Roosendaalse kinderen in oorlogstijd' kunnen kinderen inspireren tot lezen en schrijven.
Het Creëren van Verhalen: Een Magische Ervaring
Het helpen van kinderen bij het schrijven van hun eigen verhalen stimuleert hun creativiteit. Hoewel lezen en begrijpen essentieel zijn, is het creëren van verhalen een magische ervaring. Een inspirerende omgeving is de eerste stap naar grote verhalen. Zorg voor een rustige plek waar kinderen zich kunnen concentreren en plaats boeken met diverse genres binnen handbereik. Door middel van brainstormsessies, waarbij kinderen nadenken over het soort verhaal dat ze willen schrijven (avontuur, mysterie, sprookje), leren ze dat geen enkele gedachte te gek is.
Voordat het schrijven begint, is het handig om een eenvoudige verhaallijn op te stellen. Een basisstructuur waarin de hoofdpersoon een probleem heeft en dit oplost, is al voldoende. De klassieke vragen wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe kunnen hierbij helpen. Het belangrijkste is dat kinderen gewoon beginnen met schrijven, zonder te veel na te denken, en zich realiseren dat de eerste versie niet perfect hoeft te zijn.
Revisie is een cruciale stap in het schrijfproces. Het gezamenlijk doornemen van het verhaal en bespreken wat goed is en waar verbeteringen mogelijk zijn, biedt een leerzame kans om te praten over zinsbouw, woordkeuze en verhaalstructuur. Een verhaal komt tot leven met illustraties; kinderen kunnen worden aangemoedigd om tekeningen toe te voegen, wat het verhaal visueel aantrekkelijker maakt en een extra creatieve impuls geeft. Het samenvoegen van de bladzijden tot een boekje en het vieren van elk verhaal, hoe kort of simpel ook, is essentieel. Enthousiasme en waardering van de volwassene kunnen de passie voor schrijven aanwakkeren.
Een verhaal schrijven met begin, midden en einde - een handleiding voor kinderen
Tips voor het Schrijven van Prentenboeken
Een goed verhaal, hoe eenvoudig ook, heeft een probleem nodig dat aansluit bij de belevingswereld van de lezers. Voorbeelden zijn een mol die wil weten wie er op zijn kop heeft gepoept of een muis die niet opgegeten wil worden. Prentenboeken volgen doorgaans één verhaallijn, verteld in een helder ritme, waarbij de hoofdpersoon een reis maakt of op zoek gaat naar een oplossing voor zijn probleem. Tijdens deze reis ontmoet hij verschillende personages en ondergaat hij beproevingen, tot hij uiteindelijk vindt wat hij zoekt.
Bij het schrijven van een prentenboek is de illustratie net zo belangrijk als de tekst. Een gemiddeld prentenverhaal beslaat ongeveer 24 bladzijden. Het verhaal moet daarom worden opgedeeld in 10 tot 15 stappen, met bij elke stap een passend beeld. Als er geen nieuw beeld kan worden bedacht voor een nieuwe spread, duidt dit waarschijnlijk op onvoldoende voortgang in het verhaal.
Passieve zinnen zijn in een prentenboek taboe. Houd de zinnen helder en gebruik zo min mogelijk woorden. Een bondige formulering, zoals geleerd tijdens een communicatiestudie, is hierbij van belang. Een boek als 'Schrijven met effect' kan hierbij ondersteunen.
Een prentenboek is bedoeld om voorgelezen te worden, dus de taal moet muzikaal zijn. Wissel korte en lange zinnen af, gebruik rijm en alliteratie, en wees je bewust van de kracht van halfrijm. Het hardop voorlezen van de zinnen helpt om het ritme en de klank te beoordelen.
Humor is een essentieel instrument voor kinderboekenschrijvers, maar het is belangrijk rekening te houden met de verschillende humorpercepties van kinderen. Het ontregelen van hun wereld en het op zijn kop zetten ervan kan zorgen voor humor. De belevingswereld van kleuters is magisch, met dunne grenzen tussen realiteit en fantasie. Het beschouwen van deze wereld als een rijkdom kan de kinderboekenschrijver inspireren.
Houd de tekst beperkt; hoe minder hoe beter. Het gebruik van de functie "Woorden tellen" kan helpen om het aantal woorden te beheersen. Door slim te formuleren kunnen veel woorden worden geschrapt.
Hoewel een goed prentenboek niet in regels te vatten is, is het belangrijk om tips te volgen en vervolgens gewoon te beginnen met schrijven.
