Koorts bij kinderen is een veelvoorkomende situatie die veel ouders zorgen baart. De neiging is vaak om direct de huisarts te bellen of paracetamol te geven om de koorts te verlagen. Echter, het is belangrijk om te begrijpen dat koorts een natuurlijke reactie van het lichaam is en niet altijd schadelijk. Dit artikel biedt advies over het omgaan met koorts bij kinderen en het verstandige gebruik van paracetamol.
De functie van koorts
Wanneer een ziekteverwekker het lichaam binnendringt, start het lichaam zelf een effectief proces: koorts. Infecties zoals buikgriep of verkoudheid stimuleren het lichaam om deze zelfstandig te bestrijden. De verhoogde lichaamstemperatuur activeert het afweermechanisme, waardoor het lichaam infecties efficiënter kan bestrijden. Het kunstmatig verlagen van de lichaamstemperatuur door paracetamol kan dit natuurlijke proces vertragen.
Koorts versterkt het immuunsysteem, waardoor het effectiever is tegen infecties.
Na een prik tegen ziektes kan koorts ook optreden, omdat het lichaam afweerstoffen gaat maken. Dit is een teken dat het immuunsysteem reageert zoals verwacht.
Helpt paracetamol bij koorts?
Paracetamol heeft een koortsverlagend effect door de lichaamsthermostaat kunstmatig lager te zetten. Dit kan echter het herstelproces vertragen. Het gebruik van paracetamol bij kinderen met alleen koorts is niet altijd noodzakelijk of wenselijk. Het effect op het algemeen welbevinden van kinderen met alleen koorts is niet eenduidig aangetoond.
Paracetamolgebruik is vooral aan te raden bij een combinatie van koorts en pijn. In dat geval is het middel effectief tegen de pijn en kan het tevens de koorts verlagen. Artsen worden geadviseerd terughoudend te zijn met het adviseren van paracetamol bij kinderen met alleen koorts.
Behandeling met paracetamol is aangetoond niet-effectief bij de preventie van koortsstuipen. Koortsstuipen komen namelijk voornamelijk voor als de koorts net op begint te komen. Kinderen die al hoge koorts hebben, krijgen dus meestal geen koortsstuip.
Waar moet je bij kinderen goed op letten?
Bij baby's, peuters en kleuters met een verhoogde lichaamstemperatuur is het belangrijk om ze goed in de gaten te houden. Een significant risico van koorts bij jonge kinderen is uitdroging. Zorg ervoor dat je kind voldoende vocht binnenkrijgt en controleer de vochtuitscheiding via luiers en de staat van de mond en lippen. Jonge kinderen met koorts zijn extra gevoelig voor waterige diarree en overgeven.
Adviezen bij koorts bij kinderen:
- Geef je kind extra te drinken, zoals water of thee, eventueel in kleine beetjes of als waterijsje.
- Rust is belangrijk; je kind mag rustig spelen, maar voorkom wilde spelletjes.
- Kleed je kind luchtig en zorg voor een koele omgeving. Gebruik niet te veel dekens; een laken is vaak voldoende.
- Afkoelen met koud water of een natte doek helpt niet tegen koorts.
Wanneer moet je de huisarts bellen?
Koorts kan enkele dagen aanhouden en de lichaamstemperatuur varieert sterk per kind. Langdurige koorts zegt niet direct iets over de ernst ervan. De lichaamstemperatuur daalt pas wanneer het lichaam de infectie heeft overwonnen. Voor kinderen geldt dat een aanzienlijk deel nog koorts heeft op de vierde en zelfs zevende dag.
Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost in de volgende situaties:
- Je baby is jonger dan 3 maanden en heeft koorts.
- Je kind reageert minder of niet als je iets zegt, is niet makkelijk wakker te krijgen, kreunt, blijft huilen en is niet te troosten.
- Je kind ademt moeilijk of sneller, maakt een piepend geluid, kwijlt bij het ademen, of stopt soms even met ademen.
- Je kind heeft veel minder kleur in het gezicht (bleek of vlekkerig), de lippen hebben een andere kleur (blauw of grijs), of er zijn rode/donkere vlekjes op de huid die niet lichter worden bij druk.
- Je kind blijft steeds overgeven (meerdere keren per uur, uren achter elkaar), met of zonder diarree.
- Je kind drinkt veel minder dan normaal (minder dan de helft).
- Je kind heeft meer dan 12 uur niet geplast of geen natte luier gehad.
- Je kind schokt ineens met armen en benen (koortsstuip).
- Je kind heeft nekpijn of erge hoofdpijn.
- Je kind heeft een arm, been of gewricht dat dik, warm of rood is, of gebruikt een arm/been niet (kan bijvoorbeeld niet op het been staan).
- Je kind wordt ineens zieker, ook na een bezoek aan de huisarts.
Ook bellen bij koorts in combinatie met andere factoren is alarmerend:
- Baby's jonger dan drie maanden.
- Kinderen met hart- of longziekten.
- Als je kind een vaccinatie heeft gemist.
Door te warme kleding kan de lichaamstemperatuur stijgen. Houd je kind goed in de gaten en signaleer afwijkend gedrag.
Paracetamol en andere pijnstillers
Paracetamol is wereldwijd het meest gebruikte middel om koorts te bestrijden en wordt in de meeste richtlijnen als middel van eerste keuze beschouwd. Het is effectief bij de combinatie van koorts en pijn.
Als paracetamol in de juiste hoeveelheid niet voldoende helpt tegen pijn, kan ibuprofen overwogen worden. Ibuprofen is een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID) die ook pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend werkt. Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking.
Belangrijke aandachtspunten bij pijnstillers:
- Gebruik nooit meer ibuprofen dan in de bijsluiter staat.
- Gebruik bij kinderen maar één pijnstiller tegelijk. Geef geen paracetamol en ibuprofen tegelijk.
- Geef geen ibuprofen bij waterpokken of gordelroos.
- Overleg met de huisarts bij uitdroging door diarree, overgeven of weinig drinken.
- Als pijn na een paar uur terugkomt, geef de pijnstiller dan op vaste tijden verspreid over de dag.
- Raadpleeg de huisarts als pijnklachten aanhouden of steeds terugkomen, of als er vermoedens zijn van spanningen thuis of op school.
Hoe werken pijnstillers? - George Zaidan
Dosering van paracetamol
De juiste dosering van paracetamol is cruciaal om effectiviteit te garanderen en risico's te vermijden. De dosering hangt af van de leeftijd en het gewicht van het kind.
Algemene doseringsrichtlijnen voor paracetamol bij kinderen (1 maand - 18 jaar):
- Milde tot matige pijn en/of koorts: 10-15 mg per kilogram lichaamsgewicht per keer, zo nodig 4 keer per dag. Maximaal 60 mg per kilogram per dag en maximaal 4 gram per dag.
- Acute/ernstige pijn, of postoperatief:
- 1-6 maanden: 60 mg/kg/dag in 4 doses, maximaal 2-3 dagen. Daarna zo nodig 10 mg/kg/keer, max. 40 mg/kg/dag.
- 6 maanden - 18 jaar: 90 mg/kg/dag in 4 doses, max. 4 gram/dag en 1 gram/dosis, maximaal 2-3 dagen. Daarna de laagst mogelijke effectieve dosering voor milde tot matige pijn volgen.
- Chronische pijn: 60 mg/kg/dag in 3-4 doses, max. 1 gram/keer en max. 3 gram/dag.
Het toedieningsinterval bij zetpillen moet minstens 6 uur zijn.
Doseringen voor zetpillen (indicatief):
- 3-12 maanden (3-5,5 kg): 60 mg max. 2-3x/dag
- 3-12 maanden (5,5-10 kg): 120-125 mg max.
- 1-2 jaar (10-12,5 kg): 240-250 mg max.
- 2-4 jaar (12,5-17 kg): 240-250 mg max.
- 4-6 jaar (17-22 kg): 240-250 mg max.
- 6-9 jaar (22-30 kg): 500 mg max.
- 9-12 jaar (30-40 kg): 500 mg max.
- 12-15 jaar (40-55 kg): 500 mg max.
Bij ernstige pijn, of postoperatief bij kinderen (1 maand-18 jaar): startdosering 20 mg/kg eenmalig, max. 1 gram. Onderhoudsdosering: 60 mg/kg/dag in 4 doses, max. 1 gram/keer en max. 4 gram/dag.
Let op: Bij herhaaldelijke overdosering van paracetamol kan dit leiden tot beschadiging van de lever. Lees altijd de bijsluiter en raadpleeg bij twijfel een arts of apotheker.
Conclusie
Koorts is een natuurlijke reactie van het lichaam en niet altijd schadelijk. Het verstandig omgaan met koorts bij kinderen, waarbij de focus ligt op hydratatie, rust en het observeren van andere symptomen, is essentieel. Paracetamol kan effectief zijn bij pijn in combinatie met koorts, maar het bestrijden van koorts op zich is niet altijd nodig. Bij twijfel of alarmerende symptomen is het altijd raadzaam om medisch advies in te winnen.