Het geven van borstvoeding of het kolven van moedermelk is een natuurlijk proces, maar het kan voorkomen dat de melkproductie niet in verhouding staat tot wat de baby nodig heeft. Dit kan leiden tot zorgen bij moeders, vooral wanneer er sprake is van langdurig kolven voor een ziek of te vroeg geboren kind, of wanneer de melkproductie plotseling afneemt. Gelukkig zijn er diverse oorzaken en oplossingen voor dit veelvoorkomende probleem.
Factoren die de melkproductie beïnvloeden
De melkproductie is gebaseerd op het principe van vraag en aanbod. Hoe vaker de borsten worden geleegd, hoe meer melk er wordt aangemaakt. Dit proces kan echter belemmerd worden door verschillende factoren:
Fysieke en psychische factoren
- Stress en pijn: Stress, zorgen over de baby of borstvoeding, of pijn kunnen de toeschietreflex belemmeren. Dit hormoon, oxytocine, is cruciaal voor het vrijkomen van melk uit de melkkanalen.
- Scheiding van de baby: Langdurige scheiding van de baby kan de melkproductie negatief beïnvloeden.
- Fysieke aanleg: In zeldzame gevallen kan een beperkte hoeveelheid klierweefsel in de borst leiden tot een lagere melkproductie.
- Medische aandoeningen: Hormonale problemen, schildklieraandoeningen, diabetes, polycysteus-ovariumsyndroom, buitensporig bloedverlies na de bevalling, of achtergebleven placentaweefsel kunnen de melkproductie vertragen of verminderen.
- Borstoperaties of -letsels: Eerdere ingrepen aan de borsten kunnen soms invloed hebben op de melkproductie.
Factoren gerelateerd aan kolven en voeden
- Niet effectief drinken van de baby: Als de baby niet efficiënt aan de borst drinkt, wordt de melkproductie onvoldoende gestimuleerd.
- Te weinig of te lange kolfmomenten: Bij het volledig afkolven kan te weinig of juist te lang kolven de productie negatief beïnvloeden.
- Gebruik van lekschalen: Siliconen lekschalen die melk opvangen, kunnen de melkproductie onbedoeld stimuleren.
- Vaste voedingsschema's: Aanleggen op vaste tijden in plaats van op verzoek van de baby kan het natuurlijke vraag- en aanbodprincipe verstoren.
- Te veel en te snel wisselen van borst: Dit kan de stimulatie van beide borsten verminderen.
- Medicatie en kruiden: Sommige medicijnen (zoals de combinatiepil) en kruiden kunnen de melkproductie beïnvloeden.
Wat te doen bij te weinig melk?
Wanneer de melkproductie achterblijft, zijn er verschillende strategieën om deze te stimuleren:
Stimuleren van de melkproductie
- Huid-op-huidcontact: Veel huid-op-huidcontact met de baby stimuleert de aanmaak van oxytocine en prolactine, de hormonen die essentieel zijn voor de melkproductie.
- Vaker aanleggen: De belangrijkste manier om de melkproductie te verhogen is door de baby vaker aan te leggen. Dit zorgt ervoor dat de borsten frequent worden geleegd, wat de aanmaak stimuleert. Probeer de baby om de 2 uur aan te leggen, en 's nachts op verzoek.
- Clusterkolven (powerkolven): Dit houdt in dat u gedurende een uur meerdere keren kort kolft met pauzes ertussen. Dit bootst de voedingspatronen van een baby na en geeft het lichaam het signaal om meer melk te produceren.
- Beide borsten per voeding aanbieden: Dit stimuleert beide borsten optimaal.
- Wisselen van borst tijdens de voeding: Zodra de baby minder actief uit de ene borst drinkt, biedt u de andere aan en wisselt u eventueel nogmaals.
- Borstcompressie: Tijdens het kolven of voeden kunt u de borst zachtjes samenknijpen om de melkstroom te bevorderen.
- Massage en warmte: Warmtekompressen voor de voeding en massage van de borsten kunnen de toeschietreflex bevorderen.
- Oxytocine neusspray: Op voorschrift van de huisarts kan oxytocine neusspray helpen bij het opwekken van de toeschietreflex.
- Fenegriek: Dit kruid wordt soms gebruikt om de melkproductie te verhogen.
- Domperidon: Dit medicijn, oorspronkelijk tegen misselijkheid, kan de melkproductie stimuleren en is alleen op voorschrift van de arts verkrijgbaar.
- Antenataal kolven: Als er in een eerdere borstvoedingsperiode te weinig melk was, kan antenataal kolven (kolven tijdens de zwangerschap) worden overwogen, in overleg met een zorgverlener.
Wat te doen bij te veel melk (overproductie)?
Een overproductie kan leiden tot gespannen, pijnlijke borsten, lekkage, een sterke toeschietreflex, en problemen bij de baby zoals verslikken, spugen en reflux. Om de melkproductie te verminderen, kan het volgende worden gedaan:
Methoden om de melkproductie te verminderen
- Eén borst per voeding: Geef overdag één borst per voeding. Als de baby na een uur weer wil drinken, biedt u dezelfde borst opnieuw aan.
- Blokvoeden: Verdeel de dag in blokken van 3 tot 4 uur. Binnen een blok krijgt de baby steeds dezelfde borst. Het volgende blok gebruikt u de andere borst.
- 'Resetten' van de borsten: Aan het begin van een blok de borsten leegkolven, om vervolgens over te gaan op blokvoeden of voeden op verzoek.
- Minder vaak kolven (bij afkolven): Verminder de kolfmomenten geleidelijk of verkort de kolftijd per moment. Stop met nakolven na de voedingen.
- Minder wisselen van borst: Geef de baby één borst per voeding en wissel pas als de baby niet meer actief drinkt.
- Niet te vaak kleine beetjes afkolven: Dit kan de productie juist stimuleren. Alleen heel af en toe zo ver mogelijk leegkolven kan helpen.
- Saliethee: Dit kan helpen de melkproductie te remmen, maar het effect is niet wetenschappelijk bewezen en het gebruik dient onder begeleiding te gebeuren.
Omgaan met symptomen van overproductie
- Pijnverlichting: Koelen van de borsten met ijs of een coolpack, zachte massage om spanning te verlichten, en het dragen van een ondersteunende beha kunnen helpen. Paracetamol kan als pijnstiller gebruikt worden.
- Hulp bij snelle melkstroom: Voordat de baby aanlegt, de toeschietreflex opwekken door kort te kolven of de melk te laten weglopen. Tijdens de voeding pauzes inlassen door de baby even los te halen of de pink in de mondhoek te plaatsen.
- Voedingshouding aanpassen: Achterover liggend, rechtop voeden of de rugbyhouding kunnen de melkstroom vertragen.
Borstcompressie
Hygiëne bij kolven en voeden
Goede hygiëne is essentieel om infecties te voorkomen. Was handen grondig voor het kolven of voeden. Reinig alle materialen die met melk in aanraking komen direct na gebruik met heet water en afwasmiddel, en spoel na met schoon water. Vaatwassers met een programma van minimaal 60°C zijn effectief in het reinigen. Sterilisatie is vooral belangrijk bij pasgeboren baby's, premature baby's, of bij specifieke medische indicaties.
Belangrijke overwegingen
Borstvoeding is een dynamisch proces dat per moeder en kind verschilt. Wat voor de één werkt, hoeft niet voor de ander te gelden. Het is belangrijk om geduldig te zijn, goed naar het lichaam te luisteren en professioneel advies in te winnen bij twijfel of aanhoudende problemen. De hoeveelheid afgekolfde melk zegt niet alles; de kwaliteit van de melk kan juist hoger zijn als de productie wat lager is.
