In de hernieuwde discussie rondom abortus nemen progressieve en conservatieve christelijke standpunten een prominente plaats in. Binnen de moslimgemeenschap is het geluid echter minder luid, wat leidt tot de vraag: wat is het standpunt van moslims over abortus? De recente gebeurtenissen, zoals het mogelijke federaliseren van het afschaffen van het abortusrecht in de Verenigde Staten, hebben de abortusdiscussie ook in Nederland aangewakkerd. Terwijl progressief Nederland abortusvrijheid als een cruciale feministische verworvenheid beschouwt en verdedigt, herhalen rechtzinnige christenen het standpunt dat abortus moord is, met uitzondering van situaties waarin het leven van de moeder in gevaar is.
In Nederland hebben slechts enkele moslimvrouwen zich publiekelijk uitgesproken in dit debat: Trouw-columniste Emine Ugur, GroenLinks-Kamerlid Kauthar Bouchallikht en wetenschapster Charifa Zemouri. Voor Zemouri is het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw fundamenteel. Dit standpunt deelt Bouchallikht, die aanwezig was op een abortusdemonstratie in Amsterdam en daar de leus 'Baas in eigen buik' onderschreef.
Zelfbeschikking en Religieuze Interpretatie
Charifa Zemouri, een progressieve praktiserende moslima van Marokkaanse afkomst, benadrukt in haar artikel 'Mijn baarmoeder, mijn keus' dat de vrouw altijd zelf moet kunnen beslissen over haar lichaam, los van religie, cultuur of wetgeving. Ze stelt dat Nederlandse moslimvrouwen, net als andere vrouwen, abortusklinieken bezoeken om diverse redenen, waarbij abortus vaak plaatsvindt binnen de eerste maand na de bevruchting.
Zemouri nuanceert het idee dat de islam abortus categorisch verbiedt. Hoewel ze geen theoloog is, stelt zij dat abortus binnen de islam in bepaalde gevallen is toegestaan. Een cruciaal voorbeeld is wanneer het leven van de moeder in gevaar is. Ze verwijst naar Marokko, waar binnen de Maliki-wetsschool abortus na verkrachting is toegestaan tot een bepaalde termijn, een standpunt dat ook wordt gedeeld door de islamitische raad die de Marokkaanse koning en regering adviseert.
Theologische Perspectieven en Termijnen
Khalid Benhaddou, hoofdimam van de El Fath-moskee in Gent, beaamt dat abortus binnen de islam een enigszins taboeonderwerp is. Hij legt uit dat de meeste theologen zich houden aan de klassieke vier rechtsscholen van de islam (Hanafi, Maliki, Sjafi'i en Hanbali), die abortus toestaan in uitzonderlijke medische gevallen, maar niet op basis van psychosociale redenen. Een belangrijke voorwaarde is dat de abortus plaatsvindt binnen een specifieke termijn, doorgaans maximaal 120 dagen na de conceptie.
Professor Chaima Ahaddour, assistent-professor Islamitische Ethiek aan de Katholieke Universiteit Leuven, verklaart de 120-dagenlimiet aan de hand van een hadith (overlevering van de profeet Mohammed) die de periode beschrijft waarin de ziel bij de mens wordt ingeblazen. Hoewel er verschillende interpretaties bestaan over de precieze duur (40 dagen of 120 dagen), is er consensus onder islamitische geleerden dat zwangerschapsafbreking binnen deze 120 dagen mogelijk is, tenzij het leven van de moeder in gevaar is.
Ahaddour merkt op dat er weinig aandacht is voor abortus vanuit een islamitisch ethisch perspectief. Haar eigen onderzoek richt zich op medische abortus binnen de islamitische traditie en de visies van Belgische moslims, imams en artsen hierop. Ze stelt dat islamitische geleerden het eens zijn dat abortus om medische redenen, bij ernstige en onbehandelbare afwijkingen, is toegestaan, maar niet na 120 dagen.
Progressieve en Conservatieve Stromingen
Ahaddour beschrijft ook een kleine groep progressieve moslimtheologen in de Verenigde Staten die liberalere opvattingen hebben over abortus. Zij stellen dat abortus is toegestaan bij elke vorm van schade, inclusief psychische of financiële schade, zolang dit binnen de 120 dagen gebeurt. Benhaddou nuanceert dit door te stellen dat deze progressieve theologen minder gezag hebben dan de klassieke theologen, en dat de toekomst zal uitwijzen welke interpretaties prevaleren.
Benhaddou verklaart dat klassieke islamitische theologen weinig oog hadden voor psychosociale factoren vanwege de andere maatschappelijke context van vroeger, waarin religie een grotere rol speelde dan psychologie. Tegenwoordig, met de erkenning van het belang van psychische gezondheid, is er een argument om de klassieke theologie op dit punt te heroverwegen.
Zemouri pleit voor een ruimere interpretatie van de 'vitale indicatie', waarbij ook rekening wordt gehouden met culturele contexten. Ze wijst op situaties van buitenechtelijke zwangerschappen, waarbij vrouwen uit angst voor verstoting of zelfs geweld door hun familie kunnen kiezen voor abortus. Ze is fel tegen 'victim blaming' en benadrukt dat vrouwen abortus niet lichtvaardig nemen.
Conservatieve moslims daarentegen vinden dat vrouwen de consequenties van een buitenechtelijke zwangerschap moeten dragen, soms door te trouwen met de vader van het kind. Dit komt overeen met standpunten van sommige rechtzinnige christenen.
Taboe en Onbekendheid
Ahaddour stelt dat veel moslims conservatief zijn over abortus uit onwetendheid, en het gelijkstellen aan euthanasie of het zelf spelen van God. Dit leidt ertoe dat vrouwen met ongewenste zwangerschappen vaak kiezen voor clandestiene abortussen. Ze benadrukt het belang van meer kennis over dit onderwerp binnen de moslimgemeenschap, aangezien de islam abortus onder bepaalde omstandigheden toestaat.
Het gebrek aan communicatie over abortus door religieuze instanties en moskeeën, en de beperkte kennis van imams, dragen bij aan de onbekendheid van het thema. Ahaddour merkt op dat andere onderwerpen, zoals de Palestijnse zaak, meer aandacht krijgen.
Benhaddou voegt toe dat moslims in Europa in actie komen wanneer hun religieuze vrijheid in het geding is, zoals bij het boerkaverbod of ritueel slachten. Bij abortus is dit minder het geval, omdat moslims in West-Europa tevreden lijken met de huidige wetgeving en ruimte willen geven aan andere levensbeschouwingen.
Zemouri gelooft dat moslims minder uitgesproken zijn over abortus door een gebrek aan een platform en de angst om als radicaal te worden weggezet. Ze herhaalt dat moslims niet per se strikter zijn dan rechtzinnige christenen.
Islam en de toekomst van tolerantie | Volledige documentaire (Sam Harris & Maajid Nawaz)
Juridische en Theologische Grondslagen
Volgens de Sharia (islamitische wet) wordt menselijk leven als heilig beschouwd, ongeacht de locatie, intra-uterien of extra-uterien. De heiligheid van het leven is groter dan die van het lichaam.
De duur van 120 dagen voor abortus is gebaseerd op een Qur’anische vers en een uitspraak van de profeet Mohammed. Dit vers beschrijft de stadia van de ontwikkeling van het embryo in de baarmoeder. Na 120 dagen wordt abortus als totaal onwettig en gelijk aan moord beschouwd, omdat het leidt tot het wegnemen van een onschuldig leven.
De consensus onder alle moslimgeleerden is dat abortus verboden is. Het wordt vergeleken met het levend begraven van een kind, zoals beschreven in de Koran. Echter, sommige geleerden staan abortus na 120 dagen toe in situaties waar het leven van de moeder in absoluut gevaar is. De moeder, die reeds in het leven staat met plichten en verantwoordelijkheden, krijgt voorrang boven het ongeboren kind.
Vóór de intrede van de ziel, wat rond de 120 dagen wordt geacht, wordt abortus niet toegestaan omdat de foetus als een deel van het lichaam van de moeder wordt beschouwd. De zonde van abortus is in dit stadium van een mindere graad dan na 120 dagen.
Zwangerschap als gevolg van onwettige seks wordt niet als reden voor abortus gezien; het embryonale leven is heilig, zelfs als het voortkomt uit overspel. Abortus na 120 dagen is dus strikt verboden, met een uitzondering voor de levensbedreigende situatie van de moeder.
Coitus interruptus en andere voorbehoedsmiddelen worden in principe niet gezien als een probleem binnen de islam, zolang de seksuele relatie binnen het huwelijk plaatsvindt. Seks buiten het huwelijk daarentegen is een heikel punt.
In veel islamitische landen propageert de overheid gezinsbeperkende maatregelen, ondersteund door de Koran en de Soenna. Condoms, de pil en spiraaltjes zijn officieel toegestaan. De islamitische landen hadden echter bezwaren tegen de ontwerpresolutie van de Wereldbevolkingsconferentie in Cairo, met name vanwege de passages over seksualiteit buiten de gezinsstructuur. De islam erkent alleen geslachtsgemeenschap binnen een wettig huwelijk en kent strenge straffen voor overspel en homoseksualiteit.
De islamitische landen vonden dat de voorgestelde oplossingen te veel door het Westen werden opgelegd en dat het Westen de eigen consumptie, die bijdraagt aan milieuvervuiling, niet voldoende erkende.
Specifieke Termijnen en Voorwaarden voor Abortus
- Eerste 40 dagen: Abortus is toegestaan indien er een religieus voordeel aan verbonden is of schade wordt weggenomen. Moeilijkheden bij de opvoeding, vrees voor financiële tekorten of zorgen om de toekomst zijn geen geldige redenen.
- 40 tot 120 dagen (Alaqah of Moedghah stadium): Abortus is niet toegestaan, tenzij een erkende medische instelling vaststelt dat voortzetting van de zwangerschap een groot gevaar vormt voor de moeder.
- Na 4 maanden (120 dagen): Abortus is ten strengste verboden. Een uitzondering geldt indien een groep gespecialiseerde artsen vaststelt dat het in leven laten van de foetus de moeder fataal kan worden, en alle andere middelen om haar leven te redden zijn uitgeput.
Abortus is binnen de islam enkel toegestaan in uitzonderlijke situaties. Vanuit theologisch oogpunt is het niet toegestaan, omdat het beslissen over leven en dood aan God is voorbehouden. Echter, wanneer de situatie erom vraagt, kan abortus vóór de 120e dag worden toegestaan, aangezien de ziel dan nog geen 'leven' heeft gevat. Dergelijke situaties worden individueel en holistisch benaderd, en vereisen theologisch advies van een deskundige.
Het taboe rond abortus binnen de moslimgemeenschap leidt ertoe dat veel moslimmeisjes met een ongewenste zwangerschap kiezen voor clandestiene abortussen.
Allah heeft de menselijke ziel heilig verklaard. Het ongeboren kind geniet vanaf het eerste moment rechten binnen de islam, zoals het recht op erfenis. Zwangerschap dient idealiter binnen een erkend islamitisch huwelijk plaats te vinden.
De Koran waarschuwt tegen het doden van kinderen uit vrees voor armoede: "En doodt jullie kinderen niet uit vrees voor armoede: Wij voorzien hun en jullie van levensonderhoud. Voorwaar, hen doden is een grote zonde."
Angst voor de gezondheid van de moeder, angst voor afwijkingen bij het kind, angst voor sociale oordelen (zeker bij oudere moeders of buitenhuwelijkse zwangerschappen) en de angst om geassocieerd te worden met niet-moslimvrouwen zijn redenen die soms worden aangehaald, maar het doden van een menselijke ziel wordt als een veel grotere zonde beschouwd dan bijvoorbeeld overspel. Er dient steeds een passende, islamitisch verantwoorde oplossing gezocht te worden.