Samen muziek maken met je kind is ontzettend goed voor de ontwikkeling. Het draagt bij aan de taalontwikkeling, de motorische ontwikkeling, je kind wordt socialer, kan makkelijker leren en zich beter concentreren. Muziek maken biedt veel voordelen voor je kind.
Vaak wordt er ingewikkeld gedacht als het over muziek maken gaat met jonge kinderen. Moet je noten kunnen lezen? Moet je stem klinken als je geliefde artiest? Moet je er veel voor aanschaffen? Het antwoord op al deze vragen is: nee. Muziek maken kan iedereen, en juist die laagdrempeligheid is wat jonge kinderen zo'n voordeel geeft.
Waarom samen muziek maken zo belangrijk is
Kinderen worden muzikaal geboren. Als je zingt met je kind of muziek aanzet, krijg je al snel een reactie. Zelf zingen met je kind heeft het meeste effect op de taalontwikkeling. Je kind ziet jouw mond bewegen en hoort duidelijk de klanken. Bovendien ontstaat er interactie en contact tussen jullie. Zelfs de allerjongste baby's geven hier de voorkeur aan. Je hersenen maken sterkere verbindingen door het zingen en muziek maken, omdat vele hersengebieden moeten samenwerken.
Vooral het taalgebied profiteert sterk van veel muziek maken, maar ook de concentratie van je kind neemt flink toe door vaak muziekspel aan te bieden. Hierdoor wordt het leren van nieuwe dingen makkelijker voor kinderen die veel met muziek bezig zijn. Omdat je bij muziek goed moet luisteren en afstemmen, wordt het sociale deel in je brein sterker. Daarom zeggen we altijd ‘muziek verbindt’, want het stimuleert het sociale vermogen sterk. Muziek is dus zeer belangrijke voeding voor je brein.
Jouw stem wint het!
Een kind hecht zich het meest aan de verzorgers die het vaak ziet. Maar niet alleen naar jou kijken, ook het horen van jouw stem draagt bij aan jullie band. Wanneer je even iets moet pakken en wegloopt van je eenkennige dreumes, kun je je stem laten horen. Zo weet je kind dat je in de buurt bent, ook al kan het jou niet zien. Door te zingen breng je ook sfeer mee, wat extra geruststellend werkt. Daarom zal jouw stem bij je kind altijd winnen van welke beroemde zanger of zangeres dan ook.
Het is goed om te weten dat veel voorbeelden van liedjes die in dit artikel worden genoemd, alleen met de stem zijn ingezongen, zonder extra muziekinstrumenten of gebruik van autotune. Dit zorgt ervoor dat het veel meer aansluit bij hoe het thuis klinkt.
De leukste muziekspelletjes: van baby tot kleuter
Bij veel kinderliedjes zitten leuke spelletjes: paardje rijden op schoot, gebaren maken, dansen, knuffelen of dingen zoals een blokkentoren bouwen. Door deze muziekspelletjes oefent je kind de concentratieboog en cognitieve vaardigheden. De breinverbindingen groeien en worden sterker door deze activiteiten. En je kind? Die is dol op deze muziekspelletjes!
Om meteen te kunnen beginnen met muziek maken, zijn hier enkele fijne tips:
Starten met muziek tijdens de zwangerschap
Vanaf het moment dat het gehoor van je ongeboren kind is ontwikkeld, kun je al een band opbouwen via je stem en muziek. De stem van de moeder hoort het kind heel duidelijk, maar ook mannenstemmen komen goed door. Ook broertjes, zusjes of andere bekenden wennen al aan de baby in de buik. Opnames die je afspeelt, komen op een gegeven moment ook door. Het gehoor is het enige zintuig dat niet drastisch verandert na de geboorte. Daarom is het een perfect middel om straks je pasgeborene gerust te stellen met de liedjes en muziek die je in de laatste maanden veel hebt gezongen en beluisterd.
Muziekspelletjes met je baby
Een jonge baby heeft veel reactietijd nodig. Daarom is het goed om veel te herhalen. Laat een rammelaar horen en wees even stil: kijkt je baby in de richting van het geluid? Doe het nog een keer of laat nu een andere klank horen.
Ook kun je klankspelletjes met je stem spelen: kijk je baby aan en zing een liedje. Wees daarna weer even stil en wacht af wat er gebeurt: wil je kind het nog een keer? Gaat je baby meebewegen? Maak ook een keer een korte klank met je stem, je kind zal je mondstand nadoen en proberen dezelfde klank te maken! Natuurlijk zorgt de ‘pppppp!’ voor een schaterlach!
Aanraakspelletjes zijn erg fijn om te doen en dragen bij aan het lichaamsbesef van je baby. Aanraken is een levensbehoefte, dus hoe leuk is het om hier samen met je kind een spelletje op muziek van te maken.
Voorbeeldliedjes voor baby's:
- Hansje Pansje Kevertje
- Dit voetje dat voetje
- Ozewiezewo
Natuurlijk mogen slaapliedjes niet ontbreken! Als je een keer wat anders wilt dan ‘slaap kindje slaap’, kun je diverse lijsten met slaapliedjes raadplegen.
Muziek met baby's en peuters
Liedjes en spelletjes voor je ontdekkende muzikale dreumes
Zodra je kind zelf op onderzoek uit kan gaan, is het tijd om veel actieve muziekspelletjes aan te bieden. Samen klappen of petsen op je benen met ‘klap klap… en stop!’ wordt een hele ontdekkingstocht naar allerlei bewegingen die je met je lijf kunt maken.
‘Een Herenpaard’ is een super populair versje waarin je steeds sneller gaat hoppen met je kind op schoot, waarna die op het einde tussen je benen door valt. Of speel ‘Op een grote paddenstoel’. De reactie van je kind? ‘Nóg een keer!’ Extra voordeel: jij oefent je beenspieren, terwijl je quality time hebt met je kind.
Samen rondstappen en dan stoppen of jezelf laten vallen is ook een groot succesnummer, zoals met liedjes als ‘Stap stap… en stop!’. Bewegingen die lang hetzelfde blijven doen het nu erg goed, zoals ‘Zo gaat de molen’, ‘Deze vuist op deze vuist’ of ‘Mijn handen zijn verdwenen’. Hierdoor kan je kind het hele lied zelf doen en tegelijk ook nog gaan starten met zelf zingen. Door live te zingen kun je het tempo aanpassen aan de snelheid van je kind.
Dreumesen zijn ook dol op het tikken op de verwarming of andere stevige geluiden. Ze hebben daar enorm veel plezier in en staan er soms zelfs bij te dansen. In plaats van je gek te laten maken door dat getik op de verwarmingsbuis, is nu het moment aangebroken om je kind allerlei trommels, doosjes en andere geluidsspeeltjes aan te bieden. Het liefst echt geluidsspeelgoed waar je kind alles zélf mag doen, zoals een xylofoon, een kleine piano, trommels en allerlei verschillende rammelaars. Dat is enorm stimulerend voor de motoriek, het gehoor en de creativiteit. Want als je gaat trommelen op dozen, kan dat met je handen, je vingers, je nagels, met pollepels, aan de bovenkant of de zijkant - er valt zóveel leuks te ontdekken! Doe in het begin vooral gezellig mee. Zet ook gerust een ritmisch muziekje op om mee te doen, zo vergeet je kind die verwarming en stort het zich samen met jou helemaal op het trommelen.
Het rijke fantasieleven van je dansende peuter
Vanaf ongeveer 2 jaar gaat je kind zich steeds meer bezighouden met ‘doen alsof’. In het begin is dat heel concreet: ik loop als een olifant rond en stamp met mijn voeten op de grond. Wat je veel ziet bij de populaire liedjes zijn dansjes en gebaren die al wat sneller afwisselen. Dat gaat namelijk steeds beter, zoals ‘A ram sam sam’, ‘Jan huigen in de ton’. Of dans eens de ‘Flamenco’.
Hoe leuk is het om naast ‘vaste dansjes’ ook vrolijke ritmische muziek op te zetten en samen heerlijk vrij te dansen! Kijk hoe je kind beweegt en doe dat mee. Maar geef je kind ook leuke nieuwe ideeën: hoe kun je met je handen zwaaien, met je billen draaien, je voeten bewegen? Verzin samen steeds weer andere moves en geniet met elkaar. Neem alle ruimte voor de energie die er is! Leuk om te weten: dit zelf verzinnen bevordert de creativiteit, waarmee je kind vaardiger wordt om oplossingen te bedenken, ook in andere situaties. Daarbovenop beleef je zo heel waardevolle momenten samen.
De start van de schoolleeftijd: muziek en sociale interactie
De start van de schoolleeftijd gaat samen met het steeds meer loslaten van je kind. Je kind bouwt vriendschappen op en komt daar ook de nodige hobbels in tegen. Door ook samen met vriendjes en vriendinnetjes die bij jullie thuis komen spelen muziek te maken, te dansen en te zingen, versterken ze die band met elkaar. Daardoor kunnen ze meer van elkaar hebben. Jouw rol als ouder is nu heel wisselend: het ene kind wil graag dat je meedoet, waar het andere kind helemaal zelf met het vriendje of vriendinnetje muziek gaat maken en dansen.
Wanneer je van jongs af aan hebt gestimuleerd om ook je eigen bewegingen en muziek te maken, ga je op deze leeftijd merken dat ze steeds creatiever worden en heel originele muzikale spelletjes gaan bedenken.
Het helpt enorm wanneer er een beetje lege ruimte is om te bewegen: misschien zelfs met een spiegel om je dansmoves goed in te zien? Leg een doos of lade aan met allerlei muziekinstrumenten of geluidsspeelgoed. Je kunt natuurlijk leuke kindermuziekinstrumenten kopen, maar een verzameling dozen, potten, pannen en buizen met stokken doen het ook altijd fantastisch! Wel even de buren waarschuwen.
Eens wat anders luisteren?
Hebben jullie behoefte aan wat minder drukke muziek om samen te luisteren? Probeer dan eens:
- Ageeth de Haan
- Krulmuziek
- Thijs Borsten
- Loulou en lou
De voorbeelden hierboven bevatten muziek zonder overprikkeling. Je hoeft niet per se kindermuziek te draaien, want muziek is een universele taal. Zo is er veel klassieke muziek die heerlijk is voor kinderen (ja, ook om op te dansen!), jazzmuziek, ritmische funkbands, vrolijke Zuid-Amerikaanse dansmuziek, heerlijke Afrikaanse ritmes. Het luisteren naar veel verschillende stijlen en ritmes draagt vanzelf bij aan de taalontwikkeling. Door veel verschillende muziekstijlen aan te bieden, kan je kind bovendien een eigen keuze maken. Net als volwassenen kan ook jouw kind geraakt worden door bepaalde muziek en daar helemaal dol op zijn.
Muziekactiviteiten voor de allerkleinsten en in de klas
Veel ouders en pedagogisch professionals vragen zich af: wat betekent muziek maken met jonge kinderen eigenlijk? Vaak wordt gedacht aan het leren spelen van een muziekinstrument. Jonge kinderen leren door te spelen. Muziekactiviteiten voor baby's en peuters sluiten daar perfect bij aan. Het gaat niet om "mooi zingen" of precies in de maat klappen, maar om het beleven van muziek. Maak geluiden met een hoge toon of een lage, en ondersteun dit visueel. Even helemaal stil zijn na geluid versterkt het luistervermogen van kinderen en maakt muziek spannender. Bij muziek maken met baby's en peuters vormt zingen en samen geluiden maken de basis. Liedjes worden vaak gecombineerd met bewegingen, gebaren of eenvoudige spelvormen. Muziekactiviteiten voor jonge kinderen zijn geen voorbereiding op viool- of pianoles. Het draait om het ervaren van muziek op een speelse manier. Muziek maken met jonge kinderen betekent zingen, bewegen en spelenderwijs spelen met klanken. Het is een eenvoudige, toegankelijke manier om baby's en peuters muziek te laten ervaren, hun ontwikkeling te stimuleren en samen plezier te beleven.
Kennismaken met muziekinstrumenten
Verzamel een aantal muziekinstrumentjes die op school aanwezig zijn. Stop ze in een bak of leg ze onder een doek. De kinderen zitten in de kring. Om de beurt mag een kind een instrument onder het doek vandaan halen. Laat het geluid dat het instrument maakt horen en vertel de kinderen hoe het instrument heet. Leg het instrument vervolgens in de kring. Het volgende instrument wordt tevoorschijn gehaald en benoemd, etc.
Als alle instrumenten in de kring liggen, noem jij een instrument en laat je een kind het instrument aanwijzen of er even muziek mee maken (passieve woordenschat). De andere kinderen kunnen eventueel op de maat mee klappen of stampen. Daarna doen de kinderen de ogen dicht. Jij maakt muziek met een instrument. Welk instrument was het?
Op de maat lopen - Lopen, lopen en… bevries!
De kleuters vinden het erg leuk om op de maat van de muziek te lopen, vooral als de muziek af en toe stopt. Zet een liedje aan of sla op een trom. De kinderen lopen kris kras door de klas, op de maat (het tempo) van de muziek. Als de muziek stopt, bevriezen de kinderen. Ze staan dan als een standbeeld stil.
Hoge tonen, lage tonen
Benodigdheden: xylofoon of online piano
Laat de xylofoon (of piano) horen en laat een aantal kinderen er eens op slaan. Sla nu van links naar rechts of andersom, zodat de kinderen een toonladder horen. Wat horen ze? Kan een kind uitbeelden wat hij hoort?
Vertel de kinderen dat de tonen van laag naar hoog (of andersom) gaan. Dat kun je horen. Als het hoog klinkt (voordoen), mogen de kinderen op de stoel gaan staan. Als het laag klinkt (voordoen), gaan de kinderen op de hurken zitten. Sla een toonladder van laag naar hoog. De kinderen beginnen op de hurken en eindigen op de stoel. De kinderen “groeien” als het ware tijdens de toonladder. Doe dit een aantal keer. Op een gegeven moment kun je variëren in het tempo: snel of juist langzaam. Ook kun je een keer van hoog naar laag gaan, zodat de kinderen “groeien” en weer kleiner worden. Het is ook leuk om een keer de hoogste toon aan te slaan en meteen daarna de laagste. De kinderen moeten nu meteen op de hurken gaan zitten. Een aantal kinderen zullen dit in de gaten hebben.
Afsluiting: Eén kind gaat naar de gang. Twee kinderen verstoppen zich in de klas. Eén kind met een hoge klankstaaf en één kind met een lage klankstaaf. Het kind komt weer terug in de klas. De verstopte kinderen slaan om de beurt op de klankstaaf.
Ritme
Doe een ritme voor (klappen, stampen, met een instrument) en laat de kinderen dit nadoen. Varieer in hard, zacht, snel en langzaam. Wil één van de kinderen ook een ritme voordoen? Wij doen het na. Als je een djembé hebt, al is het maar een kleintje, is het leuk om deze mee te nemen. Slaan op een trommel kan natuurlijk ook.
Het is ook leuk om een zin bij het ritme te zeggen, zoals “ik ben (naam) en wie ben jij?” Het volgende kind antwoordt met “ik ben (naam) en wie ben jij?” zo ga je de kring rond. Of: “Het is fijn, het is fijn, om hier in de klas te zijn”. Zo kun je zelf een leuke rijmzin bedenken.
Een leuke ritmeoefening is ook: jij begint met een eenvoudig ritme, het volgende kind gaat meedoen, dan het derde kind, dan het vierde etc. (wijs de kinderen die mee moeten doen aan). Uiteindelijk doet heel de kring mee.
De echoput - ritme
Zet een mooie doos in de kring. Vertel dat je deze doos in de tuin vond en dat het een hele bijzondere doos is, let maar eens op… Roep “Haaaalo” in de put en luister dan aandachtig of je iets hoort. Hé, wat vreemd, je hoort niks, het blijft stil. Roep nog eens “haaaaalo!” Luister weer aandachtig. Ga zo even door. Op een gegeven moment zullen er kinderen zijn die “hallo” terugroepen. Hé, hoor ik dat goed? Een echo! Yes, mijn echoput doet het weer! Eens even kijken wat hij nog meer kan… Je roept van alles in de put wat de kinderen nadoen. Roep heel hard en fluister een keer. Laat vervolgens enkele kinderen in de echoput (doos) roepen. Doet de put het nu ook?
Daarna ga jij in de put klappen. Je klapt 1x, 2x, 5x… De kinderen doen dit na. Dan klap je een aantal keer snel en de kinderen doen het na. Dan een aantal keer heel langzaam enz. Zo ga je langzaam naar het klappen van een ritme. Als dat lukt, mogen de kinderen weer in de put klappen en klapt de klas het ritme na.
De slak en de haas - tempo
Vertel een verhaal over een slak en een haas die een wedstrijd hielden. De haas was ontzettend snel, maar de slak ging zoooo langzaam. De slak kroop en kroop en toen werd het donker… De slak kroop verder en pas toen het weer licht was kwam hij bij de eindstreep. Waar was de haas? De haas was allang thuis, hij lag lekker in zijn bed.
Kennen de kinderen meer dieren die heel snel zijn? Hoe gaat dat als je snel bent? Kan een kind uit de klas heel snel rennen? Kunnen de kinderen ook heel snel klappen? Stampen, het hoofd aantikken, rennen op de plaats, schudden met de handen, het hoofd knikken etc.? Welk dier is langzaam? Kunnen de kinderen heel langzaam gaan zitten? Heel langzaam klappen? Heel langzaam stampen, een stukje lopen etc.?
Vervolgens spreek jij met de kinderen een beweging af, bijv. klappen. Dan noem je een dier. Is dit een snel dier, dan klappen de kinderen heel snel. Is dit een langzaam dier?
Muziek en emoties
Zoek enkele muziekfragmenten waarin duidelijk een emotie te horen is, zoals een fragment met zware, harde tonen (boos), een fragment met hoge, korte noten (vrolijk), een verdrietig fragment en een bang/angstig fragment. Denk aan klassieke muziek en andere instrumentale muziek (filmmuziek, panfluitmuziek) of liedjes van de Efteling. Laat de kinderen een fragment horen en houd er vervolgens een kringgesprek over. Wat hoorden de kinderen? Hoe vonden zij dit klinken? Waar denken ze aan? Hoe kun je dit uitbeelden (blij rondspringen, boos kijken). Voorwaarde voor deze activiteit is wel dat deze basisgevoelens eerder behandeld zijn, zodat de kinderen ze kunnen herkennen.
Ook is er bij emoties niks fout. Als een kind een bang fragment als boos ervaart, is dat goed.
De poppenmaker - klankduur
Benodigdheden: een pop en een instrument waarvan de klank lang te horen kan zijn, zoals de xylofoon, de triangel of een blokfluit.
Vertel een verhaal over de poppenmaker. In een dorp hier ver vandaan woont een poppenmaker. Hij heeft heel veel poppen. Houten poppen, plastic poppen, knuffelpoppen. Op een dag wilde de poppenmaker een pop maken die kan bewegen. Hij probeerde en probeerde, maar het lukte hem niet. Maar toen, op een dag kwam er een jongetje uit het dorp langs. Hij had voor zijn vader een mooi muziekinstrument gekocht (laat het instrument horen) en nu wilde hij voor zijn zusje een pop uitzoeken. De poppenmaker zag het instrument en vroeg de jongen wat dat was. De jongen bespeelde het instrument en plots begon er een pop zijn hoofd te bewegen. (Bespeel het instrument en laat de pop bewegen). Toen het geluid weg was, stond de pop weer stokstijf stil. Hé, zei de poppenmaker. Doe dat nog eens! De jongen sloeg een andere toon aan en ja hoor, de pop bewoog weer. Deze keer met zijn armen.
Nu zijn wij in de klas de poppen van de poppenmaker. De poppenmaker wilde weten of de benen van de pop ook kunnen bewegen. Hij slaat een andere toon aan en…. de kinderen bewegen de benen. Sla de toon de ene keer lang aan en de andere keer kort. De kinderen mogen bewegen zolang ze de toon horen.
Keteltje dik van buik
Benodigdheden: een fluitketel (of plaatje daarvan) of theepot, kopjes, een suikerpotje, lepeltjes
Inleiding: In de kring staat een tafeltje of ligt een picknickkleed met daarop een fluitketel of theepot, theekopjes etc. Vraag de kinderen wat ze zien. Benoem wat er allemaal staat. Wat kun je hiermee doen? Hoe moet je thee maken? Wat heb je dan nodig? Wie heeft er thuis een fluitketel (als je geen fluitketel meegebracht hebt, laat dan een plaatje zien)? Welk geluid maakt de fluitketel als het water kookt? Wie heeft een waterkoker? Wat gebeurt er als het water kookt? Wat doe je daarna als je thee wilt drinken? etc. Je kunt eventueel demonstreren hoe de waterkoker of fluitketel werkt en hoe je thee zet.
Kern: Leer de kinderen het liedje “Keteltje” aan.
Keteltje dik van buik - met je handen een dikke buik maken
Dit is mijn oor - rechterhand in de zij zetten
En dit is mijn tuit - linkerarm opheffen en buigen in de vorm van een tuit
Als het water kookt dan roep ik luid:
Til me op en schenk me uit!
Luisterspelletje
Vertel een verhaaltje over de boskaboutertjes. Het is herfst. Een hele drukke tijd voor de boskabouters. Ze moeten blaadjes verven, eikels, kastanjes en beukennootjes verzamelen, de paddenstoelen verzorgen… Wie weet wat de boskaboutertjes nog meer doen? Wij gaan wat dingen zoeken in het bos. Heel stil, want alle mensen slapen. Zoek maar wat en doe het in je emmertje. De kinderen lopen met een emmertje door de klas en mogen er 1 ding indoen. Kom maar weer terug kabouters, in de kring. Wat hebben jullie gevonden? We kunnen het niet zien, want het is zo donker in het bos. Maar, we kunnen het wel… horen! Nu zijn wij de kabouters van de boskabouterschool. We willen met onze oren leren kijken. We gaan steeds twee dezelfde kokers bij elkaar zoeken.
Gehoorkokermemory
Voorbereiding: neem een aantal wc rolletjes. Stop er iets in en plak ze dicht. Zorg ervoor dat er telkens 2 rolletjes zijn met hetzelfde erin. Denk aan knikkers, paperclips, wattenstaafje, rijst, suiker. Zet de kokers in de kring en laat ze allemaal een keer horen. Vervolgens mag een kind een koker aanwijzen en er een andere koker bijkiezen.
Muziek en ontwikkeling: de voordelen op een rij
Het is wetenschappelijk bewezen: kinderen die al op jonge leeftijd in aanraking komen met muziek ontwikkelen zich breder en doen het daardoor beter op school. Alle peuters beginnen te bewegen zodra ze muziek horen.
Goed voor de taalontwikkeling
De taalontwikkeling van je peuter wordt gestimuleerd door actief bezig te zijn met muziek. Ritme, melodie en intonatie vormen de basis van de taal bij je peuter. Hoe vaker hij een liedje hoort, hoe meer hij het herkent en probeert mee te zingen. Je peuter stimuleert zijn spraakontwikkeling en geeft betekenis aan een liedje, waardoor hij steeds nieuwe woordjes leert.
Verbetering van de motoriek
Door muziek verbetert je peuter zowel zijn grove als fijne motoriek. Dat doet hij door bijvoorbeeld te leren trommelen met stokjes en daarbij verschil te maken tussen hard getrommel en zacht geroffel. Ook zal hij ontdekken wat hij precies met zijn handen en voeten kan. Zo komt hij erachter dat hij kan klappen en dansen op muziek, waardoor zijn motoriek sterk verbetert.
Verbeter de muzikaliteit
Tijdens het muziek maken, doet je peuter steeds een beroep op zijn hersenen. Muziek heeft namelijk invloed op beide hersenhelften. De ene hersenhelft hangt vooral samen met gevoel, terwijl de andere meer gericht is op het denken. Deze worden aan elkaar gekoppeld, wat de muzikaliteit van je peuter ontwikkelt. Daardoor kan hij beter een ritme herkennen, een melodie zingen en toonhoogtes onderscheiden. Ook kan muziek bijdragen aan een goed geheugen.
Makkelijk emotie uiten
In het leven van je peuter komen heel wat emoties voorbij, van blij en vrolijk zijn tot helaas ook pijn en verdriet. Muziek helpt je peuter om gevoelens makkelijker te uiten. Emotie heeft zoveel kanten, daarbij hoort ook vreugde en plezier. Dit komt allemaal tot uiting in de muziek.
Muziek maken schept een band
Met zingen kan iedereen meedoen. Het schept een enorme band tussen ouder en kind, maar ook met andere kinderen. Samen muziek maken in het gezin is een echte familie-happening.
