Het recht op abortus is een onderwerp dat wereldwijd sterk polariseert. Terwijl landen als Frankrijk het recht op abortus expliciet in hun grondwet verankeren, zien we in andere regio's, zoals de Amerikaanse staat Alabama, juist een terugtrekking van reproductieve rechten, met zelfs de onmogelijkheid van in vitro fertilisatie (IVF) als gevolg. Wereldwijd eindigt bijna een op de drie zwangerschappen in een abortus, een feit dat de afnemende toegang tot veilige abortus op veel plaatsen des te schrijnender maakt.
De Loopgravenoorlog van Conservatieve Groeperingen
Conservatieve groeperingen, van Amerika tot Polen, zijn al jaren verwikkeld in een strijd tegen het abortusrecht. Deze bewegingen proberen de toegang tot veilige abortus te beperken, wat leidt tot complexe juridische en ethische discussies. De situatie in Alabama, waar IVF-embryo's als beschermwaardige personen worden beschouwd, illustreert de extremen van deze conservatieve agenda.
Europese Reacties: Omarming en Verankering van het Recht op Abortus
In contrast met de conservatieve ontwikkelingen, zien we in Europa een tegenbeweging die het recht op abortus juist verder wil verankeren. Dit is deels een reactie op de conservatieve druk. Frankrijk heeft deze week een historische stap gezet door het recht op abortus op te nemen in de grondwet. Dit initiatief is bedoeld om het recht op abortus definitief te waarborgen, in plaats van te vertrouwen op 'de-kool-en-de-geit-sparende constructies' die de huidige abortuswetgeving in Nederland kenmerken.
Nederlandse Plannen voor Decriminalisering
Ook Nederland heeft vergevorderde plannen om abortus uit het wetboek van strafrecht te halen met een conceptwet genaamd 'Abortus is zorg'. Dit suggereert een beweging richting een meer op gezondheidszorg gerichte benadering van abortus.
De Implementatie van het Grondrecht: Een Cruciale Factor
Rechtsfilosoof Lucía Berro Pizzarossa benadrukt dat het vastleggen van abortus als grondrecht een krachtig politiek signaal is, maar dat de concrete implementatie van cruciaal belang is. Zij wijst erop dat zelfs in Frankrijk, waar abortus in de grondwet staat, vrouwen na 14 weken zwangerschap nog steeds voor complexe procedures staan, zoals de goedkeuring van twee artsen. Dit kan de daadwerkelijke toegang tot het recht bemoeilijken.
Abortus: Een Universeel Fenomeen, Geen Babyboom
Berro Pizzarossa verwacht geen babyboom als gevolg van strengere abortuswetgeving. Zij stelt dat abortus een universeel fenomeen is dat overal en van alle tijden voorkomt. Verboden leiden volgens haar niet tot minder abortussen, maar wel tot meer leed en gezondheidsrisico's voor vrouwen die uitwijken naar onveilige methoden.
De Culturele Houding ten Opzichte van Seks en Anticonceptie
Nederland kent relatief weinig abortussen per hoofd van de bevolking, wat volgens Berro Pizzarossa niet zozeer te danken is aan de abortuswetgeving, maar aan de positieve culturele houding ten opzichte van seks. Hierbij speelt de brede beschikbaarheid en vergoeding van anticonceptie, en adequate seksuele voorlichting op scholen een belangrijke rol.
Texas: Een Tegenvoorbeeld van Seksuele Voorlichting
In contrast hiermee staat Texas, waar 'abstinence only' seksuele voorlichting de nadruk legt op seksuele onthouding en kinderen leert over schaamte in plaats van over wederzijdse instemming en veiligheid. Dit leidt in de westerse wereld tot een hoog aantal tienerzwangerschappen in deze staat.
De Gevolgen van Onveilige Abortussen
Wereldwijd vinden naar schatting 47.000 vrouwen per jaar de dood door onveilige abortussen, en lopen nog eens vijf miljoen vrouwen blijvende invaliditeit op. Dit onderstreept de noodzaak van veilige en legale toegang tot abortusdiensten.
ONVEILIGE ABORTUS | In haar moment van nood - IWD19
Feminisme en de Push-back tegen Vrouwenrechten
De opkomst van conservatieve en traditionalistische bewegingen wordt gezien als een 'push-back' tegen het feminisme, waarbij voortplantingsrechten vaak als een van de eerste slachtoffers vallen. Het idee dat vrouwen een vaststaande lotsbestemming hebben om zich voort te planten, wordt door feministen al decennia bestreden.
Zelfbeschikking en de Keuze voor de Toekomst
Het recht om de eigen voortplanting te beheersen stelt vrouwen in staat om te kiezen voor een opleiding, carrière en deelname aan het publieke leven. Moederschap moet een vrijwillige keuze zijn, geen mandaat. Vanuit het perspectief van mensenrechten wordt dwang tot moederschap beschouwd als extreme discriminatie en dwangarbeid, aangezien de last onevenredig op de schouders van vrouwen valt.
Gedwongen Zwangerschappen als Marteling
Gedwongen zwangerschappen worden internationaalrechtelijk gedefinieerd als marteling, met langdurige gevolgen. Belemmeringen voor de toegang tot abortus, zoals lange reistijden of bureaucratische hindernissen, kunnen hieraan gelijkgesteld worden.
Abortuswetgeving: Een Kruispunt van Maatschappelijke Waarden
Abortuswetgeving staat op een kruispunt van maatschappelijke opvattingen over de rol van vrouwen, de macht van artsen en burgerschap. De juridische status van abortus verschilt per land, wat leidt tot ongelijke toegang en rechten.
Nederland: Van Strafrecht naar Gezondheidsrecht?
In Nederland staat abortus nog steeds in het wetboek van strafrecht (artikel 296). Dit artikel beschrijft abortus als strafbaar, tenzij aan specifieke voorwaarden wordt voldaan, zoals verplichte consultatie bij een huisarts en een wachttijd. Dit paternalistische systeem gaat uit van wantrouwen jegens vrouwen. De plannen om dit artikel te herzien worden dan ook positief ontvangen.
Canada: Abortus als Gezondheidsdienst
In Canada wordt abortus gereguleerd als een gezondheidsdienst, niet als een misdaad. Dit betekent dat abortus theoretisch legaal en beschikbaar is in elke fase van de zwangerschap, ongeacht de reden.
De Kunstmatigheid van Grenzen: Zo Vroeg als Mogelijk, Zo Laat als Nodig
Berro Pizzarossa pleit ervoor dat abortus zo vroeg als mogelijk en zo laat als nodig moet kunnen plaatsvinden. Grenzen worden als kunstmatig beschouwd, vooral omdat abortussen laat in de zwangerschap vaak voorkomen bij gewenste zwangerschappen die complicaties vertonen, zoals foetale misvormingen of risico's voor de gezondheid van de moeder.
De Vraag naar Personhood en het Recht op Leven
De vraag wanneer een delend celklompje een persoon met recht op leven wordt, is een complex filosofisch dilemma. Verschillende landen hanteren verschillende grenzen: Nederland beschermt foetussen vanaf 24 weken, terwijl Duitsland een grens van 12 weken hanteert. België staat abortus na 24 weken toe bij ernstige foetale afwijkingen.
Het Gedachte-experiment van Judith Jarvis Thomson
Filosoof Judith Jarvis Thomson betoogde in 1971 dat de rechten van de vrouw op zelfbeschikking en autonomie zwaarder kunnen wegen dan de discussie over de status van een embryo. Haar gedachte-experiment met de bewusteloze violist illustreert de vraag of men verplicht is het eigen lichaam beschikbaar te stellen om een ander leven te redden.
Zelfbeschikking versus Staatsdwang
De beslissing over abortus moet bij de persoon liggen die de zwangerschap draagt. Staatsdwang tot bevalling wordt gezien als een schending van mensenrechten, discriminatie en dwangarbeid. Gedwongen zwangerschappen worden in het internationaal recht gedefinieerd als marteling.
Bedenktijd: Een Barrière of een Noodzakelijk Reflectiemoment?
Wettelijke bedenktijden voor abortus, zoals twee of zeven dagen in respectievelijk Slovenië en Italië, worden bekritiseerd als een barrière voor toegang. Hoewel sommige vrouwen de tijd nodig hebben om na te denken, is de beslissing over abortus vaak al lang voor de medische consultatie genomen. Verplichte bedenktijd kan echter het verschil maken tussen een legale en een illegale abortus, of tussen een abortuspil en een chirurgische ingreep.
Netwerken van Vrouwen: Ondersteuning Buiten Overheden
Berro Pizzarossa plaatst haar vertrouwen minder bij overheden en meer bij netwerken van vrouwen die elkaar helpen. Organisaties als Women Help Women en Abortion Without Borders bieden informatie, steun, regelen reizen en afspraken, en bieden financiële ondersteuning aan vrouwen die een abortus nodig hebben.
ONVEILIGE ABORTUS | In haar moment van nood - IWD19
Het Europees Parlement en de Status van Abortus als Recht
Het Europees Parlement heeft gestemd om abortus als een 'recht' te bestempelen binnen de Europese Unie, hoewel de uiteindelijke beslissing bij de lidstaten ligt. De indieners stellen dat de beslissing over zwangerschap essentieel is voor de volledige waarborging van mensenrechten voor vrouwen.
Reacties van Tegenstanders
Tegenstanders, zoals SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen, betogen dat de EU niet bevoegd is over abortus en dat het recht op leven voor het ongeboren leven prevaleert. Zij pleiten voor meer hulp aan ongewenst zwangere vrouwen.
Het Onderzoeksproject 'Abortion Figurations'
Europarlementariër Bert-Jan Ruissen heeft schriftelijke vragen gesteld aan de Europese Commissie over het onderzoeksproject 'Abortion Figurations', dat de argumentatie voor abortus als mensenrecht onderzoekt. Hij uit kritiek op de financiering van dergelijke projecten door de Commissie.
De Juridische Realiteit en Internationale Uitspraken
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft expliciet gesteld dat een foetus geen drager van mensenrechten is. Staten hebben beleidsruimte om abortus te reguleren, maar geen verplichting om het embryo volledige rechten toe te kennen. Lichamelijke autonomie prevaleert.
Verschillende Regelgevingen in EU-landen
De regelgeving rondom abortus varieert sterk per EU-land. Frankrijk heeft abortus in de grondwet verankerd, terwijl Polen een strenge abortuswetgeving kent. Ierland legaliseerde abortus na een referendum in 2018. Nederland bevindt zich in een 'fragiele middencategorie', met abortus formeel toegankelijk maar nog steeds verankerd in het strafrecht.
De Franse Aanpak: Abortus in de Grondwet
Frankrijk heeft, in tegenstelling tot de VS en conservatieve krachten in Europa, abortus expliciet in de grondwet verankerd. Dit gebeurde na een uitgebreide parlementaire procedure en met brede politieke steun. Het recht op zelfbeschikking en lichamelijke integriteit is impliciet verankerd in de Franse Grondwet.
De Loi Veil: Een Keerpunt in Vrouwenrechten
De Loi Veil, die in 1975 abortus in Frankrijk legaliseerde, was een cruciaal moment in de strijd voor vrouwenrechten. De wet, verdedigd door Simone Veil, werd in 1979 permanent.
Hoe Nederland Abortus in de Grondwet Kan Verankeren
De Nederlandse Grondwet biedt mogelijkheden voor het verankeren van abortusrechten, met name via artikel 11 (onaantastbaarheid van het lichaam) en artikel 10 (recht op persoonlijke levenssfeer). Een expliciete toevoeging aan artikel 11, zoals 'Iedereen heeft recht op toegang tot veilige en legale zwangerschapsafbreking', zou echter de zware grondwetswijzigingsprocedure vereisen.
Internationale Mensenrechtenkaders en Kritiek op Nederland
Internationale mensenrechtenkaders, zoals artikel 8 EVRM (recht op privéleven) en het VN-Vrouwenverdrag (CEDAW), ondersteunen de toegang tot abortus. CEDAW heeft Nederland herhaaldelijk bekritiseerd voor het in stand houden van stigma en barrières.
Abortus: Gezondheidszorg, Geen Misdrijf
De verschuiving van abortus van het strafrecht naar het gezondheidsrecht wordt gezien als essentieel om stigma te verminderen en zorg toegankelijker te maken. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) erkent abortus als essentiële gezondheidszorg.
Machtsverhoudingen en Intersectionele Discriminatie
De discussie over abortus gaat ook over machtsverhoudingen en intersectionele discriminatie. Vrouwen met een migratiestatus, lage inkomens of die behoren tot gemarginaliseerde groepen dragen de zwaarste lasten van beperkingen op toegang tot abortus. De WHO benadrukt dat waar abortus legaal en toegankelijk is, moedersterfte daalt.
ONVEILIGE ABORTUS | In haar moment van nood - IWD19
De Keuze voor Nederland: Compromis of Grondrecht
Nederland staat voor de keuze: blijven hangen in halfslachtige compromissen, of reproductieve vrijheid erkennen als een grondrecht. Frankrijk heeft het precedent geschapen, terwijl elders de rechten worden ondermijnd. De vraag is of Nederland de autonomie van vrouwen definitief zal vastleggen in de Grondwet.
tags: #abortus #vastleggen #als #europees #grondrecht