De eerste dagen na de bevalling staat de kraamverzorgende je bij thuis. Zij biedt ondersteuning en advies bij de verzorging van je baby, inclusief voeding, en helpt je ook om goed voor jezelf te zorgen na de bevalling. De kraamverzorgende monitort de gezondheid van je baby en neemt contact op met de verloskundige of huisarts bij eventuele problemen. Je verloskundige bezoekt jullie ook enkele keren om de algemene gezondheid te controleren. Na tien dagen na de bevalling kun je met vragen over je baby terecht bij het consultatiebureau of je huisarts, en met vragen over jezelf bij de verloskundige.
De eerste dagen kan de urine van je baby oranje of rood van kleur zijn, en de eerste ontlasting donker van kleur. Borstvoeding wordt beschouwd als de meest optimale voeding voor je baby. Het geven van borstvoeding verloopt niet altijd direct probleemloos. Als je geen borstvoeding kunt of wilt geven, is dat geen probleem. Het is normaal dat je baby tijdens of na de voeding wat melk terugspuugt. Om dit te verminderen, is het aan te raden je baby tussen of na de voedingen rechtop te houden.
Vitamine K en D: Essentieel voor je baby
Zowel moedermelk als kunstvoeding kunnen via een fles worden gegeven. Het wordt aangeraden moedermelk te verwarmen in warm water of een flessenwarmer. Of je baby volledig of gedeeltelijk aan de borst drinkt, hangt af van eventuele hartafwijkingen of vochtbeperkingen. De verpleegkundige en cardioloog bespreken dit met je voordat je naar huis gaat. Het is mogelijk dat je pasgeborene nog (gedeeltelijk) sondevoeding krijgt bij ontslag uit het ziekenhuis. Een pasgeborene krijgt vaak nog ongeveer 8 voedingen per dag. In het ziekenhuis worden deze voedingen doorgaans gegeven op vaste tijden: 2:00, 5:00, 8:00, 11:00, 14:00, 17:00, 20:00 en 23:00 uur.
Vanaf 8 dagen na de geboorte heeft je baby dagelijks 10 microgram vitamine D nodig. Bij borstvoeding geef je vanaf 8 dagen tot 3 maanden extra vitamine K. Deze vitamines kunnen op een lepeltje worden gegeven. Vitamine D (colecalciferol) bevordert de opname van kalk en fosfaat uit voeding. Vitamine K (fytomenadion) is cruciaal voor de bloedstolling en komt van nature voor in groene bladgroenten en plantaardige oliën. Het wordt gebruikt bij een tekort aan vitamine K. Vitamine K en D voor baby's zijn verkrijgbaar bij de drogist of apotheek.
Huidverzorging en bijzondere huidkenmerken
Het restje van de navelstreng laat meestal na ongeveer een week vanzelf los. De navel kan daarna nog enkele dagen licht bloeden. Het is niet nodig om iets aan het navelstompje te doen, tenzij het vies is geworden; in dat geval kan het met water en zeep gewassen worden. Pukkeltjes en blaasjes op de huid van je baby zijn vaak onschuldig. Hormonale veranderingen na de geboorte kunnen leiden tot pukkeltjes, en zuigen kan blaasjes op de lippen veroorzaken. Bij symptomen als blaasjes op de mond of koorts, vooral als jij zelf een koortslip hebt, of bij slijm in een oogje met rood oogwit, is het raadzaam direct contact op te nemen met de huisarts of huisartsenpost.
Een aardbeivlek is een rode, paarse, blauwe of huidkleurige bult die meestal binnen enkele weken na de geboorte ontstaat en na enkele jaren vanzelf verdwijnt, hoewel soms behandeling nodig is. Een wijnvlek is een rode of donkere vlek die vanaf de geboorte aanwezig is, geen kwaad kan en niet vanzelf verdwijnt. Wijnvlekken kunnen cosmetisch behandeld worden met lasertherapie indien gewenst. Bij een wijnvlek nabij het oog van de baby is het raadzaam de huisarts te raadplegen. Moedervlekken zijn normaal bij baby's; bij grote of meerkleurige moedervlekken is medisch advies aan te raden.
Een marmerhuid, waarbij de huid vlekkerig is met paarse randjes, vooral na een badje, is een normale reactie op kou en kan geen kwaad. Pus in de ogen van je baby kan worden schoongemaakt met een vochtig gaasje. Indien de pus aanhoudt of het oog rood wordt, is medisch advies nodig. Geelzucht bij baby's, vaak zichtbaar rond de derde of vierde dag na de geboorte, is meestal onschuldig, maar extreme verhoging van galkleurstof kan gevaarlijk zijn.
Huilen en de ontwikkeling van je baby
Huilen is normaal gedrag bij baby's. De piek in huilen ligt meestal tussen 6 en 8 weken, met een gemiddelde van 2,5 uur per dag, waarna het geleidelijk afneemt. Het is belangrijk om de behoeften van je baby te herkennen en erop te reageren, zoals voeden, verschonen, troosten of geruststellen door knuffelen en praten. Verdeel de zorg met een partner om overbelasting te voorkomen. Bij aanhoudend en onverklaarbaar huilen is het raadzaam advies in te winnen.
In de eerste week na de geboorte ondergaat je baby een hielprik om zeldzame, maar behandelbare ziektes op te sporen. De uitslag wordt gecommuniceerd via een brief van het RIVM bij een goede uitslag, of via de huisarts bij een afwijkende uitslag. Bij een afwijkende uitslag kan verder onderzoek nodig zijn.
Een gehoortest vindt plaats in de eerste weken na de geboorte om te beoordelen of je baby voldoende hoort om spraak te ontwikkelen. Het consultatiebureau nodigt je uit voor controles en vaccinaties. Bij tussentijdse vragen kun je contact opnemen met hen.
Voorbereiding op ouderschap en praktische zaken
De voorbereiding op ouderschap begint al tijdens de zwangerschap. Dit omvat zowel praktische voorbereidingen, zoals het in huis halen van benodigdheden, als emotionele voorbereiding. Een goede voorbereiding helpt bij het vormen van een realistisch beeld van de eerste periode met je baby.
Manieren van voorbereiding:
- Cursussen: Over bevalling, borstvoeding of algemene ouderschapsvaardigheden. Vaak aangeboden door verloskundigenpraktijken, gemeenten of consultatiebureaus. Sommige praktijken bieden Centering Zwangerschap aan, een groepsprogramma.
- Boeken: Er is een breed scala aan boeken over de kraamtijd en ouderschap, elk met een eigen invalshoek. Bibliotheken en verloskundigen kunnen hierin adviseren.
- Podcasts: Gesprekken met experts of andere ouders bieden inzichten en tips.
- Ervaringen van andere ouders: Het delen van ervaringen kan steun bieden en inzicht geven in veelvoorkomende uitdagingen. Bijeenkomsten voor ouders, bijvoorbeeld in bibliotheken of cafés, kunnen hierbij helpen.
Benodigdheden voor de baby:
De markt biedt veel babyproducten, wat het kiezen van essentiële items soms lastig maakt. De volgende lijst geeft een overzicht van basisbenodigdheden voor de eerste weken:
Babykleding (maat 50-56 tot maximaal 62):
- 6x romper met lange mouwen
- 6x romper met korte mouwen
- 6x broekje
- 6x truitje of T-shirt met lange mouwen
- 6x sokken
- 3x muts
- 1x jasje
Verzorging:
- Wegwerpluiers maat 1 (ook handig voor de eerste ontlasting, meconium)
- Billendoekjes
- 10x hydrofiele doek (60x60 cm)
- 2x hydrofiele doek (100x100 cm)
- 4x hydrofiele washand
- Spuugdoekjes
- 2x thermometer (één voor de baby, één voor jou)
- 2x aluminium kruik met zak
- Babybad met standaard of een Tummy Tub
- Zalf voor babybillen
- Nagelvijl geschikt voor baby's
Borstvoeding:
- Zoogkompressen (wegwerp of wasbaar)
- Tepelzalf
- Vitamine K en D
- Een kolfapparaat hoeft niet direct aangeschaft te worden; de keuze kan beter gemaakt worden tijdens de kraamtijd.
Kunstvoeding:
- Melkpoeder (standaard nummer 1)
- 2-4x fles geschikt voor baby's van 0-3 maanden
- Vitamine D
Slapen en verschonen:
- Wieg, ledikant of co-sleeper
- Matras
- 2x molton
- 3x hoeslaken
- 3x laken
- 2x deken (geen dekbed of fleecedeken)
- Commode
- Aankleedkussen
- 4x aankleedkussenhoes
- Luieremmer
Overig:
- Klossen om je bed te verhogen tot minstens 80 cm (te huur bij thuiszorgwinkel).
- Kraampakket (vaak vergoed door zorgverzekering): 1 pak celstofmatjes, 2 pakken kraamverband, handzeep, klein flesje alcohol 70% (voor thuisbevalling).
- Voor thuisbevalling: 2x emmer met vuilniszak (voor afval en vuile was), 1 stuk plastic of zeil om het bed mee af te dekken.
Regelen voor en na de geboorte
Voor de geboorte:
- Kraamzorg: Meld je aan aan het begin van de zwangerschap. Informatie is te vinden via internet of via je verloskundige.
- Kinderopvang: Vanwege vaak lange wachtlijsten is het raadzaam hier vroegtijdig over na te denken en locaties te bezoeken.
- Erkenning: Indien ongetrouwd of geen geregistreerd partnerschap, regel officiële erkenning bij de gemeente.
- Zwangerschapsverlof: Vraag verlof uiterlijk zeven weken voor de uitgerekende datum aan bij je werkgever of UWV. Bespreek dit ook met je partner en werkgever(s).
- Geldzaken: Denk na over financiële planning, zoals minder werken, spaarplannen en mogelijke toeslagen (kinderopvangtoeslag).
- Kraampakket: Vraag dit vanaf drie maanden voor de uitgerekende datum aan bij je zorgverzekeraar.
Na de geboorte:
- Geboorteaangifte: Doe dit binnen drie dagen na de bevalling op het gemeentehuis waar de baby is geboren.
- Aanmelden zorgverzekeraar: Meld je baby binnen vier maanden na de geboorte aan, gratis tot achttien jaar.
- Aanmelden huisarts: Schrijf je kind in bij de huisarts.
- Aanvragen kinderopvangtoeslag: Doe dit via www.toeslagen.nl binnen drie maanden nadat je kind voor het eerst naar de opvang gaat.
- Kinderbijslag: Wordt automatisch toegekend na de geboorteaangifte.
Normale uitdagingen en ondersteuning
Het ouderschap brengt uitdagingen met zich mee, waaronder onzekerheid en aanpassing aan nieuwe verantwoordelijkheden. Het is normaal om je in het begin onzeker te voelen. Onderstaande tips kunnen helpen bij de voorbereiding en de eerste weken:
- Rolverdeling: Bespreek de verdeling van extra taken tijdens de zwangerschap.
- Hulp vragen en accepteren: Schakel familie en vrienden in voor ondersteuning.
- Omgaan met emoties: Hormonale schommelingen, slaapgebrek en grote veranderingen kunnen leiden tot emotionele ups en downs.
- Onenigheid: Spreek eventueel een codewoord af om discussies te stoppen en later te bespreken.
- Adviezen en meningen: Vertrouw op betrouwbaar advies van professionals zoals verloskundigen, consultatiebureaus en huisartsen.
- Vertrouwen op je gevoel: Jouw intuïtie is belangrijk bij het aanvoelen van de behoeften van je baby.
- Slaapgebrek: Dit is normaal en kan leiden tot verminderde reactievermogen. Zoek indien nodig hulp om te rusten.
- Fouten maken mag: Ouderschap is een leerproces met vallen en opstaan. Praat met andere ouders of zoek contact via diverse organisaties.
Specifieke zorg na ziekenhuisopname
Voor baby's die na een ziekenhuisopname, zoals de Intensive Care Neonatologie, naar huis komen, is er extra aandacht voor de overgang en de eerste periode thuis. U ontvangt informatie over het ontslag en tips voor thuis. Bij vragen kunt u terecht bij de verpleegkundige of arts. Het opbouwen van een relatie met je baby thuis kan extra aandacht vragen, zeker als je een ziekenhuisopname hebt overgeslagen. Het is belangrijk om de tijd te nemen om je baby te leren kennen en te genieten van de verzorging. Baby's die lang in het ziekenhuis hebben gelegen, kunnen onrustiger zijn en meer huilen, omdat ze moeten wennen aan de nieuwe omgeving. Een rustig muziekje, nachtlampje, praten, zingen, een warm bad of extra voeding kunnen helpen. Een draagdoek of -zak kan zorgen voor geborgenheid.
Gedrag en groei van je baby na ziekenhuisopname:
Bij het beoordelen van de groei en ontwikkeling van premature of dysmature baby's, moet de gecorrigeerde leeftijd (leeftijd na geboorte min het aantal weken te vroeg geboren) in acht worden genomen. Vergelijk je baby niet direct met een op tijd geboren baby van dezelfde kalenderleeftijd. Een te vroeg geboren baby haalt de achterstand over het algemeen snel in. Bij zorgen is overleg met de kinderarts of arts van het consultatiebureau aan te raden.
Lichaamsbeweging en temperatuur:
De bewegingen van baby's die in een couveuse hebben gelegen, kunnen variëren; sommigen hebben een lagere spierspanning, anderen juist gespannen spieren. Eventueel zijn fysiotherapeutische oefeningen nodig. De temperatuur van de babykamer kan het beste rond de 20ºC zijn, geleidelijk afbouwend naar 18ºC. Gebruik bij voorkeur één of twee dekens, geen dekbed. Een kruik kan gebruikt worden ter voorverwarming van het bedje, mits veilig geplaatst. De normale lichaamstemperatuur van een baby ligt tussen 36,5 en 37,5 ºC. Tijdens het baden moet de omgevingstemperatuur aangenaam zijn.
Wieg of ledikant en slaaphouding:
Bij de keuze van een wieg of ledikant is veiligheid essentieel. Vermijd losse kussens en dekbedden (tot 2 jaar). Het hoofdje van de baby moet vrij liggen. De veiligste slaaphouding is op de rug; buikligging wordt sterk afgeraden. Zijligging wordt ook afgeraden.
Waak- en slaapritme:
Baby's beginnen de omgeving bewust te verkennen rond de gecorrigeerde leeftijd van twee tot vier maanden. De slaapperiodes worden korter en de behoefte aan aandacht neemt toe. Een algemene richtlijn is dat baby's tot 3 maanden ongeveer 18 uur slapen, maar dit kan variëren. Het is belangrijk om het eigen ritme van de baby te herkennen.
Voeding:
Richtlijnen voor voedingstijden variëren afhankelijk van het aantal voedingen per dag. Bij 7 voedingen: 7:00, 10:00, 13:00, 16:00, 19:00, 22:00 uur plus een nachtvoeding. Bij 6 voedingen: 6:00, 10:00, 14:00, 17:00, 20:00 en 24:00 uur. Een periode van maximaal 8 uur tussen de laatste avond- en eerste ochtendvoeding is belangrijk om een glucose tekort te voorkomen. 'On demand' voeden is ook mogelijk. Verhoging van de voeding gaat in overleg met een arts.
Borstvoeding:
Bij voldoende borstvoeding, aangegeven door 6 natte luiers per dag, gewichtstoename en tevredenheid tussen voedingen, is extra wegen niet nodig. Afkolven kan op dezelfde wijze als in het ziekenhuis. Verse moedermelk is 5 dagen houdbaar in de koelkast en 3 maanden in de vriezer.
Flesvoeding:
Flesvoeding is verkrijgbaar in de winkel met bereidingsinstructies. Bij vragen over bereiding en bewaren, raadpleeg de verpleegkundige voor ontslag.
Toevoegingen aan de voeding:
- Vitamine K: Nodig voor volledig borstvoedende baby's tot 3 maanden.
- Vitamine D: Nodig tot 4 jaar, ongeacht het type voeding.
- Indien nodig, extra vitamines en/of ijzer wordt door de arts besproken.
Hygiëne en bezoek:
Flessen en spenen moeten de eerste zes weken dagelijks worden uitgekookt. Houd rekening met kraambezoek; vraag bezoekers die verkouden zijn of ziek zijn om later te komen. Roken in de nabijheid van de baby wordt afgeraden.
Naar buiten gaan:
Wandelen met de baby kan vanaf ongeveer 2,5 kg lichaamsgewicht. Bescherm de baby tegen weersinvloeden met winddichte kleding en een muts. Bescherm tegen felle zon met een parasol, zonnehoedje en zonnebrandcréme voor baby's. Zorg voor een veilige, goedgekeurde kinderzitje in de auto.
Poliklinische controles en nazorg
Na een verblijf op de Intensive Care Neonatologie volgt een controle op de nazorgpolikliniek om de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling van de baby te volgen. Tussentijdse controles vinden plaats bij de kinderarts of het consultatiebureau in de woonplaats. Bij ontslag ontvang je een brief voor het consultatiebureau. Verlate kraamzorg is soms mogelijk, afhankelijk van de verzekering en de leeftijd van de baby bij ontslag.
Vaccinaties worden volgens het Nederlandse vaccinatieprogramma gegeven, meestal op het consultatiebureau. Voor zeer premature baby's kan de eerste vaccinatie in het ziekenhuis plaatsvinden.