Veel drinkpakjes die speciaal voor kinderen worden verkocht, proberen een gezonde en fruitige uitstraling te hebben. Echter, de realiteit is vaak anders: deze drankjes bevatten slechts een minimale hoeveelheid fruit, en soms zelfs minder dan één procent sap. Ze bestaan overwegend uit suikerwater met toegevoegde aroma's. Bovendien is het vruchtensap dat erin zit niet altijd afkomstig van de vrucht die op de verpakking wordt gesuggereerd. Zo worden framboos en aardbei vaak als 'lokvruchten' gebruikt in de naam, terwijl de goedkopere appel de rol van vulvrucht op zich neemt en het grootste deel van het sap uitmaakt. Een voorbeeld hiervan is Jumbo fruitdrink aardbei, dat voornamelijk suikerwater is, aangevuld met slechts 10% vruchtensap, waarvan 9,4% appelsap en slechts 0,6% aardbei.
Ondanks het geringe fruitgehalte in veel kinderdrankjes, maken fabrikanten handig gebruik van het gezonde imago van fruit als verkooptruc. Dit blijkt uit het feit dat ruim driekwart van de drinkpakjes een fruitsoort in de naam voert. Volgens foodwatch zijn veel van deze drankjes "vooral suikerwater met een paar druppeltjes ‘excuussap’".
Om dit te onderzoeken, bezocht foodwatch in september 2020 winkels van de vijf grootste supermarkten in Nederland (Albert Heijn, Jumbo, Lidl, Aldi en Plus) en analyseerde alle op dat moment verkochte drinkpakjes voor kinderen. Hierbij werden pakjes van ongeveer 200 ml meegenomen, inclusief plastic flesjes en drinkzakjes, maar exclusief blik en glas. In totaal werden 180 drinkpakjes onderzocht.
Analyse van vruchtendrankjes
Van de 174 onderzochte drinkpakjes hadden 136 (78%) een fruitsoort in de naam. Deze drankjes werden onderverdeeld in categorieën zoals sappen, nectars, vruchten(fris)drank, water met smaakjes, yoghurt/zuiveldrankjes, chocomel en andere zuiveldrankjes. Foodwatch selecteerde vervolgens de sappen, nectars en vruchten(fris)drank, exclusief fruitwaters en ijsthee. Dit resulteerde in een selectie van 82 drinkpakjes. Na het uitsluiten van twee pakjes waarvan het vruchtgehalte niet duidelijk was uit de ingrediëntenlijst, bleven er 80 drankjes over.
Vruchtgehalte in drinkpakjes
Uit de analyse van deze 80 vruchtendrinkpakjes bleek dat 46 pakjes (58%) een vruchtgehalte van 20% of minder hadden. Maar liefst 21 van deze pakjes (26%) bevatte zelfs 10% of minder aan vruchtensap. Het gemiddelde gehalte aan vruchtensap in deze selectie was 37%.
De wet stelt duidelijke eisen aan de benaming van dranken: alleen dranken die voor 100% uit vruchtensap bestaan, mogen sap heten. Voor nectar geldt een minimum van 25% vruchtensap, en voor vruchtendrank eveneens 25%. Voor andere dranken zoals frisdranken en drinks zijn er geen minimumpercentages vereist. Oud-minister Schippers benadrukte destijds in het Actieplan Etikettering dat de informatie op verpakkingen niet altijd eerlijk en objectief is, met name wat betreft de suggesties op vruchtendranken.
Misleiding door productnamen
Verder is bepaald dat de productbenaming de gebruikte vruchtensoorten in afnemende volgorde moet opsommen. Echter, bij 16 van de 80 onderzochte vruchtendrinkpakjes (20%) zat de in de naam genoemde vrucht voor slechts 1% of minder in het product. Dit betrof met name aardbei (6x), framboos (4x) en perzik (4x).
Gezondheidsrisico's van fruitsap voor peuters
Kinderen krijgen over het algemeen te veel suiker binnen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert om maximaal 10% van de dagelijkse calorie-inname uit vrije suikers te halen, en bij voorkeur zelfs 5%. Vooral kinderen overschrijden deze aanbeveling ruimschoots; kinderen tussen 7 en 13 jaar consumeren zelfs het dubbele (20%), wat neerkomt op meer dan 25 suikerklontjes (100 gram) per dag.
Dranken met toegevoegde suikers verhogen het risico op diverse ziekten, zoals hartziekten en diabetes type 2, zo stelt de Gezondheidsraad. Hoewel dit onderzoek zich primair richtte op dranken met toegevoegde suikers, bevat ook puur vruchtensap veel fruitsuiker. Een stuk fruit bevat echter meer gezonde stoffen, waaronder vezels, dan het sap ervan.
Vruchtensap: een bron van suiker
Fruitsap wordt vaak beschouwd als een gezonde, natuurlijke bron van vitaminen, mits het 100% puur fruitsap betreft en geen vruchtennectars of -dranken zijn waaraan water en suiker zijn toegevoegd. Jonge kinderen hebben een natuurlijke voorkeur voor zoete voedingsmiddelen en dranken, waardoor ze gemakkelijk meer fruitsap kunnen drinken dan goed voor hen is.
De "American Academy of Pediatrics" waarschuwt voor overmatig gebruik van fruitsap. Vruchtensappen bevatten relatief veel enkelvoudige suikers, ook al zijn deze van natuurlijke oorsprong. Een glas ongezoet sinaasappelsap (ongeveer 150 ml) bevat circa 14 gram suiker. Druivensap en appelsap, populair bij veel peuters en kleuters, bevatten nog meer suiker, respectievelijk 24 gram en 16 gram per glas van 150 ml. Deze hoeveelheden suiker zijn vergelijkbaar met die in frisdranken.
Vergelijking met frisdranken
Hoewel fruitsap, in tegenstelling tot frisdranken, wel vitaminen, mineralen en andere bioactieve bestanddelen zoals flavonoïden levert, is het belangrijk om de suikerinhoud niet te onderschatten. Frisdranken leveren naast suiker en water geen andere essentiële voedingsstoffen aan.
De resultaten van onderzoeken naar het effect van fruitsap op obesitas bij kinderen zijn tegenstrijdig. Dit hangt waarschijnlijk af van de geconsumeerde hoeveelheden, de rest van de voeding en de mate van lichamelijke activiteit van het kind.
Andere nadelen van te veel fruitsap
- Cariës: Regelmatige consumptie van fruitsap, vooral via een fles met fopspeen of een gesloten drinkbeker, kan cariës bevorderen (floridecariës).
- Peuterdiarree: Vruchtensappen, met name die van nature veel sorbitol bevatten (zoals appelsap, perensap, druivensap en pruimensap) of die meer fructose dan glucose bevatten (bijvoorbeeld appelsap), kunnen peuterdiarree in de hand werken.
- Vervanging van melk: Vruchtensappen mogen niet worden gebruikt als vervanger van melk en melkproducten. Zelfs calciumverrijkte vruchtensappen missen essentiële voedingsstoffen voor een optimale ontwikkeling van het kind, zoals vetten, eiwitten, vitaminen B2, B12 en zink, die wel in melkproducten aanwezig zijn.
Adviezen voor de consumptie van fruitsap
De "American Academy of Pediatrics" geeft de volgende aanbevelingen:
- Kinderen jonger dan 6 maanden mogen geen fruitsap krijgen.
- Kinderen van 1 tot 6 jaar wordt aangeraden niet meer dan ongeveer 170 ml (6 ounces) per dag te drinken, bij voorkeur als onderdeel van een maaltijd of tussendoortje. Het gebruik van een fles met fopspeen wordt sterk afgeraden.
- Voor kinderen van 7 tot 18 jaar geldt een limiet van ongeveer 340 ml (12 ounces) per dag.
Ouders wordt aangeraden kinderen te leren dat water de beste dorstlesser is. Als een kind weigert water te drinken, kan een oplossing zijn om fruitsap aan te lengen met tweemaal zoveel water. Deze goede gewoonten kunnen ertoe bijdragen dat kinderen later minder vruchten- of frisdranken gaan drinken.
Fruitsap versus een heel stuk fruit
Hoewel een glas 100% puur fruitsap een stuk fruit kan vervangen, blijft het cruciaal om kinderen en adolescenten aan te moedigen dagelijks 2 tot 3 stukken fruit te eten. Een stuk fruit bevat meer vezels dan fruitsap en bevordert de kauwfunctie.
Mits het gebruik beperkt blijft tot 1 à 2 glazen per dag en het geen andere belangrijke voedingsmiddelen zoals water en melk vervangt, kan fruitsap (100% puur) in combinatie met voldoende melk en een uitgebalanceerde voeding bijdragen aan de voedingsbehoeften van het kind zonder overmatige suiker en calorieën aan te brengen.
Interpretatie van onderzoek naar fruitsapconsumptie
Een onderzoek uit 2020, gepubliceerd in BMC Nutrition, onderzocht het verband tussen fruitsap drinken en eetgewoonten bij kinderen. De onderzoekers volgden 100 Amerikaanse kinderen van drie tot zes jaar oud gedurende tien jaar. Kinderen die meer dan één glas fruitsap per dag dronken, aten doorgaans meer fruit en hadden gezondere eetgewoonten, zonder dat er een verband werd gevonden met hun lichaamsgewicht.
Kritische kanttekeningen bij het onderzoek
Deze observationele studie heeft echter beperkingen. Het is niet mogelijk om causale verbanden vast te stellen. Hoewel er een verband is tussen het drinken van fruitsap en het eten van fruit, is de bewering dat kinderen meer fruit eten *door* het drinken van fruitsap vergezocht. De sponsor van de studie, Juice Products Association, zal dergelijke conclusies waarschijnlijk toejuichen.
Voor het bestuderen van een dergelijk verband is een interventiestudie wenselijk, waarbij een deel van de kinderen fruitsap krijgt en een ander deel een placebo. Bovendien werd deze Amerikaanse studie uitgevoerd bij een kleine groep van 100 kinderen, waarvan slechts 30 regelmatig fruitsap dronken. Het is daarom delicaat om op basis van deze gegevens conclusies te trekken voor miljoenen kinderen.
Verder is het niet duidelijk hoe de kinderen geselecteerd werden. Het is waarschijnlijk dat kinderen die regelmatig fruit eten, ook fruitsap krijgen van hun ouders, die denken dat de drank even gezond is als het fruit zelf. In de praktijk bevat een stuk fruit evenveel suiker als het sap ervan. Dit geldt niet wanneer meerdere stukken fruit worden geperst om het sap te verkrijgen.
Belangrijk is ook dat de studie zich alleen richtte op fruitsap dat tijdens het ontbijt werd gedronken. Dit impliceert dat deze kinderen waarschijnlijk een ontbijt nuttigden, wat niet zeker is voor de andere kinderen. Opmerkelijk is dat alle deelnemende kinderen dezelfde hoeveelheid toegevoegde suiker opnamen per dag (tussen 14 en 16 theelepels).
Ten slotte was de helft van de moeders van de kinderen die fruitsap kregen hoger opgeleid, vergeleken met 20% van de moeders van kinderen die bijna nooit fruitsap dronken. De opleiding van de moeder kan een rol spelen in de eet- en leefgewoonten van een gezin.
Slimme keuzes voor drankjes
Hoewel water de gezondste dorstlesser is, zijn er gelegenheden waarop een "leuker" drankje gewenst is. Als een kind de keuze krijgt, is de kans groot dat het voor appelsap gaat. Het is echter belangrijk te onthouden dat sapjes, ondanks dat ze op basis van fruit zijn gemaakt, niet onbeperkt aangeboden moeten worden.
"Fruitsap mag zeker, maar bekijk het - net als frisdrank - als de uitzondering op de regel," adviseert diëtiste Vicky De Beule. De standaardkeuze zou bij voorkeur water moeten zijn.
Water pimpen
Water hoeft niet saai te zijn. Waterkannen met een fruitfilter, waarbij diepvriesfruit wordt gebruikt, geven direct kleur en aroma af. Plat of bruiswater kan ook worden verrijkt met fruit en/of kruiden om het om te toveren tot zelfgemaakte limonade of iced tea. Het toevoegen van zoetstoffen, zoals honing of agavesiroop, wordt afgeraden, omdat dit nog steeds suiker is. Het toevoegen van extra schijfjes citroen, sinaasappel en ander fruit is een betere optie. Als het drinken van voldoende water beter lukt met een vleugje honing, is dat nog steeds de betere keuze dan te weinig drinken.
Thee als alternatief
Voor thee kan het beste een vruchten- of kruidenmix worden gebruikt, zoals rozenbottel of kamille. Speciale theeselecties voor kinderen, zoals de "Kids Choice" van Simon Lévelt, bevatten ingrediënten die van nature zoet zijn, waardoor toevoeging van suiker niet nodig is. Deze infusies zijn ook geschikt voor jonge kinderen omdat ze geen theïne bevatten.
Smoothies en vers geperst sap
Een smoothie wordt als een interessantere optie beschouwd dan fruitsap. Door naast fruit ook yoghurt, groenten zoals spinazie, en pitten en zaden te blenden, krijgt een kind niet alleen suikers, maar ook vezels, eiwitten en vetten binnen. Deze voedingsstoffen maken het drankje volwaardiger en vlakken de suikerpiek af.
Als er toch voor fruitsap wordt gekozen, is versgeperst sap dat direct wordt opgedronken de gezondste keuze. Bij elke behandeling en blootstelling aan licht en zuurstof gaan voedingsstoffen verloren. Sap in een pak of vers sap dat enkele dagen in de koelkast bewaard wordt, bevat hierdoor minder vitaminen. Troebel appelsap, dat minder bewerkt is, heeft de voorkeur boven helder appelsap.
Belang van het eten van fruit
Het eten van een stuk fruit geniet altijd de voorkeur boven het drinken van sap. Een stuk fruit bevat meer vezels en stimuleert de kauwfunctie.
Als vers of aangekocht fruitsap wordt aangelengd met water, krijgt een kind minder suiker binnen. Dit is tevens beter voor de tanden, aangezien fruitsap, naast zoet, ook erg zuur is, wat schadelijk is voor het tandglazuur.
Lightfrisdrank en chocomelk
Hoewel lightfrisdrank geen suiker bevat en dus geen suiker- en insulinepiek veroorzaakt, is het geen eenduidig gezonde keuze. Lightdranken bevatten kunstmatige zoetstoffen, zoals aspartaam. Hoewel deze stoffen geen suiker bevatten, tonen sommige onderzoeken aan dat ze mogelijk de insulinehuishouding en de darmflora kunnen beïnvloeden. Voor kinderen, met hun kleinere lichaam en gevoeligere stofwisseling, is voorzichtigheid geboden.
Ook voor chocomelk gelden duidelijke regels. Hoewel het waardevolle voedingsstoffen zoals eiwitten en calcium levert, bevat het doorgaans vrij veel suiker. Na intensief sporten kan chocomelk helpen bij het herstel dankzij de combinatie van vocht, koolhydraten en eiwitten, vooral bij oudere kinderen of tieners. Voor de meeste kinderen is water tijdens en na het sporten echter voldoende.
Dranken - Woordenschat voor kinderen - Engels leren voor kinderen - Educatieve Engelse video
Basisprincipes voor gezonde voeding
Water is de beste dorstlesser voor kinderen. Zuivel zoals melk of yoghurt is dagelijks nodig. Zoete dranken, zoals sap, diksap, limonade en frisdrank, kunnen beter niet vaker dan één keer per week worden gegeven. Thee zonder suiker is ook een uitstekende dorstlesser.
Melkproducten leveren belangrijke voedingsstoffen zoals eiwit, calcium en vitaminen B2 en B12. Halfvolle of magere melk, karnemelk, halfvolle of magere yoghurt of magere kwark zijn goede keuzes. Te veel melk kan echter de eetlust verminderen en is niet optimaal voor het milieu.
Yoghurtdranken en speciale zoete melkdranken bevatten weliswaar calcium, maar ook veel toegevoegde suiker en calorieën. Sommige varianten met "Geen Suiker Toegevoegd" bevatten zoetstof in plaats van suiker. Echter, het zuur in light-dranken is slecht voor het tandglazuur en kan tanderosie veroorzaken.
Belang van voeding voor de ontwikkeling
In de kindertijd heeft het groeiende kind een verhoogde behoefte aan voedingsstoffen die essentieel zijn voor de ontwikkeling van taal, cognitieve, motorische en sociale vaardigheden, en de snelle groei van de hersenen. Goede voeding draagt bij aan het verbeteren van IQ, stemming, gedrag, geheugen en concentratie, en zelfs lees- en schrijfvaardigheden. Voeding en geestelijke gezondheid gaan hand in hand.
Het lichaam van een kind bestaat voor een groot deel uit water, wat essentieel is voor alle lichaamsfuncties. Hoewel vruchtensap vitaminen en mineralen levert, bevat het ook geconcentreerde hoeveelheden fruitsuikers. Een glas sap kan leiden tot een snelle stijging van de bloedsuikerspiegel, gevolgd door een dip, wat trek kan veroorzaken en kinderen hyperactief kan maken.
Het overschot aan calorieën uit vruchtensap kan worden opgeslagen als vet, wat ontstekingsbevorderende stofjes kan aanmaken. Bovendien tasten de zuren in vruchtensappen het gebit aan, en verstoren de grote hoeveelheden suikers de mond- en darmflora, wat kan leiden tot ontstekingen. Sommige wetenschappers beschouwen vruchtensap als even ongezond als frisdrank.