Een normale zwangerschap duurt tussen de 37 en 42 weken. Wanneer een baby geboren wordt na 24 weken en vóór 37 weken zwangerschap, wordt dit een vroeggeboorte genoemd. Soms zijn er voortekenen van een aanstaande bevalling, zoals vroegtijdige weeën en/of gebroken vliezen. Dit wordt een dreigende vroeggeboorte genoemd. De impact van een vroegtijdige geboorte varieert per situatie en is onder andere afhankelijk van de zwangerschapsduur. Dit artikel biedt inzicht in de medische mogelijkheden en wat u kunt verwachten.
Dreigende Vroeggeboorte
In sommige gevallen treden er vóór de 37e zwangerschapsweek tekenen op die wijzen op een mogelijke vroegtijdige geboorte. Dit kan zich uiten in weeën of gebroken vliezen. Zolang de bevalling niet doorzet, spreekt men van een dreigende vroeggeboorte. De oorzaak van een (dreigende) vroeggeboorte is vaak onbekend. Afhankelijk van de specifieke omstandigheden kan het zinvol zijn om de bevalling te proberen uit te stellen. Adviezen hierbij zijn doorgaans bedrust en/of medicatie.
Wanneer de Verloskundige Bellen?
Er zijn specifieke signalen die erop kunnen wijzen dat u de verloskundige moet bellen:
- Pijnlijke en regelmatige weeën: Vroegtijdige weeën voelen aan als pijnlijke samentrekkingen van de baarmoeder, waarbij de buik hard aanvoelt. Ze verschillen niet van gewone weeën.
- Waterige afscheiding uit de vagina: Hoewel waterige afscheiding normaal kan zijn tijdens de zwangerschap, dient u alert te zijn op een overvloedige of herhaaldelijke stroom, vooral bij hoesten of niezen. Dit kan wijzen op gebroken vliezen.
- Lage en constante rugpijn met een harde buik: Deze pijn neemt niet af bij het veranderen van houding.
- Krampen vergelijkbaar met menstruatiepijn: Lage buikpijn kan vaak duiden op bandenpijn door het rekken van de banden rond de baarmoeder, of op het indalen van de baby in het bekken. Als de krampen echter steeds sterker en pijnlijker worden, kunnen het vroegtijdige weeën zijn.
- Bloedverlies uit de vagina: Dit is eveneens een reden om medische hulp in te schakelen.
Preventie van Vroeggeboorte
Hoewel een vroeggeboorte niet altijd te voorkomen is, kan een gezonde leefstijl het risico verkleinen. Het vermijden van roken, alcohol en drugsgebruik draagt bij aan een kleinere kans op vroeggeboorte. Het ziekenhuis kan soms proberen een dreigende vroeggeboorte te stoppen, maar het succes hiervan is afhankelijk van diverse factoren zoals de zwangerschapsduur, ontsluiting en de gezondheid van moeder en kind.
Oorzaken van Vroeggeboorte
De exacte redenen voor een (dreigende) vroeggeboorte zijn vaak onduidelijk. Wel zijn er factoren die het risico kunnen verhogen, waaronder:
- Infecties
- Roken, alcohol- en drugsgebruik
- Eerdere vroeggeboortes
- Verhoogde druk op de vliezen, bijvoorbeeld bij een meerlingzwangerschap of te veel vruchtwater
- Vaginale bloedingen
Onderzoeken bij Dreigende Vroeggeboorte
Bij symptomen van een dreigende vroeggeboorte zal de verloskundige doorverwijzen naar het ziekenhuis voor nader onderzoek. Mogelijke onderzoeken zijn:
- Inwendig onderzoek: Dit omvat een vaginaal toucher of een vaginale echo om te beoordelen of er sprake is van ontsluiting.
- Echografisch onderzoek: Een echo via de buik geeft informatie over de hoeveelheid vruchtwater, de positie van de placenta en de ligging van de baby.
- Afname van een kweek: Met een wattenstaafje van de vagina-ingang en anus kan worden onderzocht op infecties. Bloed- en urineonderzoek kan eveneens plaatsvinden.
- Cardiotocografie (CTG): Dit is een hartfilmpje van de baby om de reactie op weeën en het welzijn van de baby te monitoren. Bij een zwangerschapsduur korter dan 26 weken wordt dit via een echo of doptone gedaan.
- Controle op vruchtwater: Een wattenstaafje uit de vagina kan aantonen of de vliezen gebroken zijn.
Op basis van deze onderzoeken wordt uitleg en advies gegeven, inclusief de afweging of het zinvol is de geboorte proberen uit te stellen.
Behandeling bij Dreigende Vroeggeboorte
Vroegtijdige weeën leiden niet altijd tot een vroeggeboorte. Rust en medicatie kunnen soms helpen de bevalling uit te stellen. De effectiviteit en duur hiervan zijn afhankelijk van de zwangerschapsduur, ontsluiting en de gezondheid van moeder en kind. Bij gebroken vliezen blijft de moeder doorgaans in het ziekenhuis tot de geboorte van de baby. Bedrust is essentieel om de baarmoeder zo min mogelijk te prikkelen.
Mogelijke Medicatie
De noodzaak voor medicatie hangt af van de zwangerschapsduur. Tussen 24 en 34 weken zwangerschap kunnen de volgende medicijnen worden ingezet:
- Weeënremmers: Deze medicijnen, toegediend via tabletten, zetpillen of infuus, proberen de bevalling uit te stellen.
- Corticosteroïden: Een prik in het been die de rijping van de longen van de baby versnelt.
- Magnesiumsulfaat: Toegediend via infuus bij een zwangerschapsduur korter dan 30 weken, ter bescherming van de hersenen van de baby.
- Antibiotica: Indien uit onderzoek blijkt dat er sprake is van een infectie, die soms weeën kan veroorzaken.
Tussen 34 en 37 weken zwangerschap worden doorgaans geen weeënremmers meer gegeven, omdat de longen van de baby dan voldoende rijp zijn.
Wat te Verwachten na een Dreigende Vroeggeboorte?
Een dreigende vroeggeboorte kan leiden tot een periode van spanning en onzekerheid over het exacte moment van bevalling en de duur van de zwangerschap. Het ziekenhuis biedt informatie en begeleiding bij het maken van keuzes, zoals de wijze van bevalling (vaginaal of keizersnede) en de zorg na de geboorte. Bij een zwangerschapsduur korter dan 32 weken kan een bezoek aan de Neonatale Intensive Care Unit (NICU) plaatsvinden, waar gesproken kan worden met een neonatoloog over de te verwachten zorg.
Verlofregelingen bij Vroeggeboorte
Een (dreigende) vroeggeboorte kan ertoe leiden dat het zwangerschapsverlof eerder ingaat. Bij een vroeggeboorte na 37 weken heeft men recht op 16 weken betaald verlof. Als werken na deze periode nog niet mogelijk is, kan men in de ziektewet terecht. Het bevallingsverlof kan verlengd worden met de niet-genoten verlofdagen vóór de bevalling en een deel van de tijd dat de baby in het ziekenhuis verblijft, mits de baby langer dan zeven dagen opgenomen is. Voor partners gelden geen extra regelingen.
Risico op Herhaalde Vroeggeboorte
Na een eerdere vroeggeboorte is de kans op een volgende vroeggeboorte verhoogd (ongeveer vijf keer zo groot). Een gezonde leefstijl blijft cruciaal. Daarnaast kan de gynaecoloog progesterontabletten voorschrijven tussen week 16 en 36 van de zwangerschap om het risico op herhaling te verkleinen.
Gevolgen van Vroeggeboorte voor de Baby
Een te vroeg geboren baby is klein en kwetsbaar. Organen hebben minder tijd gehad om zich buiten de baarmoeder te ontwikkelen en te rijpen. Dit kan leiden tot problemen met:
- Ademhaling
- Verdragen van voeding
- Op temperatuur blijven
- Stabiel houden van de bloedsuikerspiegel
- Afweersysteem, waardoor de baby vatbaarder is voor infecties.
Hoe eerder de geboorte plaatsvindt, hoe groter de risico's. Met elke week dat de zwangerschap langer duurt, nemen de overlevingskansen toe.
Medische Zorg na Vroeggeboorte
De benodigde medische zorg is afhankelijk van de zwangerschapsduur bij geboorte. Bij een geboorte tussen 24 en 25 weken is er een keuze tussen medische behandeling of comfortzorg. Vanaf 32 weken zwangerschap is opname op een Neonatale Intensive Care Unit (NICU) gebruikelijk. Mogelijke medische zorg omvat:
- Hulp bij de ademhaling: Ademhalingsondersteuning, zuurstof en medicatie bij onrijpe longen.
- Hulp bij de voeding: Opbouw van voeding via sonde of infuus, met voorkeur voor moedermelk.
- Antibiotica: Bij verdenking op of vastgestelde infecties.
- Fototherapie: Behandeling met blauw licht bij geelzucht.
Baby's die vóór 32 weken geboren worden, verblijven op de NICU. Na 32 weken kan de baby mogelijk overgeplaatst worden naar een kinderafdeling.
27. Zwangerschap van bevruchting tot embryo, foetus en baby (Morgenstimmug van Edvard Grieg)
Het Belang van Moedermelk voor Premature Baby's
Moedermelk is van cruciaal belang voor alle baby's, maar zeker voor premature baby's. Het bevat antistoffen, vitaminen en mineralen die bescherming bieden tegen infecties, het spijsverteringsstelsel voorbereiden en bijdragen aan de ontwikkeling van hersenen en gezichtsvermogen. Preterme moedermelk, de melk die een moeder produceert voor een te vroeg geboren kind, heeft een specifieke samenstelling met licht verteerbare vetten en hogere concentraties eiwit, natrium en chloriden, wat optimaal is voor het onrijpe maag-darmstelsel.
Borstvoeding Geven aan een Prematuur
Borstvoeding geven aan een prematuur vraagt geduld en doorzettingsvermogen. In eerste instantie kan de baby mogelijk nog niet direct aan de borst drinken, waardoor de melkproductie gestimuleerd moet worden en de melk anders aangeboden moet worden. Begeleiding van een lactatiekundige kan hierbij helpen. Hoewel het proces uitdagend kan zijn, leren de meeste te vroeg geboren kinderen uiteindelijk wel zelfstandig aan de borst drinken.
Voeden van een Premature Baby
Baby's beginnen al vroeg in de zwangerschap met oefenen met drinken. Een baby jonger dan 32 weken kan wel zuigen en slikken, maar de coördinatie met ademhalen is nog niet optimaal, wat verslikking kan veroorzaken. De energiebehoefte van een prematuur is hoog, waardoor er soms geen energie overblijft om zelfstandig te drinken. Het moment waarop een baby zelfstandig kan drinken hangt af van zijn algehele stabiliteit en de ontwikkeling van de zuig- en slikreflex.
Sondevoeding en Infuus
Zolang de baby nog niet zelfstandig kan drinken, wordt voeding toegediend via een maagsonde. Bij zeer kleine prematuren kan in eerste instantie voeding via een infuus plaatsvinden. Geleidelijk wordt moedermelk via de sonde opgebouwd, terwijl de infuusvoeding wordt afgebouwd. Moedermelk wordt beter verdragen dan kunstvoeding, waardoor de opbouw van voeding sneller kan verlopen.
Voedingsbehoefte en Moedermelkversterkers
De hoeveelheid voeding wordt bepaald door de kinderarts. Bij een laag geboortegewicht kan de moedermelk aangevuld worden met een moedermelkversterker (Breast Milk Fortifier - BMF) om te voorzien in de behoefte aan extra eiwitten, vitaminen en mineralen. Soms wordt tijdelijk alleen de vettere achtermelk gegeven om de groei te stimuleren.
Methoden van Voeden
Naast sondevoeding zijn er andere methoden om een prematuur te voeden:
- Cupfeeding: Voeden met een cupje, wat de borstvoeding niet verstoort en de zuig- en slikreflex stimuleert.
- Flesvoeding: Vaak gebruikt bij langdurige bijvoeding, waarbij de Early Feeding Skills (EFS) methode kan worden toegepast.
- Bijvoeden aan de borst: Extra voeding via een slangetje tijdens het aanleggen aan de borst, ideaal voor baby's met een zwakke zuigkracht.
Early Feeding Skills (EFS)
EFS is een methode die gericht is op het optimaliseren van voedingsmomenten voor premature en zieke baby's. Hierbij wordt beoordeeld of de baby 'voedingsbereid' is, wat blijkt uit voedingssignalen, alertheid, ontspanning en energie. Pas dan wordt voeding aangeboden via borst, cup of fles.
Maag-Darmkanaal en Spijsvertering bij Prematuren
Het maag-darmkanaal van een prematuur is nog volop in ontwikkeling en daardoor kwetsbaar. De verteringsenzymen werken nog niet optimaal, wat het verdragen en verwerken van voeding bemoeilijkt. Vaak wordt gestart met minimale enteral feeding (MEF) via een maagsonde om het spijsverteringsstelsel te stimuleren zonder het te overbelasten, terwijl andere benodigde voedingsstoffen via parentale voeding (infuus) worden toegediend.
Necrotiserende Enterocolitis (NEC)
Prematuren hebben een verhoogd risico op NEC, een ontsteking van de darmwand, door hun onrijpe maag-darmkanaal en afweersysteem. Symptomen zijn onder andere slechte voedingstolerantie, een bolle en gevoelige buik, en bloed bij de ontlasting. Behandeling omvat het ontlasten van het maag-darmkanaal, parenterale voeding en antibiotica.
Longontwikkeling en Ademhalingsproblemen
De longen van premature baby's zijn vaak onrijp, wat kan leiden tot ademhalingsproblemen zoals een lage saturatie (zuurstofgehalte) en apneu (ademstilstand). Respiratoir Distress Syndroom (RDS), veroorzaakt door een tekort aan surfactant, komt vaker voor bij vroeggeboorte. Soms is beademing en toediening van surfactant nodig. Chronische longschade, voorheen bekend als bronchopulmonale dysplasie (BPD), kan ontstaan door vroeggeboorte, beademing en infecties.
Klaplong (pneumothorax) kan optreden, vooral bij baby's die ademhalingsondersteuning krijgen.
GBS-Infectie bij Pasgeborenen
Groep B-Streptokokken (GBS) is een bacterie die bij pasgeborenen ernstige infecties kan veroorzaken, zoals bloedvergiftiging (sepsis), longontsteking (pneumonie) en hersenontsteking (meningitis). Vooral te vroeg geboren kinderen zijn kwetsbaarder door hun onrijpe afweersysteem. Een GBS-infectie kan zowel bij de geboorte als later (late-onset) optreden. Symptomen kunnen variëren van slechte ademhaling en drinkproblemen tot koorts, prikkelbaarheid en epileptische aanvallen. Behandeling vindt plaats met antibiotica.
Bij zwangere vrouwen met bepaalde risicofactoren, zoals koorts rond de bevalling of langdurig gebroken vliezen, kan preventief antibiotica worden toegediend om besmetting van de baby te voorkomen. Het afnemen van een kweek kan dragerschap van GBS vaststellen.
Wat Kunnen Ouders Doen voor hun Premature Baby?
Ouders spelen een cruciale rol in de zorg en ontwikkeling van hun premature baby, zelfs als deze intensieve medische zorg nodig heeft. Het doorbrengen van tijd met de baby, huid-op-huidcontact (buidelen), rustig praten en zingen helpen bij de hechting en verminderen stress bij de baby. Het leggen van een doekje met de geur van de ouders bij de baby kan troost bieden. Het is essentieel dat ouders ook goed voor zichzelf zorgen om de energie te hebben voor hun kwetsbare kind.
De Rol van de Partner
Partners delen de zorgen en kunnen ondersteuning bieden aan zowel de moeder als de baby. Ook zij kunnen terecht bij medische professionals met hun vragen.
Langetermijngevolgen en Herstel
Een GBS-infectie kan leiden tot restverschijnselen, met name bij hersenontsteking, wat problemen kan veroorzaken met bewegen, voelen, praten, zien, horen, nadenken of leren. Kinderen die een longontsteking hebben gehad, blijven vaak kwetsbaar voor luchtweginfecties. In ernstige gevallen kan een GBS-infectie fataal zijn. Bij volgende zwangerschappen is er een verhoogd risico op herhaling indien de moeder draagster is van de GBS-bacterie.