Jeuk kan gedurende de gehele zwangerschap optreden en zich manifesteren op diverse lichaamsdelen, zoals de buik, handen of voeten. Vaak ervaren zwangere vrouwen jeuk het meest intensief in de laatste drie maanden van de zwangerschap. Gelukkig gaat deze jeuk na de bevalling meestal vanzelf over.
Mogelijke Oorzaken van Jeuk tijdens de Zwangerschap
Er zijn verschillende factoren die kunnen bijdragen aan jeuk tijdens de zwangerschap. Deze variëren van relatief onschuldige huidaandoeningen tot meer specifieke zwangerschapsgerelateerde aandoeningen.
1. Droge Huid
Een veelvoorkomende oorzaak van jeuk is een droge huid. Dit kan verergerd worden door factoren zoals te lang en te heet douchen of baden, aangezien water het natuurlijke vetlaagje van de huid kan wegspoelen. Dit kan leiden tot een snellere opwarming van het lichaam en zweten, wat de jeuk kan verergeren. De bultjes die hierbij ontstaan, kunnen zich over het hele lichaam verspreiden.
2. Zwangerschapseczeem
Eczeem, gekenmerkt door een rode of donkerdere huid met schilfers, bultjes of korstjes, kan tijdens de zwangerschap opnieuw opflakkeren, vooral bij vrouwen die als kind al eczeem hadden. Hoewel eczeem zelf niet schadelijk is voor de moeder of de baby, kan het wel aanzienlijke jeuk veroorzaken.
3. Zwangerschapscholestase (Galstuwing)
Een ernstigere oorzaak van jeuk is zwangerschapscholestase, ook wel galstuwing genoemd. Bij deze aandoening stroomt gal te langzaam door de lever, waardoor galzuren zich kunnen ophopen in het bloed. Dit kan leiden tot hevige jeuk, met name aan de binnenkant van de handen en onder de voeten, maar soms ook over het gehele lichaam. Dit treedt meestal op in het derde trimester van de zwangerschap. Hoewel de aandoening voor de moeder vooral vervelend is, kan het wel risico's met zich meebrengen voor de baby.
Ongeveer één op de vijf zwangere vrouwen in Nederland krijgt te maken met jeuk, vaak in de laatste drie maanden. Soms gaat dit gepaard met huiduitslag, maar dat is niet altijd het geval. Zwangerschapscholestase is een ernstigere vorm waarbij de lever minder goed functioneert en galzuren in het bloed terechtkomen.
De oorzaak van galstuwing ligt in een verminderde doorstroming van gal vanuit de lever. Zwangerschapshormonen spelen waarschijnlijk een belangrijke rol, evenals een mogelijke genetische aanleg. Risicofactoren zijn onder andere een meerlingzwangerschap, een familiegeschiedenis van de aandoening, of als de vrouw het eerder heeft doorgemaakt.
Symptomen van zwangerschapscholestase omvatten hevige jeuk, vaak beginnend op handpalmen en voetzolen, die 's nachts kan verergeren. Soms zijn er ook andere symptomen zoals geelzucht, donkere urine, of ontkleurde, vettige ontlasting. Een onprettig gevoel in de rechter bovenbuik kan ook voorkomen.
De diagnose wordt gesteld door bloedonderzoek, waarbij de hoeveelheid galzuren wordt gemeten. Een verhoogd gehalte, in combinatie met jeuk zonder huiduitslag bij een zwangere vrouw in het late stadium van de zwangerschap, bevestigt de diagnose.
De risico's voor de baby bij zwangerschapscholestase kunnen aanzienlijk zijn. Verhoogde galzuren kunnen via de placenta bij de baby terechtkomen, wat kan leiden tot hartritmestoornissen, ademhalingsproblemen, vroeggeboorte, en in ernstige gevallen zelfs tot overlijden van de baby. De lever van een baby is nog niet rijp genoeg om galzuren efficiënt te verwerken.
4. Zwangerschapsdermatosen (Huidziekten tijdens de Zwangerschap)
Er kunnen ook andere huidziekten ontstaan tijdens de zwangerschap, die gezamenlijk bekend staan als zwangerschapsdermatosen. Een voorbeeld hiervan is PUPPP (Pruritic Urticarial Papules and Plaques of Pregnancy). Dit is een huidaandoening die gepaard gaat met veel jeuk en rode bultjes of galbulten, soms met blaasjes. Het begint vaak op de buik, vooral bij striemen, maar niet rond de navel. PUPPP komt meestal voor in de laatste maanden en verdwijnt na de bevalling. Het komt vaker voor bij een eerste zwangerschap, meerlingzwangerschappen of snelle gewichtstoename. Hoewel het vervelend is, is het niet gevaarlijk voor moeder of kind.
Een andere, zeldzamere huidaandoening is pemphigoid gestationis. Dit uit zich in blaren en jeuk tijdens de zwangerschap en kan terugkomen bij volgende zwangerschappen. Soms krijgen ook baby's blaren.
Wat te Doen bij Jeuk tijdens de Zwangerschap?
Er zijn diverse maatregelen die u kunt nemen om de jeuk te verlichten en de huidconditie te verbeteren.
Algemene Huidverzorging
- Hydratatie: Zorg dat uw huid vet blijft. Gebruik regelmatig een basiszalf, zoals cetomacrogol of lanette crème, minstens twee keer per dag. Een dunne bodylotion of bodymilk is vaak niet vet genoeg. Basiszalven zijn verkrijgbaar bij de drogist of apotheek.
- Douchen en Baden: Ga minder vaak en minder lang onder de douche of in bad. Gebruik bij voorkeur lauw water, aangezien heet water de huid meer uitdroogt. Gebruik zo min mogelijk of geen zeep, shampoo of badschuim. Amandelolie kan aan het badwater worden toegevoegd.
- Drogen: Dep uw huid voorzichtig droog na het douchen of baden; wrijf niet.
- Vochtige Lucht: In de winter kan een vochtige handdoek over de verwarming helpen om de lucht in huis vochtiger te maken, waardoor de huid minder snel uitdroogt.
- Drinken: Drink dagelijks 1,5 liter water of meer.
Niet Krabben en Verkoeling
- Niet Krabben: Probeer absoluut niet te krabben, aangezien dit de jeuk vaak verergert en kan leiden tot wondjes.
- Nagels: Houd uw nagels kort en gevijld om de kans op huidbeschadiging bij het krabben te minimaliseren.
- Verkoelende Middelen: U kunt mentholgel, mentholzalf of mentholpoeder op de huid aanbrengen voor een verkoelend effect, wat de jeuk kan verminderen.
- IJskompressen: Het aanbrengen van ijskompressen op jeukende plekken kan tijdelijk verlichting bieden.
- Wisselbaden: Het nemen van wisselbaden, afwisselend warm en koud, kan de jeukklachten verlichten, vooral als u eindigt met koud water.
Kleding en Beddengoed
- Wasmiddel: Gebruik een wasmiddel zonder parfum en vermijd wasverzachter.
- Kleding: Draag losse, katoenen kleding. Strakke kleding kan de jeuk verergeren.
- Beddengoed: Gebruik katoenen lakens op uw bed.
Medische Behandeling en Advies
In sommige gevallen is medische interventie noodzakelijk, met name bij zwangerschapscholestase.
Zwangerschapscholestase: Behandeling en Bewaking
Bij verdenking op zwangerschapscholestase zal de huisarts of verloskundige u doorverwijzen naar de gynaecoloog. De behandeling richt zich op het verminderen van de galzuren en het verlichten van de jeuk, en op het bewaken van de gezondheid van de baby.
- Medicatie: Het medicijn Ursochol® (ursodeoxycholzuur) is vaak de eerste keuze. Dit medicijn verbetert de galstroom vanuit de lever en verlaagt de galzuren in het bloed, wat de jeuk kan verminderen. Het is veilig voor moeder en baby. Als Ursochol® niet voldoende werkt, kan een ander medicijn zoals cholestyramine worden overwogen. Antihistaminica, zoals hydroxyzine, kunnen soms worden voorgeschreven om de jeuk te bestrijden en slaperigheid te bevorderen, wat kan helpen bij de nachtrust.
- Bewaking: De zwangerschap wordt nauwlettend gevolgd met regelmatige bloedcontroles om de galzuren en leverwaarden te controleren. Afhankelijk van de waarden kan ook een CTG (hartfilmpje) van de baby worden gemaakt.
- Inleiden Bevalling: Vanwege de risico's voor de baby kan de gynaecoloog besluiten de bevalling in te leiden, meestal rond 37 weken zwangerschap, om complicaties te voorkomen. De timing van de inleiding hangt af van de ernst van de cholestase, gemeten aan de hand van de galzuurwaarden.
Baby en placenta
Wanneer de Verloskundige Bellen?
Neem contact op met uw verloskundige als u last heeft van:
- Hevige jeuk, met name op uw handpalmen en voetzolen.
- Gele huid, donkere urine, vette poep of licht gekleurde poep.
- Een onprettig gevoel onder de ribben rechts.
Na de Bevalling
De jeuk verdwijnt meestal binnen enkele dagen tot weken na de bevalling, zodra de galstroom weer normaal wordt. Ook bij zwangerschapscholestase zijn er na de bevalling geen risico's meer voor de baby en kunt u gewoon borstvoeding geven. Vrouwen die Ursochol® hebben gebruikt, kunnen veilig borstvoeding geven.
Er is een verhoogde kans (45-70%) op het opnieuw optreden van zwangerschapscholestase bij een volgende zwangerschap. Als u in het verleden cholestase heeft gehad, is het raadzaam om rekening te houden met de keuze van anticonceptie, aangezien de combinatiepil de kans op galstuwing kan verhogen.
De informatie op deze pagina is tot stand gekomen met medewerking van artsen en tekstschrijvers van Thuisarts.nl, gebaseerd op richtlijnen voor huisartsen en artsen over zwangerschap en galstuwing.